وقتی کل شهر شیکاگو را با جک از روی زمین بلند کردند و مردم در حال خرید و معاشرت بودند
در دهه ۱۸۵۰، شیکاگو برای نجات از گلولای و شیوع وبا، خیابانها و ساختمانهایش را بالا برد تا شیب لازم برای شبکه فاضلاب ایجاد شود. اگر روزی در شیکاگوی دههی ۱۸۵۰ قدم میزدید، شاید از جلوی ردیفی از مغازهها میگذشتید که آرامآرام از زمین بالا میآمدند. فروشندهه…
خلاصه تحلیلی خبر
در دهه ۱۸۵۰، شیکاگو برای نجات از گلولای و شیوع وبا، خیابانها و ساختمانهایش را بالا برد تا شیب لازم برای شبکه فاضلاب ایجاد شود. اگر روزی در شیکاگوی دههی ۱۸۵۰ قدم میزدید، شاید از جلوی ردیفی از مغازهها میگذشتید که آرامآرام از زمین بالا میآمدند. فروشندهه…
موضوعات اصلی: پشتیبانی شبکه، بالا، شیکاگو، خیابان، شهر، ساختمان
در دهه ۱۸۵۰، شیکاگو برای نجات از گلولای و شیوع وبا، خیابانها و ساختمانهایش را بالا برد تا شیب لازم برای شبکه فاضلاب ایجاد شود.
اگر روزی در شیکاگوی دههی ۱۸۵۰ قدم میزدید، شاید از جلوی ردیفی از مغازهها میگذشتید که آرامآرام از زمین بالا میآمدند. فروشندهها پشت پیشخوان کار میکردند و مشتریها با خیال راحت مشغول خرید بودند.
شهری که از گِل و بیماری وبا به ستوه آمده بود، بهجای اینکه زمین را بکند، خودش را بالا کشید. شیکاگو تقریبا همسطح آب دریاچهی میشیگان بود و سازندگان اولیهی شهر توجه چندانی به چگونگی تخلیهی فاضلاب و آبهای سطحی نداشتند.
درحالیکه شیکاگو به مرکز صنعتی مهم و یکی از بنادر اصلی دریاچهای تبدیل میشد؛ هر باران شدیدی خیابانها را به دریایی از گلولای تبدیل میکرد. اما برخلاف عموم پروژههای آب و فاضلاب، اینجا برای اینکه آب پایین برود، شیکاگو باید بالا میرفت. مثل خیلی از داستانهای تاریخی، این روایت هم با یک سقوط شروع میشود!
صبح ۱۴ ژوئن ۱۸۵۹، گاوصندوقی سنگین از کف ساختمانی در خیابان کلارک شیکاگو کنده شد و پایین افتاد. صدای ضربه آنقدر بلند بود که روزنامهی محلی فردایش از سقوطی «مهیب» نوشت. چند کارگر همان نزدیکی مشغول کار بودند. ضربهای به بازوی سرکارگر خورد، اما از آسیب جدی در امان ماند.
گاوصندوق در زیرزمینی فرود آمده بود که تا چندی پیش وجود نداشت. کارگران ساختمان را از جایش بلند کرده بودند تا میان کف آن و زمین قدیمی فضایی تازه باز کنند. تصویر عجیبی بود، در این شهر، حتی جای گاوصندوق هم ثابت نمیماند، با اینکه امنترین نقطهی هر ساختمان به حساب میآمد.
بالا بردن یک ساختمان شاید به نمایشی برای قدرتنمایی مهندسان شبیه باشد. شیکاگو آن روزها کمکم به تماشای چنین نمایشهایی عادت میکرد، ولی کارگرانِ زیر ساختمان انگیزهی دیگری داشتند. شهر برای رهایی از گل و آب آلوده خیابانهایش را بالا میبرد.
