تهدید قطع ارتباطات در منطقه؛ قطع کابل‌های اینترنت جهانی در تنگه هرمز چه بحرانی ایجاد خواهد کرد؟

نگرانی کشورهای عربی درباره احتمال هدف قرار گرفتن کابل‌های زیردریایی اینترنت در تنگه هرمز افزایش یافته است؛ زیرساخت‌هایی که بخش مهمی از ارتباطات دیجیتال کشورهای حاشیه خلیج فارس را برقرار می‌کنند و آسیب به آن‌ها می‌تواند خدمات اینترنتی، مراکز داده و کسب‌وکارهای آنلاین منطقه را با اختلال مواجه کند.

الجزیرهمطرح‌شدن تهدیدهایی درباره هدف قرار گرفتن کابل‌های اینترنت در تنگه هرمز، نگرانی کشورهای منطقه را برانگیخته است. وابستگی گسترده خدمات بانکی، ارتباطی و تجاری به اینترنت باعث شده است که اختلال در این زیرساخت‌ها پیامدهایی فراتر از کاهش سرعت دسترسی کاربران داشته باشد.

ابراهیم بن سلطان الهاشمی، مدیر اداره اطلاع‌رسانی و ارتباطات وزارت خارجه قطربا هشدار درباره پیامدهای احتمالی قطع کابل‌های اینترنت تأکید کرد که آسیب‌های چنین اقدامی به کشورهای مشخصی محدود نمی‌شود و ایران و همسایگانش را نیز تحت‌تأثیر قرار خواهد داد.

با وجود گسترش اینترنت ماهواره‌ای، کابل‌های فیبر نوری زیردریایی همچنان مهم‌ترین مسیر انتقال داده میان کشورهای جهان محسوب می‌شوند. براساساطلاعات اتحادیه بین‌المللی مخابراتبیش از ۹۹ درصد ترافیک داده بین‌المللی از طریق شبکه گسترده کابل‌های زیردریایی منتقل می‌شود.

بر اساس گزارش الجزیره درباره مسیر کابل‌های زیردریایی خلیج فارس، هفت سامانه کابل زیردریایی در این منطقه شناسایی شده‌اند که از مسیر تنگه هرمز و آب‌های اطراف آن عبور می‌کنند. این کابل‌ها کشورهای حاشیه خلیج فارس، ازجمله امارات، قطر، بحرین، کویت، عربستان سعودی، عراق و ایران را به شبکه‌های ارتباطی گسترده‌تر در آسیا و اروپا متصل می‌کنند.

برخی از سامانه‌های ارتباطی منطقه ظرفیت انتقال داده‌ای در مقیاس ده‌ها تا بیش از صد ترابیت‌برثانیه دارند. به همین دلیل، آسیب‌دیدن هم‌زمان چند کابل می‌تواند ظرفیت ارتباطات بین‌المللی کشورهای وابسته به این مسیرها را به‌شدت کاهش دهد.

نگرانی‌ها تنها به تنگه هرمز محدود نیست. دریای سرخ و تنگه باب‌المندب نیز از مسیرهای مهم عبور کابل‌های ارتباطی میان آسیا، اروپا و آفریقا به شمار می‌روند. در گزارش مهر، احتمال گسترش تهدیدها به این منطقه با مشارکت نیروهای مسلح یمن نیز مطرح شده است؛ هرچند اجرای چنین اقدامی تأیید نشده است.

آسیب‌پذیری کابل‌های زیردریایی پیش‌تر نیز مشکلاتی برای اینترنت منطقه ایجاد کرده بود. در سپتامبر ۲۰۲۵، آسیب به کابل‌های SEA-ME-WE 4، IMEWE و FALCON در دریای سرخ، ارتباطات اینترنتی بخش‌هایی از خاورمیانه و جنوب آسیا را مختل کرد.

در آن زمان، کاربران برخی کشورها ازجمله عربستان سعودی، امارات، پاکستان و هند با کندی اینترنت و افزایش تأخیر ارتباطات مواجه شدند. مایکروسافت نیز از افزایش تأخیر در بخشی از ارتباطات سرویس ابری آژور خبر داد.

کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در سال‌های اخیر میزبان مراکز داده و زیرساخت‌های ابری شرکت‌های بزرگی مانند آمازون، مایکروسافت و هواوی شده‌اند. این مراکز داده برای ارتباط با شبکه جهانی به مسیرهای ارتباطی پرظرفیت وابسته‌اند و آسیب به کابل‌های زیردریایی می‌تواند بخشی از خدمات آن‌ها را مختل کند.

اختلال در این زیرساخت‌ها ممکن است بر عملکرد سرویس‌های ابری، تراکنش‌های مالی، فروشگاه‌های اینترنتی و سامانه‌های ارتباطی تأثیر بگذارد.

در گزارش مهر همچنین به احتمال اختلال در پلتفرم‌هایی مانند یوتیوب، تیک‌تاک و سرویس‌های حمل‌ونقل اینترنتی اشاره شده است. این خدمات برای انتقال داده و ارائه سریع محتوا از زیرساخت‌های ارتباطی و مراکز داده منطقه استفاده می‌کنند و آسیب به مسیرهای اصلی اینترنت ممکن است باعث افزایش تأخیر، کاهش سرعت یا اختلال موقت در دسترسی کاربران شود.

با این‌ حال، قطع یک یا چند کابل لزوماً به معنای قطع کامل اینترنت کشورهای منطقه نیست. برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس از مسیرهای ارتباطی جایگزین، ازجمله کابل‌های زیردریایی دیگر و شبکه‌های زمینی، برخوردارند و می‌توانند بخشی از ترافیک را به این مسیرها منتقل کنند.

شدت اختلال احتمالی به تعداد کابل‌های آسیب‌دیده، ظرفیت مسیرهای جایگزین و مدت‌زمان موردنیاز برای تعمیر زیرساخت‌ها بستگی خواهد داشت.

نگرانی اصلی این است که آسیب گسترده و هم‌زمان به کابل‌های زیردریایی در تنگه هرمز و دریای سرخ، ظرفیت مسیرهای جایگزین را نیز تحت فشار قرار دهد و اختلال ارتباطات دیجیتال از کشورهای حاشیه خلیج فارس به دیگر مناطق گسترش پیدا کند.