تونل زمان

انسان برای ساکنان کیهان پیام فرستاد؛ ۲۵ آبان

سال‌ها پیش در چنین روزی، اوریون راه ماه را در پیش گرفت، آرسیبو پیامی میان‌ستاره‌ای فرستاد و خالق Mario زبان بازی‌های ویدئویی را تغییر داد. گاهی مرز میان یک ایده‌ی ساده و تحولی بزرگ، فقط به گذشت زمان بستگی دارد؛ تجربه‌های کودکی یک طراح می‌توانند به خلق جهان‌های…

7 دقیقه مطالعه
  • پشتیبانی شبکه
  • پیش
  • سال
  • Wikimedia
  • Commons
  • آرسیبو
  • انسان
  • امدال
انسان برای ساکنان کیهان پیام فرستاد؛ ۲۵ آبان

خلاصه تحلیلی خبر

سال‌ها پیش در چنین روزی، اوریون راه ماه را در پیش گرفت، آرسیبو پیامی میان‌ستاره‌ای فرستاد و خالق Mario زبان بازی‌های ویدئویی را تغییر داد. گاهی مرز میان یک ایده‌ی ساده و تحولی بزرگ، فقط به گذشت زمان بستگی دارد؛ تجربه‌های کودکی یک طراح می‌توانند به خلق جهان‌های…

موضوعات اصلی: پشتیبانی شبکه، پیش، سال، Wikimedia، Commons، آرسیبو

سیارات منظومه شمسی، ایستگاه فضایی اسکای‌لب و شیگرو میاموتو (Shigeru Miyamoto)

سال‌ها پیش در چنین روزی، اوریون راه ماه را در پیش گرفت، آرسیبو پیامی میان‌ستاره‌ای فرستاد و خالق Mario زبان بازی‌های ویدئویی را تغییر داد.

گاهی مرز میان یک ایده‌ی ساده و تحولی بزرگ، فقط به گذشت زمان بستگی دارد؛ تجربه‌های کودکی یک طراح می‌توانند به خلق جهان‌هایی فراموش‌نشدنی در بازی‌های ویدیویی برسند، اختراعی کوچک مسیر الکترونیک را تغییر دهد و معماری یک کامپیوتر، شیوه‌ی استفاده از نرم‌افزارها را برای همیشه دگرگون کند. همین کنجکاوی و تلاش برای عبور از محدودیت‌ها، انسان را از ساخت ابزارهای تازه تا فرستادن پیام به اعماق کیهان و زندگی در مدار زمین پیش برده است.

در تونل زمان امروز، از تولدشیگرو میاموتوو شکل‌گیری دنیای بازی‌های نینتندو می‌گوییم؛ اختراع دیود فلمینگ و نقش جین امدال در تحول معماری کامپیوترها را مرور می‌کنیم و به سراغ پیام آرسیبو برای تمدن‌های احتمالی فرازمینی می‌رویم. در ادامه، نخستین مأموریت آرتمیس به مدار ماه و تجربه‌ی ۸۴ روز زندگی فضانوردان در ایستگاه اسکای‌لب را بررسی می‌کنیم.

文部科学省 / Wikimedia Commons / CC BY 4.0

تپه‌ها، غارها و جنگل‌های اطراف سونوبه برای پسربچه‌ای کنجکاو حکم نقشه‌ی گنج را داشتند. شیگرو میاموتو که ۷۴ سال پیش در استان کیوتو به دنیا آمد، تجربه‌ی همان پرسه‌زنی‌ها را سال‌ها بعد به حس کشف در The Legend of Zelda پیوند زد. بازی برای او فقط مسابقه بر سر امتیاز نبود و باید بازیکن را به دیدن، آزمودن و پیدا کردن مسیر دعوت می‌کرد.

میاموتو کنجکاوی دوران کودکی را به یکی از زبان‌های اصلی بازی تبدیل کرد

میاموتو در ۱۹۷۷ به نینتندو پیوست؛ برندی که هنوز بخش بزرگی از هویتش به اسباب‌بازی و کارت بازی گره خورده بود. طراحی دانکی کونگ در ۱۹۸۱ نخستین موفقیت بزرگ بین‌المللی نینتندو را رقم زد و شخصیتی را وارد صحنه کرد که بعدها Mario نام گرفت. سپس Super Mario Bros. و The Legend of Zelda قواعد تازه‌ای برای حرکت، طراحی مرحله و اکتشاف ساختند.