صاحبان بناها هم باید تصمیم میگرفتند با ساختمانی که ناگهان پایینتر از خیابان مانده بود چه کنند. سقوط گاوصندوق، لحظهای کوتاه از پروژهای را بازتاب میداد که نقشهی عمودی شهر را دگرگون کرد.
شیکاگو برای تجارت شهر خوبی بود. آبراههای اطرافش دریاچههای بزرگ را به حوضهی رود میسیسیپی پیوند میدادند و کانال و راهآهن هم رفتوآمد کالا و آدم را بیشتر کردند. اما زمینی که این امتیاز را به شهر میداد، هموار و کمارتفاع بود و خاک رسی و لومیاش آب را بهکندی فرو میبرد.
باران روی سطح زمین میماند، زیرزمینها را پر میکرد و خیابانهای خاکی به باتلاق تبدیل میشدند. در تاریخ شیکاگو، رشد سریع و گلولای از همان آغاز دست در دست هم پیش رفتهاند.
مردم شهر بهعنوان راهحل موقتاز چوب استفاده میکردند؛ خیابان و پیادهرو را با تخته میپوشاندند تا پای عابر و چرخ کالسکه از گل بیرون بماند. نویسندهای که سال ۱۸۵۶ به شیکاگو رفت، نوشت که تختهها در بهار روی آب شناور میشدند و زیر چرخهای سنگین، آب گلآلود از لای آنها به اطراف فواره میزد، اما صحنههای خندهدار خیلی زود تمام میشدند.
زمین هموار شیکاگو، آب و فاضلاب را در خیابان نگه میداشت
در شهری که هر سال بزرگتر میشد، آب راکد کنار زباله و فاضلاب جمع میشد. گل مشکلی بود که رهگذران با چشم میدیدند، ولی خطر بزرگتر به خودِ آب برمیگشت.
وبا در سال ۱۸۴۹ به شیکاگو رسیدو سال ۱۸۵۴ بار دیگر شیوع پیدا کرد. به نوشتهی کتابخانهی عمومی شیکاگو، شش سال شیوع پیاپی وبا و اسهال خونی شهر را سرانجام وادار کرد که در فوریهی ۱۸۵۵ هیئتی برای فاضلاب تشکیل دهد. شیکاگو به شبکهای نیاز داشت که آب باران و پساب را از خیابانها دور کند.
ولی چالش اصلی کار این بود که لوله هم مثل آبِ درونش برای حرکت به شیب نیاز دارد، و زمین شیکاگو تقریباً هیچ شیبی نداشت.
ویلیام اوگدن، نخستین شهردار شیکاگو، ریاست هیئت فاضلاب را بر عهده گرفت. او الیس سیلوستر چسبرو، مهندسی از بوستون، را برای طراحی شبکه به شهر آورد. چسبرو میخواست آب سطحی خیابانها و فاضلاب خانهها را با لولههای زیرزمینی جمع کند و به رود شیکاگو برساند.
اما اگر لولهها را زیر خیابانهای موجود دفن میکردند، اختلاف ارتفاع برای جریان آب به کمک گرانش کافی نبود. حفاری عمیقتر هم شیبی را که زمین نداشت ایجاد نمیکرد. چسبرو در بهار ۱۸۵۶ راهحلی وارونه روی میز گذاشت و هیئت را با خودش همراه کرد؛ او پیشنهاد داد لولهها روی تراز قدیمی خیابان قرار بگیرند و خیابانی تازه بالای آنها ساخته شود.
خیابانِ بالاآمده به آب جویها و فاضلاب امکان میداد که در مسیری شیبدار به رود برسند. این فضای تازه برای لولههای آب و گاز هم جا باز میکرد. بخشی از خاک لازم برای پر کردن خیابانها از لایروبی همان رود به دست آمد. به روایت کتابخانهی عمومی شیکاگو، شهر در طرح چسبرو کفی تازه زیر پای خودش میساخت. لولهها پایین میماندند و زندگی روزمره به ترازی بالاتر منتقل میشد.
