۹ مهر؛ از نخستین سی‌تی‌اسکن و تولد ناسا تا آغاز عصر اینترنت

گاهی چند فناوری بی‌ارتباط در یک نقطه از تقویم به هم می‌رسند. یک اداره‌ی فضایی، قطاری سفید، دستگاهی برای دیدن مغز و شبکه‌ای که اینترنت را به جیب مردم برد، همگی بخشی از قصه‌ی امروزند.

رد مشترکی میان رویدادها دیده می‌شود. ایده‌هایی که ابتدا گران، دشوار یا ناممکن به نظر می‌رسیدند، سرانجام زندگی روزمره را از نو شکل دادند.

۳۶ سال پیش، مایکروسافت نخستین نسخه‌ی Office for Windows را با سه برنامه‌ی Word 1.1 و Excel 2.0 و PowerPoint 2.0 عرضه کرد. هر سه پیش‌تر مسیر مستقلی داشتند، اما قرار گرفتنشان در یک بسته به کاربران ویندوز ۳ اجازه می‌داد نوشتن، محاسبه و ساخت ارائه را در محیطی کم‌وبیش هماهنگ انجام دهند.

اهمیت آفیس فقط به فروش چند نرم‌افزار محدود نماند. فایل متنی، صفحه‌ی گسترده و اسلاید به اجزای ثابت کار اداری و دانشگاهی بدل شدند و قالب‌های مایکروسافت عملا زبان مشترک بسیاری از سازمان‌ها را ساختند. مجموعه‌ای که داخل جعبه و روی دیسک فروخته می‌شد، بعدها به Microsoft 365 و خدمات ابری رسید و هنوز بر شیوه‌ی کار میلیون‌ها نفر اثر می‌گذارد.

کارکنان کمیته‌ی ملی رایزنی هوانوردی آمریکا عصر روز قبل با نام NACA محل کار را ترک کردند و صبح بعد کارمند ناسا (NASA) بودند. ۶۸ سال پیش، سازمان تازه با حدود ۸٬۰۰۰ نیرو، سه آزمایشگاه بزرگ، دو مرکز آزمایشی و بودجه‌ی سالانه‌ی ۱۰۰ میلیون دلار فعالیت رسمی خود را آغاز کرد.تی. کیت گلنانمدیریت وهیو درایدنمعاونت آن را بر عهده داشتند.

تلسکوپ فضایی هابل و ماموریت‌های رباتیک سیاره‌ای نیز از ادامه‌ی همان مسیر برخاستند. سازمانی که با تعویض نام روی چند مرکز شروع شد، به یکی از ماندگارترین نمادهای اکتشاف علمی بدل شد.

۹ روز به افتتاح المپیک توکیو مانده بود که 0 Series Shinkansen از ایستگاه راه افتاد. ۶۲ سال پیش، خط توکایدو شینکانسن توکیو را به شین‌اوساکا پیوند داد و نخستین مسیر اختصاصی قطار سریع‌السیر جهان شد. قطارها با سرعت بهره‌برداری ۲۰۰ کیلومتربرساعت، مسیر حدود ۵۱۵ کیلومتری را در ۴ ساعت می‌پیمودند؛ سفری که پیش‌تر نزدیک به ۶ ساعت و ۴۰ دقیقه طول می‌کشید.

شینکانسن یک نمایشگاه متحرک فناوری نبود. ژاپن از ابتدا آن را وارد شبکه‌ی روزمره‌ی حمل‌ونقل کرد و با خط اختصاصی، کنترل دقیق حرکت و طراحی یکپارچه‌ی قطار و زیرساخت، ایمنی و وقت‌شناسی را کنار سرعت نشاند. موفقیتش به الگویی برای TGV فرانسه و شبکه‌های پرسرعت آسیا و اروپا تبدیل شد. میراث اصلی آن هنوز زنده است، چون نشان داد راه‌آهن می‌تواند برای سفرهای میان‌شهری سریع، پرتردد و کم‌کربن رقیبی جدی باشد.

آندره تورکا هواپیمای کنکورد را در ارتفاع حدود ۱۱ هزار متر از سرعت صوت عبور داد. نخستین پرواز مافوق‌صوت کنکورد ۵۷ سال پیش بر فراز فرانسه رخ داد و نزدیک به ۱۰ دقیقه ادامه یافت. رقیب شوروی، توپولف Tu-144، چند ماه زودتر به سرعت مافوق‌صوت رسیده بود.

کنکورد در خدمت تجاری با سرعتی نزدیک به ماخ ۲، بعضی پروازهای لندن به نیویورک را به حدود ۳٫۵ ساعت کاهش داد. مهندسی خیره‌کننده‌اش اما نتوانست مصرف سوخت، صدای انفجار صوتی، هزینه‌ی نگهداری و محدودیت مسیرها را کنار بزند.