میراث میاموتو به چند شخصیت محبوب محدود نماند. کنترل ساده، بازخورد فوری و آموزش بی‌نیاز از توضیح طولانی به اصولی بدل شدند که در بازی‌ها و حتی رابط‌های کاربری امروز دیده می‌شوند. نینتندو با تکیه بر همان نگاه از سازنده‌ی اسباب‌بازی به یکی از مهم‌ترین نام‌های سرگرمی تعاملی رسید.

John Ambrose Fleming / Wikimedia Commons / Public domain

درون حبابی شیشه‌ای فقط ۲ الکترود قرار داشت؛ یک کاتد و یک آند.جان امبروز فلمینگ۱۲۲ سال پیش درخواست ثبت اختراع شماره‌ی ۲۴۸۵۰ را برای «شیر نوسان» ارائه کرد. قطعه‌ی او اجازه می‌داد جریان در یک جهت عبور کند و به همین دلیل آشکارسازی سیگنال‌های ضعیف رادیویی بسیار مطمئن‌تر شد.

عصر تراشه‌ها از حبابی شیشه‌ای با تنها ۲ الکترود آغاز شد

نیاز عملی پشت اختراع قرار داشت. فلمینگ هنگام همکاری با مارکونی می‌کوشید دریافت امواج ارتباط رادیویی فراآتلانتیک را بهبود دهد. دیود ترمیونی توانست جریان متناوب را یک‌سویه کند و راه را برای لامپ‌های پیچیده‌تر و تقویت سیگنال باز بگذارد. رادیوها، سامانه‌های رادار و کامپیوترهای اولیه بیش از نیم‌قرن بر خانواده‌ی همین قطعات تکیه کردند.

ترانزیستور سرانجام لامپ‌های حجیم و پرمصرف را از بسیاری دستگاه‌ها کنار زد، اما منطق پایه باقی ماند. کنترل جریان الکتریکی همان رشته‌ای بود که از حباب شیشه‌ای فلمینگ به دیودهای نیمه‌رسانا، مدارهای مجتمع و تراشه‌های امروزی رسید.

Perry Kivolowitz ( Pkivolowitz at en.wikipedia ) / Wikimedia Commons / CC BY 3.0

پیش از IBM System/360، ارتقای کامپیوتر می‌توانست به معنای دور ریختن نرم‌افزارهای قبلی و آغاز دوباره باشد. جین امدال که ۱۰۴ سال پیش در داکوتای جنوبی زاده شد، در مقام معمار ارشد خانواده‌ای از مین‌فریم‌ها به حل همین مشکل کمک کرد. آی‌بی‌ام در ۱۹۶۴ سامانه‌ای معرفی کرد که مدل‌های گوناگونش معماری مشترک داشتند و برنامه‌ها می‌توانستند همراه سازمان رشد کنند.

سازگاری نرم‌افزاری، کامپیوتر را از یک دستگاه به پلتفرم تبدیل کرد

پروژه با هزینه‌ای نزدیک به ۵ میلیارد دلار، قماری بر سر آینده‌ی آی‌بی‌ام بود. System/360 در آغاز با ۵ مدل، دامنه‌ی عملکرد ۵۰ به یک و ۴۰ وسیله‌ی جانبی تازه عرضه شد. سازگاری میان مدل‌ها خرید سخت‌افزار قوی‌تر را بدون بازنویسی کامل نرم‌افزار ممکن کرد و تصور امروزی از پلتفرم را شکل داد.

امدال در ۱۹۷۰ برند امدال را بنیان گذاشت و با ساخت مین‌فریم‌های سازگار، سلطه‌ی سخت‌افزاری کارفرمای سابقش را به چالش کشید. قانون امدال نیز هنوز هشدار می‌دهد که بخش غیرقابل‌موازی‌سازی هر برنامه، سقف افزایش سرعت را تعیین می‌کند؛ محدودیتی که حتی قدرتمندترین پردازنده‌ها و شتاب‌دهنده‌های امروز از آن نمی‌گریزند.

NASA/JPL / Wikimedia Commons / Public domain

فرستنده‌ی عظیم آرسیبو کمتر از ۳ دقیقه روشن ماند، اما مقصد پیام حدود ۲۱ هزار سال نوری فاصله داشت. ۵۲ سال پیش، رشته‌ای متشکل از ۱٬۶۷۹ بیت به‌سوی خوشه‌ی کروی Messier 13 رفت. فرانک دریک پیام را چنان طراحی کرده بود که بیت‌ها در آرایه‌ای با ۷۳ سطر و ۲۳ ستون قرار گیرند؛ ۲ عدد اول که سرنخی ریاضی برای بازسازی تصویر می‌دادند.