چسبرو لولهها را روی زمین گذاشت و خیابان تازه را بالای آنها ساخت
روی کاغذ تصمیم سادهای به نظر میرسید، اما پشت در خانهها حکایت دیگری داشت. وقتی خیابان چند پا بالا میرفت، درِ ساختمان قدیمی کجا قرار میگرفت؟ صاحب مغازه سه راه پیش رو داشت؛ یا مشتری را از چند پله پایین بفرستد، یا بنا را از نو بسازد یا ساختمان موجود را بالا ببرد.
شهر هزینهی بالا بردن املاک خصوصی را بر دوش مالکان گذاشت. تراز خیابانها هم محله به محله و بهتدریج عوض شد. در بیشتر بخشهای جنوبی و قسمتهایی از شمال و غرب، خیابان بهطور متوسط چهار تا پنج پا بالا آمد و در بعضی نقاط تا هشت پا رسید. به این ترتیب، هر قطعه زمین انتخاب و هزینهٔ خودش را داشت.
انتخابی با این هزینه، مخالفانی هم پیدا کرد. روزنامه در مه ۱۸۵۵ خبر داد که گروهی از مالکان میکوشند با حکم دادگاه جلوی تغییر تراز را بگیرند. دعوا بر سر خسارتی بود که خیابانِ بلندتر به ملک خصوصی میزد.
مالکِ یک ساختمان بزرگ شاید میتوانست برای بالا بردن آن قرارداد ببندد و در عوض زیرزمینی تازه به دست بیاورد. برای صاحب خانهای کوچکتر، همین اختلاف ارتفاع هزینهای پیشبینینشده بود. پس عبارت «شیکاگو را بالا بردند» بیش از آنکه از یک فرمان واحد خبر بدهد، سرگذشت صدها تصمیم خصوصی در برابر یک طرح عمومی را روایت میکند.
مالکان باید ساختمانهایشان را با هزینه خودشان به تراز تازه میرساندند
پیش از آنکه ردیفهای بزرگ آجری از زمین جدا شوند، رهگذران نتیجهی ناهماهنگی را زیر پای خودشان حس کردند. یک مالک پیادهروی جلوی ملکش را بالا میآورد، در حالی که همسایهاش هنوز در ارتفاع قدیم مانده بود. میان دو مغازه پله یا سطح شیبدار چوبی میگذاشتند.
گزارشگری در ۱۸۵۷ از مسیری نوشت که در فاصلهای کوتاه چند پله پایین میرفت، دوباره سربالا میشد و کمی آنطرفتر به پلکانی دیگر میرسید. شهر کمکم خشکتر میشد، اما قدم زدن در آن تا مدتی مثل عبور از سکوهایی ناهمسطح بود.
بالا بردن یک خانهی چوبی با بالا بردن ساختمانی چندطبقه از آجر و سنگ زمین تا آسمان فرق داشت. اگر بخشی از دیوار زودتر از بخش دیگر حرکت میکرد، وزن خود بنا آن را ترک میداد. پیمانکاران دور و زیر پی را خالی میکردند، تیرهای سنگین را از زیر دیوارها رد میکردند و جک پیچی بالابر (jackscrew) را زیر تیرها قرار میدادند.
هر جک با چرخاندن میلهاش بار را کمی بالا میبرد. کارگرها منتظر یک علامت مشترک میماندند، چون نیروی صدها دست فقط وقتی کارساز بود که هماهنگ حرکت کنند. بعد در شکاف تازه تیر و تکیهگاه موقت میگذاشتند و بنّاها پایهٔ دائمی را بالا میآوردند.روایت شاهدی از قرن نوزدهمنشان میدهد آن فضای خالی چطور کمکم به یک طبقه یا زیرزمین تازه تبدیل میشد.
