چرا هواپیماهای بوئینگ با صدها کیلوگرم اورانیوم پرواز می‌کردند؟
بوئینگ در نسل اول ۷۴۷ از وزنه‌های اورانیومی در بخش‌هایی از هواپیما استفاده می‌کرد؛ قطعاتی که بعدها با تنگستن جایگزین شدند. در نگاه اول، اینکه یک هواپیمای مسافربری چند صد کیلوگرم اورانیوم با خود حمل کند، عجیب به نظر می‌رسد. اما در نسل‌های اولیه‌ی بوئینگ ۷۴۷ واق…
خلاصه تحلیلی خبر
بوئینگ در نسل اول ۷۴۷ از وزنه‌های اورانیومی در بخش‌هایی از هواپیما استفاده می‌کرد؛ قطعاتی که بعدها با تنگستن جایگزین شدند. در نگاه اول، اینکه یک هواپیمای مسافربری چند صد کیلوگرم اورانیوم با خود حمل کند، عجیب به نظر می‌رسد. اما در نسل‌های اولیه‌ی بوئینگ ۷۴۷ واق…
موضوعات اصلی: پشتیبانی شبکه، هواپیما، اورانیوم، استفاده، وزنه‌های، ۷۴۷
بوئینگ در نسل اول ۷۴۷ از وزنه‌های اورانیومی در بخش‌هایی از هواپیما استفاده می‌کرد؛ قطعاتی که بعدها با تنگستن جایگزین شدند.
در نگاه اول، اینکه یک هواپیمای مسافربری چند صد کیلوگرم اورانیوم با خود حمل کند، عجیب به نظر می‌رسد. اما در نسل‌های اولیه‌ی بوئینگ ۷۴۷ واقعاً از اورانیوم تهی‌شده یا DU برای ساخت وزنه‌های تعادلی استفاده می‌شد؛ نه برای تولید انرژی، بلکه برای یک کار کاملاً مهندسی: تنظیم دقیق جرم و تعادل سطوح کنترلی هواپیما.
طبق اسناد کمیسیون تنظیم مقررات هسته‌ای آمریکا(NRC)، این وزنه‌ها در بخش‌هایی مانند سطوح بیرونی و بخش بالایی به کار می‌رفتند. در نخستین ۵۵۰ فروند ۷۴۷ ساخته‌شده، مجموعاً حدود ۱۲ هزار قطعه‌ی ریخته‌گری‌شده از این نوع وجود داشت که وزن کل اورانیوم به‌کاررفته در آن‌ها از ۲۰۰ تن بیشتر بود. بسته به مدل هواپیما، هر ۷۴۷ بین ۲۱ تا ۳۱ وزنه داشت.
اما چرا اصلاً بوئینگ سراغ اورانیوم رفت؟ دلیل اصلی یک ویژگی ساده‌ی فیزیکی بود: چگالی بسیار زیاد. وقتی مهندسان می‌خواهند یک بخش متحرک هواپیما را با وزنه‌ای مشخص متعادل کنند، هرچه ماده متراکم‌تر باشد، می‌توانند همان جرم را در حجم کوچک‌تری قرار دهند. این موضوع در قسمت‌های محدودی از هواپیما که فضای زیادی برای نصب وزنه ندارند، اهمیت پیدا می‌کند.
اورانیوم تهی‌شده هم برای چنین کاربردی مناسب بود و برخلاف تصور، قرار نبود هیچ نقش هسته‌ای یا انرژی‌زایی داشته باشد. این ماده عمدتاً از اورانیوم-۲۳۸ تشکیل شده و مقدار اورانیوم-۲۳۵ آن نسبت به اورانیوم طبیعی کاهش یافته است.
استفاده از وزنه‌های اورانیوم یک دردسر مهم هم داشت: خوردگی. بر اساس مکاتبات بوئینگ و NRC در سال ۱۹۸۳، انتظار می‌رفت هنگام هر تعمیر اساسی هواپیما که معمولاً هر چهار تا پنج سال انجام می‌شد، بیش از ۲۰ درصد وزنه‌ها آن‌قدر دچار خوردگی شده باشند که نیاز به بازفرآوری پیدا کنند. این موضوع برای اپراتورهای ۷۴۷ دردسر قابل‌توجهی ایجاد می‌کرد. از طرفی، حمل این وزنه‌ها ساده نبود و در آن زمان تنها یک مرکز شناخته‌شده برای بازفرآوری آن‌ها وجود داشت.
وزنه‌ها پس از ۴ تا ۵ سال باید کاملا ترمیم می‌شدند
بوئینگ در سال ۱۹۸۳ از NRC درباره‌ی راهی برای محافظت بهتر از وزنه‌ها سؤال کرد. پیشنهاد اولیه این بود که روی پوشش موجود وزنه‌های سالم، یک لایه‌ی محافظ جدید از ماده‌ای به نام Cosmoline اضافه شود؛ اما NRC اعلام کرد این کار طبق مقررات وقت، نوعی فرآوری شیمیایی یا فیزیکی جدید محسوب می‌شود و تحت معافیت قانونی مربوط به وزنه‌های اورانیومی مجاز نیست. در چنین شرایطی، بوئینگ برای انجام این کار به مجوزهای جداگانه نیاز داشت.
چند ماه بعد، بوئینگ پیشنهاد دیگری ارائه کرد: استفاده از ترکیب ضدخوردگی MIL-C-16173 روی وزنه‌هایی که از قبل روی هواپیما نصب شده بودند. این‌بار NRC به این نتیجه رسید که روش پیشنهادی در چارچوب مقررات، «فرآوری شیمیایی، فیزیکی یا متالورژیکی» محسوب نمی‌شود و می‌تواند تحت معافیت موجود انجام شود.
استفاده از وزنه‌ی اورانیومی به‌تدریج به خاطره‌ها پیوست
اسناد نشان می‌دهند که موضوع استفاده از اورانیوم در ۷۴۷ یک تصمیم مخفی یا عجیب برای افزایش عملکرد هواپیما نبود؛ یک راه‌حل مهندسی برای قرار دادن جرم زیاد در فضای محدود بود که بعدها به یک مسئله‌ی نگهداری و مقرراتی تبدیل شد.
در واقع، مقررات NRC هنوز هم برای وزنه‌های هواپیما حاوی اورانیوم تهی‌شده چارچوب مشخصی دارد. این معافیت، استفاده و جابه‌جایی چنین وزنه‌هایی را تحت شرایط خاص مجاز می‌داند و روی برچسب‌گذاری و ممنوعیت تغییرات غیرمجاز تأکید می‌کند.
استفاده از DU بعدها در صنعت هواپیما کاهش پیدا کرد و تنگستن به‌عنوان جایگزین استفاده شد. گزارش‌های فنی آمریکا نیز از روند جایگزینی وزنه‌های اورانیومی با تنگستن در ناوگان ۷۴۷ خبر داده‌اند.
برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.