نامه‌ی ۱٬۶۷۹ بیتی زمین شاید تا هزاران نسل جوابی نگیرد

الگوی حاصل اطلاعاتی درباره‌ی عناصر سازنده‌ی حیات، DNA، پیکر انسان، منظومه‌ی شمسی و تلسکوپ ۳۰۵ متری آرسیبو حمل می‌کرد. ارسال با نرخ ۱۰ بیت‌برثانیه بیشتر نمایش توان رصدخانه‌ی ارتقایافته بود تا تلاشی برای مکالمه‌ای فوری. حتی اگر گیرنده‌ای پاسخ دهد، رفت‌وبرگشت امواج ده‌ها هزار سال زمان می‌برد.

پیام آرسیبو هنوز پرسشی اخلاقی را زنده نگه می‌دارد. آیا معرفی آگاهانه‌ی زمین به تمدن‌های ناشناخته تصمیمی علمی است یا انتخابی که باید نمایندگان بیشتری از بشر در آن سهم داشته باشند؟ پاسخی قطعی وجود ندارد، اما همان ۱٬۶۷۹ بیت نشان داد انسان تنها شنونده‌ی کیهان نیست و گاهی می‌خواهد صدایش را نیز به تاریکی بفرستد.

NASA / Wikimedia Commons / Public domain

شعله‌های SLS تاریکی سکوی 39B را شکافتند و اوریون بدون سرنشین به راه افتاد. ۴ سال پیش، Artemis I نخستین آزمون یکپارچه‌ی موشک SLS، فضاپیمای Orion و سامانه‌های زمینی ناسا را آغاز کرد. ماموریت باید نشان می‌داد سخت‌افزاری که روزی انسان را حمل خواهد کرد، توان سفر به مدار ماه و بازگشت ایمن را دارد.

آرتمیس ۱ پس از حدود نیم‌قرن فضاپیمای ویژه‌ی انسان را به مدار ماه برد

پرواز ۲۵ روز و ۱۰ ساعت و ۵۳ دقیقه طول کشید. اوریون در مسیری نزدیک به ۲٫۳ میلیون کیلومتر از زمین دور شد، پیرامون ماه گردش کرد و ۱۰ ماهواره‌ی مکعبی را در مسیر رها ساخت. کپسول هنگام بازگشت با سرعت حدود ۳۹٬۵۶۰ کیلومتربرساعت، نزدیک به ماخ ۳۲، به جو برخورد و سرانجام در اقیانوس آرام فرود آمد.

آپولو برای سفرهای کوتاه و فرود مستقیم در رقابت فضایی دهه‌ی ۱۹۶۰ ساخته شده بود؛ معماری آرتمیس حضور پایدارتر، همکاری بین‌المللی و ماموریت‌های پیچیده‌تر را دنبال می‌کند. موفقیت آرتمیس ۱ داده‌های واقعی درباره‌ی سپر حرارتی، ناوبری و عملکرد Orion فراهم کرد و مسیر پروازهای سرنشین‌دار بعدی را ساخت.

NASA / Wikimedia Commons / Public domain

اتصال در ۲ تلاش نخست کامل نشد.جرالد کارادوارد گیبسونوویلیام پوگپس از رسیدن به اسکای‌لب سرانجام در تلاش سوم فضاپیما را به ایستگاه متصل کردند و طولانی‌ترین اقامت فضایی زمان خود را آغاز کردند. ماموریت اسکای‌لب ۴ که ۵۳ سال پیش پرتاب شد، سومین و آخرین حضور خدمه در نخستین ایستگاه فضایی آمریکا بود.

اسکای‌لب ۴ نشان داد زندگی مداری فقط مسئله‌ی سخت‌افزار نیست

برنامه‌ی پرواز ابتدا ۵۶ روز را هدف گرفته بود، اما وضعیت مناسب ایستگاه و سلامت فضانوردان امکان تمدید اقامت تا ۸۴ روز را فراهم کرد. خدمه از ارتفاع تقریبی ۴۴۳ کیلومتری به رصد خورشید، بررسی منابع زمینی و مطالعه‌ی دنباله‌دار Kohoutek پرداختند. آزمایش‌های پزشکی نیز نشان می‌دادند بدن انسان چگونه با بی‌وزنی طولانی سازگار می‌شود.

حجم کار فشرده میان خدمه و مرکز کنترل تنش آفرید و ناسا را واداشت درباره‌ی زمان استراحت و اختیار فضانوردان بازاندیشی کند.ایستگاه فضایی بین‌المللیامروز امکانات و پشتیبانی بسیار گسترده‌تری دارد؛ اما درس‌های اسکای‌لب ۴ درباره‌ی ورزش، تغذیه، برنامه‌ریزی و سلامت روان هنوز در مأموریت‌های طولانی‌مدت حضور دارند.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.