کار به صبر و حسابوکتاب نیاز داشت و گاوصندوق خیابان کلارک یادآوری میکرد که وزن هر چیزی درون ساختمان هم باید حساب شود گاوصندوق روی کف طبقهی اول قرار داشت و کسی زیرش تکیهگاه کافی نگذاشته بود.
روز بعد، روزنامه نشانی را تصحیح کرد؛ حادثه در ساختمانی رخ داده بود که پیشتر بانک دیگری در آن مستقر بود. شاید روایت بالابردن شیکاگو با داستانهایی شبیه معجزه شیرینتر به نظر برسد، ولی بالا رفتن هر ساختمان به تصمیمهای کوچک و خطرهای واقعی بستگی داشت.
کارگران با چرخاندن هماهنگ پیچها، بناها را ذرهذره بالا میبردند
پیمانکاران در همان سالها سراغ ساختمانهای بزرگتر رفتند. جورج پولمن؛ مردی که بعدها نامش با واگنهای خواب قطار گره خورد؛ از همین پیمانکاران محسوب میشد که خانوادهاش پیشتر در جابهجا کردن ساختمان تجربه کسب کرده بودند. پولمن در شیکاگو با بالا بردن هتل پنجطبقهی ماتسون هاوس در ۱۸۵۹ مشهور شد.
طبق روایتی از تاریخ معماری شهر، گروه او با ۸۰۰ جکبالابر هتل را حدود پنج پا بالا برد. آگهی روزنامه در آوریل همان سال به مشتریان اطمینان میداد که هتل در تراز تازه پذیرای مهمانانش خواهد بود. موفقیت ماتسون هاوس راه قراردادی را باز کرد که از یک هتل بسیار فراتر میرفت.
در مارس ۱۸۶۰ نوبت به ضلع شمالی خیابان لیک، میان خیابانهای کلارک و لاسال، رسید. ردیفی حدوداً ۹۸ متری از ساختمانهای چهار و پنجطبقه شامل سیزده مغازه و ساختمان مرمری بانک مارین که وزنش را ۳۵ هزار تن برآورد میکردند. طبقههای پایین پر از کالا بود و در طبقههای بالا دفتر اداری و کارگاه چاپ و صحافی قرار داشت.
مهندسان تصمیم گرفتند تمام این مجموعه را همزمان بالا ببرند تا فضای کافی برای احداث شبکهی فاضلاب زیر آن ایجاد شود. زیر این ردیف حدود ۶۰۰۰ جک پیچی بالابر نصب کردند. ۶۰۰ کارگر که هر کدام مسئول هشت تا ده پیچ بودند، منتظر علامت میماندند.
۶۰۰ کارگر، یک ردیف کامل از ساختمانها را در پنج روز بالا بردند
با هر علامت، هر کارگر پیچهایش را به ترتیب یکچهارم دور میچرخاند و دوباره از اول شروع میکرد. حاصل هر نوبت از بیرون ناچیز به نظر میرسید، اما تکرار هماهنگ همین حرکت کوچک تمام دیوارهای آجری و سنگی را با هم بالا میبرد.
تصویری که از این روایتها در ذهن میماند، ۶۰۰ مردند که زیر یک ردیف ساختمان با هم ضرب نگه میدارند. بالای سر آنها، شهر کار روزمرهاش را ادامه میداد. مشتریها به مغازهها سر میزدند و کارمندان پشت میزهایشان میماندند. پیمانکاران پیادهرو را به ساختمانها وصل کرده بودند تا همراه آنها بالا بیاید و شکافی میان مغازه و رهگذر باز نشود.
خبرنگار شیکاگو دیلی تریبون حتی نوشت که تماشاگران رفتوآمد را بیشتر کردهاند و بعضی کاسبها از بیشتر شدن فروش حرف میزنند. درست در زمانی که ساختمانهای چندطبقه از زمین جدا میشدند، پیشخوانها، تابلوها و درِ مغازهها مثل همیشه از مشتریها استقبال میکردند.