سفر مافوق‌صوت به‌جای تجربه‌ای همگانی، کالایی لوکس باقی ماند. جذابیت ماندگار کنکورد از همین تضاد می‌آید؛ هواپیمایی که آینده را لمس کرد، اما نتوانست آن را به بازار انبوه برساند.

زنی حدودا ۴۰ ساله با احتمال تومور لوب پیشانی روی تخت بیمارستان اتکینسون مورلی لندن قرار گرفت. دستگاهگادفری هانسفیلدچندین اندازه‌گیری پرتو ایکس را به تصویری مقطعی تبدیل کرد وجیمز امبروزتوانست ضایعه را ببیند. نخستین سی‌تی‌اسکن بالینی بیمار، ۵۵ سال پیش، پنجره‌ای بی‌سابقه به درون بدن گشود.

ساخت دستگاه EMI، مجموعه‌ای شناخته‌شده در صنعت موسیقی، یکی از پیوندهای شگفت تاریخ فناوری را رقم زد. درآمد تجاری کسب‌وکار موسیقی، از جمله موفقیت آثار بیتلز، فضای مالی لازم برای پژوهش بلندمدت هانسفیلد را فراهم می‌کرد. او ۸ سال بعد به‌طور مشترک نوبل فیزیولوژی یا پزشکی گرفت.

سی‌تی‌اسکن از یک ماشین کند ویژه‌ی مغز به ابزار تشخیصی سریع برای سکته، تروما، سرطان و بیماری‌های گوناگون رسید و اکنون تصمیم‌های فوری پزشکی را هدایت می‌کند.

در ویترین فروشگاه‌های ژاپن، دستگاه CDP-101 سونی با قیمت ۱۶۸٬۰۰۰ ین کنار ۵۰ عنوان سی‌دی قرار گرفت. ۴۴ سال پیش، نخستین پخش‌کننده‌ی تجاری دیسک فشرده صدای دیجیتال ۱۶ بیتی با نرخ نمونه‌برداری ۴۴٫۱ کیلوهرتز را به خانه‌ها برد. آلبوم 52nd Street ازبیلی جوئلنیز میان تولیدات آغازین قالب تازه قرار داشت.

استانداردی که سونی و فیلیپس توسعه دادند، شنونده را از برگرداندن نوار و تماس سوزن با صفحه بی‌نیاز کرد. انتخاب قطعه سریع شد و تکثیر صدا دیگر به فرسایش مکانیکی وابسته نبود. سی‌دی افزون بر بازار موسیقی، اعتماد عمومی به فضای ذخیره‌سازی را بالا برد و راه را برای قالب‌های داده‌ای بعدی هموار کرد. امروز استریم و پخش آنلاین جای قفسه‌های سی‌دی را گرفته، اما همان گذار نخستین، موسیقی را به داده‌ای قابل جست‌وجو و تکثیر تبدیل کرد.

نخستین گوشی‌های سرویس FOMA سبک و ظریف نبودند. بعضی مدل‌ها حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ گرم وزن داشتند و پوشش محدود شبکه نیز استقبال اولیه را کند کرد. بااین‌حال، ان‌تی‌تی دوکومو (NTT DoCoMo) ۲۵ سال پیش نخستین شبکه‌ی کاملا تجاری 3G مبتنی بر W-CDMA را در ژاپن راه انداخت و تماس تصویری و انتقال سریع‌تر داده را به مشترکان ارائه داد.

ویلیام ادوارد بویینگ کار خود را نه با موتور و بال، بلکه در صنعت چوب آغاز کرد. او که ۱۴۵ سال پیش در دیترویت به دنیا آمد، سرمایه و شناخت مواد را به هوانوردی برد و در ۱۹۱۶ مجموعه‌ی Pacific Aero Products را در سیاتل پایه گذاشت. نام کسب‌وکار یک سال بعد به Boeing Airplane Company تغییر یافت.

بویینگ با همکاری جورج وسترولت هواپیمای آب‌نشین B&W Seaplane را ساخت؛ مدلی که فقط ۲ نمونه داشت، اما نقطه‌ی شروع یکی از بزرگ‌ترین سازندگان هوافضای جهان شد. خانواده‌ی بویینگ ۷۴۷ بعدها پرواز پهن‌پیکر را وارد عصر تازه‌ای کرد. محدودیت‌های ضدانحصار ۱۹۳۴ ویلیام بویینگ را از بخش بزرگی از صنعت دور کرد و او به پرورش اسب پرداخت، ولی نامش بر سازنده‌ای ماند که تاریخ هوانوردی مسافری، نظامی و فضایی را عمیقا شکل داده است.