خلاص‌کردن دنده در سرازیری مصرف سوخت را کمتر می‌کند؟ پاسخ غیرمنتظره است

شاید تصور کنید اگر در سرازیری خودرو را خلاص کنید، چون موتور دیگر نیازی به حرکت‌دادن چرخ‌ها ندارد، سوخت کمتری مصرف می‌شود؛ اما در خودروهای انژکتوری امروزی معمولاً نتیجه برعکس است. وقتی خودرو در دنده قرار دارد و راننده پایش را از روی پدال گاز برمی‌دارد، سیستم مدیریت موتور می‌تواند پاشش سوخت را کاملاً متوقف کند؛ قابلیتی که به آن «قطع سوخت هنگام کاهش سرعت» می‌گویند.

ماجرا به نحوه‌ی کار موتور بستگی دارد. وقتی خودرو را خلاص می‌کنید، ارتباط موتور با چرخ‌ها قطع می‌شود و موتور برای روشن‌ماندن باید همچنان در دور آرام کار کند. در این وضعیت، واحد کنترل الکترونیکی موتور (ECU) سوخت تزریق می‌کند تا موتور خاموش نشود.

اما وقتی خودرو در دنده قرار دارد و پای راننده از روی گاز برداشته می‌شود، چرخ‌ها از طریق گیربکس همچنان موتور را می‌چرخانند. در خودروهای انژکتوری مجهز به این قابلیت، ECU در شرایط مشخصی تزریق سوخت را متوقف می‌کند و موتور بدون مصرف سوخت به چرخش ادامه می‌دهد.

این سیستم معمولاً زمانی فعال می‌شود که چند شرط هم‌زمان برقرار باشند: موتور به دمای کاری رسیده باشد، پدال گاز رها شده باشد و دور موتور از محدوده‌ی دور آرام بالاتر باشد. در چنین شرایطی، ECU دستور قطع پاشش سوخت را به انژکتورها می‌دهد.

به‌محض اینکه راننده دوباره پدال گاز را فشار دهد یا دور موتور به محدوده‌ی نزدیک دور آرام برسد، تزریق سوخت از سر گرفته می‌شود. به این ترتیب، موتور هم در کاهش سرعت سوخت مصرف نمی‌کند و هم هنگام نیاز دوباره آماده‌ی شتاب‌گیری است.

البته این قابلیت در همه‌ی خودروها دقیقاً با شرایط یکسانی فعال نمی‌شود و آستانه‌ی دور موتور و دمای لازم به طراحی و تنظیمات سازنده بستگی دارد.

در خودروهای قدیمی مجهز به کاربراتور، کنترل پاشش سوخت به دقت سیستم‌های انژکتوری امروزی نبود. در بسیاری از این موتورها، حتی وقتی راننده پایش را از روی گاز برمی‌داشت، سوخت همچنان وارد موتور می‌شد. به همین دلیل، خلاص‌کردن خودرو در سرازیری می‌توانست در برخی شرایط مصرف سوخت را کاهش دهد.

اما در خودروهای انژکتوری جدید، این توصیه معمولاً نتیجه‌ی معکوس دارد. علاوه‌بر مصرف سوخت بیشتر در حالت خلاص، راننده بخشی از کنترل خودرو را هم از دست می‌دهد. وقتی خودرو در دنده است، مقاومت موتور به کاهش سرعت کمک می‌کند و فشار کمتری به ترمزها وارد می‌شود؛ قابلیتی که به آن «ترمز موتوری» می‌گویند.

در سرازیری‌های طولانی، استفاده از دنده‌ی مناسب و ترمز موتوری می‌تواند از داغ‌شدن بیش‌ازحد ترمزها جلوگیری کند. در حالت خلاص، خودرو شتاب بیشتری می‌گیرد و راننده باید بیشتر از ترمز استفاده کند. همچنین برای شتاب‌گیری ناگهانی یا واکنش سریع به خطر، دیگر نیروی موتور مستقیماً در اختیار راننده نیست.

در نتیجه، در خودروهای انژکتوری امروزی، پایین‌آمدن از سرازیری با دنده‌ی مناسب معمولاً هم مصرف سوخت کمتری دارد و هم کنترل بیشتری در اختیار راننده می‌گذارد. البته همیشه باید از دنده‌ای استفاده کرد که سرعت خودرو را در محدوده‌ی ایمن نگه دارد و از ترمزگیری مداوم و شدید پرهیز کند.