طی پنج روز، مجموعه حدود چهار پا و هشت اینچ، یعنی نزدیک به ۱٫۴۲ متر، بالا رفت. در تمام این مدت حتی یک شیشه هم نشکست و هیچ ترکی در دیوارها دیده نشد. اما کار هنوز تمام نشده بود. ساختمانی که بالا میرفت هنوز روی تکیهگاههای موقت قرار داشت و بنّاها باید پایههای دائمی را زیر آن کامل میکردند.
مغازهها و دفترها در تمام مدت فعالیتشان را ادامه دادند
پیشبینی میشد کل کار حدود چهار هفته زمان ببرد. کمی از افسانهها که فاصله میگیریم؛ این پنج روز حرکت آهسته و هفتههای بنّایی بعدش، چندان شباهتی به قصهی یکشبه بالابردن شیکاگو ندارند.
ولی بالاخره خبر موفقیت در شهر پیچید و خود این کار به نمایشی دیدنی تبدیل شد، تا جایی که هزاران نفر در طول هفته برای تماشا به آنجا میآمدند. پیمانکاران هم سفارش دادند تصویری چاپی از ردیف ساختمانهای بالارفته تهیه شود.
در تصویر مشهور انگار ساختمانها نقش اصلی ماجرا هستند و نیرویی که این کار را ممکن کرد، زیرشان پنهان میماند؛ کارگرانی که روزها پشت سر هم میان پیچها و جکها میچرخیدند و بعد فضای خالی را به بنّاها میسپردند. هر ساختمان بلندتر، به کارگران بیشتری نیاز داشت تا پایین کار کنند.
سال بعد نوبت هتل ترمونت هاوس رسید؛ ساختمانی ششطبقه و آجری با ورودیهایی رو به خیابانهای لیک و دیربورن که باید حدود ۱٫۸ متر بالا میرفت تا به تراز تازه برسد. هتل امکاناتی مجلل داشت و زمینی به وسعت تقریبی یک جریب، معادل چهار هزار مترمربع را اشغال میکرد.
گزارش ژانویهی ۱۸۶۱ پیمانکاران را ایلی، اسمیت و پولمن معرفی کرد و از تغییرات گسترده در تالار غذاخوری، ورودی و اتاقها هم خبر داد. قرار بود هتل در تمام این مدت پذیرای مهمانانش بماند؛ ارتفاعش عوض شود، ولی کسبوکارش ادامه پیدا کند.
عملیات بلندکردن هتل چنان آرام و نامحسوس انجام شد که تعدادی از مهمانان آن، ازجمله یک سناتور آمریکایی و چند شخصیت مهم دیگر، اصلاً متوجه نشدند چه اتفاقی رخ میدهد.
در تمام این مدت، ۵۰۰ کارگر زیر ساختمان، در گودالهایی پوشیده از دید به ۵۰۰۰ جک پیچی بالابر رسیدگی میکردند. طبق گزارش ۲۶ فوریهی ۱۸۶۱، در اولین روزی که پیچها به کار افتادند، ساختمان نزدیک به یک پا بالا رفت، بیآنکه ترک یا حادثهای پیش بیاید. خبرهای بعدی از پیشرفت کار دیوارها و ساخت پایههای تازه میگفتند.
ترمونت هاوس با ۵۰۰۰ پیچ بالا رفت و همچنان پذیرای مهمانان ماند
۱۵ مارس دیوار جنوبی روی پایههای بنایی قرار گرفت و هتل همچنان کار میکرد. ساختمان همانجا بود و مهمانان هم حضور داشتند؛ فقط فاصلهشان با زمین قدیم هر روز بیشتر میشد.
یکی از مسافران با تعجب نوشته بود که پلههای ورودی هتل که به خیابان منتهی میشدند، هر روز بلندتر و شیبدارتر به نظر میرسیدند. مهمان دیگری حس کرد هنگام خروج از هتل، پنجرههایی که در زمان ورود تقریباً همسطح چشمانش بودند، حالا کمی بالاتر از سرش قرار گرفتهاند. بااینحال، برخی از مسافران تا پایان اقامتشان متوجه عملیات ساختمانی زیر پای خود نشدند.
