قرارداد مخفی CIA با استیو جابز؛ چگونه سازمان اطلاعات آمریکا به نجات «نکست» کمک کرد؟

یک قرارداد محرمانه با سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA) در اواخر دهه‌ی ۱۹۸۰ و اوایل دهه‌ی ۱۹۹۰، بهاستیو جابزکمک کرد شرکت کامپیوتری NeXT را در دوران دشوار فعالیتش سرپا نگه دارد.

شارون واینبرگرروزنامه‌نگار حوزه‌ی امنیت ملی، پس از سال‌ها تحقیق درباره‌ی این ماجرا متوجه شد که سفارش کامپیوترهای NeXT برای استفاده در فعالیت‌های اطلاعاتی آمریکانقشی مهم‌تر از آنچه پیش‌تر تصور می‌شد در بقای شرکت جابز داشته است.

ماجرا باویک ریسمدیر پیشین آژانس پروژه‌های پژوهشی پیشرفته‌ی دفاعی آمریکا (دارپا)، آغاز شد. ریس سال‌ها پس از پایان مسئولیتش به واینبرگر گفته بود که با خرید تعدادی کامپیوتر از جابز، به نجات او کمک کرده است.

دارپا واقعاً تعدادی از کامپیوترهای NeXT را خریده بود؛ اما تحقیقات واینبرگر نشان داد که بخش بزرگ‌تر و مهم‌تر ماجرا به قرارداد دیگری مربوط می‌شد: سفارشی از سوی سیا که در ابتدا با نام آژانس امنیت ملی آمریکا (NSA) شناخته می‌شد.

واینبرگر که سال‌ها در حوزه‌ی فناوری‌های نظامی و امنیت ملی تحقیق کرده، سرانجام با بررسی اسناد و گفت‌وگو با افراد مرتبط با این قرارداد، به جزئیات بیشتری دست یافت. طبق روایت او سیا کامپیوترهای NeXT را برای کمک به تحلیلگران تصاویر ماهواره‌ای سفارش داده بود. این کامپیوترها قرار بود به تحلیل و بررسی تصاویر و اشتراک‌گذاری اطلاعات در جامعه‌ی اطلاعاتی آمریکا کمک کنند.

استیو جابز پس از کناررفتن از اپل در سال ۱۹۸۵، شرکت NeXT را تأسیس کرد تا کامپیوترهایی پیشرفته برای دانشگاه‌ها، پژوهشگران و محیط‌های حرفه‌ای بسازد. کامپیوترهای این شرکت از نظر طراحی، توان پردازشی و قابلیت‌های شبکه جذاب بودند؛ اما قیمت بالایشان فروش گسترده را دشوار می‌کرد.

برای شرکتی که هزینه‌ی توسعه‌ی سخت‌افزار و نرم‌افزار پیشرفته را برعهده داشت، سفارش‌های بزرگ سازمانی می‌توانست تفاوت میان ادامه‌ی فعالیت و بحران مالی باشد.

گفته می‌شود سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا از مشتریان مهم NeXT بودند و سفارش‌های آن‌ها فرصت بیشتری برای ادامه‌ی فعالیت در اختیار شرکت گذاشتند؛ اما، این روایت بدین معنا نیست که یک قرارداد به‌تنهایی موفقیت‌های بعدی جابز را رقم زد؛ نقش این سفارش‌ها را باید در کنار سرمایه‌گذاری‌های شرکت، توسعه‌ی فناوری و تصمیم‌های تجاری جابز بررسی کرد.

اهمیت NeXT نیز به فروش کامپیوترهایش محدود نمی‌شود. این شرکت در توسعه‌ی نرم‌افزار و سیستم‌عامل پیشرفت‌های مهمی داشت. اپل در سال ۱۹۹۶ NeXT را خرید و جابز یک سال بعد به مدیرعاملی اپل برگشت. فناوری نرم‌افزاری NeXT، به‌ویژه سیستم‌عامل آن، به پایه‌ای برای توسعه‌ی سیستم‌‌های عامل بعدی اپل تبدیل شد؛ مسیری که در نهایت به شکل‌گیری زیرساخت نرم‌افزاری محصولات امروزی این شرکت، از مک گرفته تاآیفونکمک کرد.