سرقت نیم میلیارد دلار در ۸۱ دقیقه؛ معمایی که پس از ۳۶ سال هنوز هم حل نشده است

دو مرد با لباس پلیس وارد موزه‌ای در بوستون شدند، نگهبان‌ها را دستگیر کردند و با ۱۳ اثر هنری ارزشمند از ساختمان خارج شدند. ۳۶ سال از بزرگ‌ترین سرقت هنری حل‌نشده‌ی تاریخ می‌گذرد؛ اما هنوز هیچ‌یک از آثار پیدا نشده‌اند و جایزه‌ای ۱۰ میلیون دلاری در انتظار کسی است که به بازگرداندن آن‌ها کمک کند.

بامداد ۱۸ مارس ۱۹۹۰، دو مرد با لباس پلیس مقابل ورودی کارکنان موزه ایزابلا استوارت گاردنر ظاهر شدند. آن‌ها به نگهبان شیفت شب گفتند برای بررسی گزارشی درباره‌ی وقوع یک درگیری آمده‌اند. نگهبان برخلاف مقررات امنیتی در را باز کرد؛ تصمیمی که به یکی از بزرگ‌ترین سرقت‌های تاریخ هنر منجر شد.

مردان ناشناس به‌محض ورود، نگهبان را از پشت میز کنترل دور کردند و سپس او و همکارش را دست‌بند زدند. هر دو نگهبان به زیرزمین منتقل و در آنجا بسته شدند. سارقان بدون آنکه با مقاومت بیشتری روبه‌رو شوند، به سراغ آثار هنری رفتند.

آن‌ها طی ۸۱ دقیقه، ۱۳ اثر را از مجموعه خارج کردند و نوارهای ضبط‌شده‌ی دوربین‌های امنیتی را نیز با خود بردند. به‌گفته‌ی پلیس فدرال آمریکا (FBI)، ارزش مجموعه‌ی به‌سرقت‌رفته بیش از ۵۰۰ میلیون دلار برآورد می‌شود. این اتفاق همچنان بزرگ‌ترین سرقت اموال در تاریخ ایالات متحده از نظر ارزش اعلام‌شده محسوب می‌شود.

در میان آثار دزدیده‌شده، نقاشی «مسیح در طوفان دریای جلیل» اثررامبرانتقرار داشت؛ تنها منظره‌ی دریایی شناخته‌شده از این هنرمند که صحنه‌ای از گرفتارشدن قایق و سرنشینانش در طوفان را به تصویر می‌کشد.

اثر ارزشمند دیگر، «کنسرت» ازیوهانس ورمیربود. این تابلو که سه نفر را هنگام اجرای موسیقی نشان می‌دهد، یکی از معدود نقاشی‌های باقی‌مانده از ورمیر است.

سارقان همچنین آثاری از ادگار دگا، ادوارد مانه و گووارت فلینک را بردند. علاوه‌بر نقاشی‌ها و طراحی‌ها، یک جام برنزی باستانی متعلق به چین و یک تزئین فلزی به‌شکل عقاب ناپلئونی نیز در میان اشیای سرقت‌شده بودند.

نکته‌ی عجیب این است که سارقان بعضی آثار را از قاب‌هایشان بریدند و برخی دیگر را بدون قاب با خود بردند. با وجود ارزش تاریخی و هنری متفاوت اشیا، هنوز دلیل انتخاب دقیق این ۱۳ اثر مشخص نشده است.

پرونده‌ی سرقت موزه‌ی گاردنر در تمام این سال‌ها باز مانده است. مأموران FBI سرنخ‌هایی را در آمریکا و کشورهای دیگر دنبال کرده‌اند و نام تعدادی از اعضای شبکه‌های جرایم سازمان‌یافته‌ی بوستون نیز در تحقیقات مطرح شده است.

در سال ۲۰۲۶، جفری کلی، مأمور بازنشسته‌ی FBI که بیش از دو دهه روی پرونده کار کرده بود، در کتاب Thirteen Perfect Fugitives جزئیات تازه‌ای از تحقیقات را منتشر کرد. او افرادی را معرفی کرد که معتقد بود در سرقت نقش داشته‌اند و از ارتباط احتمالی آثار با شبکه‌های تبهکاری منطقه‌ی بوستون نوشت.

بهگزارش آسوشیتدپرسبعضی مظنونان و شاهدان احتمالی در سال‌های پس از سرقت کشته شدند یا در شرایط مشکوکی جان باختند. همین اتفاق‌ها، همراه با نبود شواهد قطعی، مسیر تحقیقات را دشوارتر کرده است.

یک پرسش مهم دیگر، سرنوشت آثار است. نقاشی‌هایی مانند «کنسرت» ورمیر به‌اندازه‌ای مشهور هستند که فروش آشکار آن‌ها در بازار هنر تقریباً ناممکن است. مأموران احتمال داده‌اند که آثار پس از سرقت میان افراد مختلف جابه‌جا شده باشند؛ اما محل نگهداری آن‌ها همچنان نامعلوم است.

یکی از عجیب‌ترین بخش‌های این ماجرا در خود موزه دیده می‌شود. قاب‌های طلایی و خالی تابلوهای سرقت‌شده هنوز روی دیوار قرار دارند و بازدیدکنندگان می‌توانند جای خالی بعضی از مهم‌ترین آثار مجموعه را ببینند.

این تصمیم با خواسته‌یایزابلا استوارت گاردنربنیان‌گذار موزه، ارتباط دارد که تأکید کرده بود چیدمان آثار پس از مرگش تغییر نکند. موزه از سال ۱۹۹۴ قاب‌های خالی را به نشانه‌ی آثار ازدست‌رفته و امید به بازگشت آن‌ها به نمایش گذاشته است.

موزه همچنان تا ۱۰ میلیون دلار برای اطلاعاتی که به بازگرداندن آثار در شرایط مناسب منجر شود، جایزه تعیین کرده است. همچنین برای بازگرداندن تزئین فلزی عقاب ناپلئونی، جایزه‌ی جداگانه‌ای به مبلغ ۱۰۰ هزار دلار در نظر گرفته شده است.

اکنون، بیش از ۳۶ سال پس از آن شب، نه آثار به موزه بازگشته‌اند و نه پرونده به نتیجه‌ی قطعی رسیده است. دو مرد با لباس پلیس در کمتر از یک ساعت‌ونیم مجموعه‌ای از شاهکارهای هنری را ناپدید کردند؛ آثاری که هنوز مشخص نیست در کدام خانه، انبار یا مجموعه‌ی مخفی نگهداری می‌شوند.