خانههای دیگر سرنوشتهای متفاوتی پیدا کردند. بعضی از ساختمانهای چوبی را بالا بردند و روی پایهی تازه گذاشتند و بعضی دیگر را روی غلتک به قطعهزمینی دیگر منتقل کردند. مسافری اسکاتلندی به نام دیوید مکری که چند سال بعد از شیکاگو گذشت، از خانههایی نوشت که از عرض خیابان رد میشدند. حتی تراموای اسبی او دو بار مجبور شد بایستد تا ساختمانهای در حال حرکت رد شوند.
خانههای چوبی ارزانتر را روی غلتک به محلههای دیگر میبردند
جالب اینکه ساختمانهای چوبی در طول جابهجایی، همچنان همان کاربری قبلی خود را حفظ میکردند. ساختمانها با تمام وسایل و اثاثیهی داخلیشان جابهجا میشدند. مغازهداری میتوانست هنگام حرکت ساختمانش همچنان مغازه را باز نگه دارد و اجناسش را بفروشد. مشتریان برای خرید مجبور بودند از درِ مغازهای بالا بروند که همراه با کل ساختمان در خیابان حرکت میکرد.
در یکی از مغازههایی که داشت جابهجا میشد، صاحب مغازه کنار در ایستاده بود و سیگار میکشید. صحنهی خندهداری بود، اما پشتش حساب اقتصادی روشنی وجود داشت. جابهجا کردن خانهی چوبی گاهی ارزانتر از خراب کردن و ساختن دوبارهاش تمام میشد.
مشاهدات مکری ابتدا در روزنامهی گلاسگو هرالد و بعدها در کتابAmerica Revisited, and Men I've Metمنتشر شد.
کارگران و مالکان شیکاگو شهری را بالا بردند که از سطح خیابان مرتبتر و قابلعبورتر به نظر میرسید. در بسیاری از نقاط، آب باران راهی برای خروج پیدا کرد و شبکهی فاضلاب شکل گرفت. اما آب و پسابی که حالا جریان پیدا کرده بود، از شهر ناپدید نمیشد؛ مستقیم به رود شیکاگو میریخت و رود هم به دریاچهی میشیگان، منبع آب آشامیدنی شهر، راه داشت.
تاریخچهی نهاد مدیریت آب منطقهصریحاً میگوید که طرح بالا بردن شهر به زهکشی خیابانها کمک کرد، اما مشکل کیفیت آب حل نشد.
سالها بعد، شیکاگو برای دور کردن آلودگی از دریاچه به راهحلی جسورانهتر رو آورد و جهت جریان رود را برعکس کرد. کانالی که این کار را ممکن کرد، در ژانویهی ۱۹۰۰ افتتاح شد. انگار ماجرایی که در دههی ۱۸۵۰ از سطح خیابان شروع شده بود، اینطور ادامه مییافت که هر راهکار مشکلی را حل میکرد و مشکل بعدی را در جای دیگری آشکارتر مینمود.
گاوصندوق خیابان کلارک درست زمانی سقوط کرد که کارگران زیر ساختمانی قدیمی مشغول ساختن فضایی تازه بودند. چند ماه بعد، در خیابان لیک، همان فضای خالی با نظم هزاران پیچ و صدها کارگر شکل گرفت و روی پایههای دائمی ایستاد. شهر بالا رفت، چون زندگی روی آن زمین خیس و هموار دیگر ممکن نبود.
شیکاگو بالا رفت تا آب پایین برود، اما آب آلودهای که زیر خیابان تازه جریان داشت نشان میداد که ساختمانهای بالارفته فقط بخش آشکار داستان بودند.
برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.