تونل زمان - ۶ آبان؛ تولد ۷۱ سالگی بیل گیتس

گاهی سرنوشت فناوری را نه دستگاه‌های عظیم، بلکه چند تصمیم نامتعارف می‌سازد؛ پرتاب موشکی که دولت دیگر نمی‌خواست، فروش مجوز نرم‌افزار به‌جای سخت‌افزار و واکسنی که سازنده‌اش سود انحصاری آن را کنار گذاشت.

سه روایت امروز از مدار زمین تا میز کار و درمانگاه امتداد پیدا می‌کنند. هرکدام نشان می‌دهند یک انتخاب فنی چگونه می‌تواند دهه‌ها بعد نیز بر زندگی مردم اثر بگذارد.

موشک Black Arrow R3 روی سکوی وومرا در استرالیا آماده بود، اما برنامه‌ای که آن را ساخته بود دیگر آینده‌ای نداشت. دولت بریتانیا چند ماه پیش‌تر پروژه را لغو کرده بود و پرتاب باقی‌مانده تنها به‌دلیل آماده‌بودن تجهیزات انجام شد. موشک، ماهواره‌ی ۶۶ کیلوگرمی پروسپرو را به مدار برد و بریتانیا را به ششمین کشوری بدل کرد که با پرتابگر ساخت خود به مدار دست یافته بود.

پروسپرو در مدار اولیه‌ای با دوره‌ی ۱۰۶٫۴ دقیقه و میل ۸۲ درجه، اثر محیط فضا بر تجهیزات و سامانه‌های ارتباطی را بررسی می‌کرد. ماموریت اصلی تا سال ۱۹۷۳ ادامه یافت و تماس‌های آزمایشی سالانه تا ۱۹۹۶ برقرار ماند. پنجاه‌وپنج سال بعد، پرتاب پروسپرو هنوز تنها نمونه‌ی موفق فرستادن ماهواره‌ی بریتانیایی با موشکی کاملا بریتانیایی به‌شمار می‌رود؛ یادگاری از فاصله‌ی میان توان مهندسی و اراده‌ی سیاسی برای حفظ استقلال فضایی.

نام Micro-Soft از کنار هم نشاندن ریزپردازنده و نرم‌افزار ساخته شد؛ نشانه‌ای کوچک از بازاری کهبیل گیتسوپل آلنزودتر از بسیاری دیدند. گیتس که ۷۱ سال پیش در سیاتل به دنیا آمد، در ۱۹ سالگی همراه آلن کسب‌وکاری را برای توسعه‌ی نرم‌افزار Altair 8800 پایه گذاشت. اهمیت تصمیم آن‌ها فقط در نوشتن کد نبود؛ مایکروسافت نرم‌افزار را محصولی مستقل و قابل صدور مجوز می‌دید.

گیتس تا سال ۲۰۰۰ مدیرعامل ماند و از ۲۰۰۸ تمرکز تمام‌وقت خود را به بنیاد گیتس سپرد. رد همان نگاه مقیاس‌پذیر را می‌توان در هر دو دوره دید؛ ابتدا نرم‌افزاری که روی میلیون‌ها کامپیوتر اجرا شد و سپس سرمایه‌ای که به برنامه‌های جهانی سلامت، آموزش و انرژی راه یافت.

در دهه‌ای که تصویر ریه‌ی آهنی هراس فلج اطفال را مجسم می‌کردجوناس سالکراه دیگری پیش پای پزشکی گذاشت. ویروس‌شناس متولد نیویورک، در دانشگاه پیتسبورگ واکسنی تزریقی بر پایه‌ی ویروس غیرفعال ساخت. آزمایش میدانی سال ۱۹۵۴ نزدیک به یک میلیون و ۶۰۰ هزار کودک را در آمریکا، کانادا و فنلاند دربر گرفت؛ مقیاسی بی‌سابقه که اعتماد عمومی و دقت علمی را هم‌زمان می‌آزمود.

واکسن خوراکی آلبرت سابین (Albert Sabin) بعدها با قطع بهتر زنجیره‌ی انتقال، ابزار مهم کارزارهای جمعی شد، اما واکسن سالک پایه‌ی نخستین عقب‌نشینی بزرگ بیماری را گذاشت. ۱۱۲ سال پس از تولد او، تصمیمش برای نگرفتن سود انحصاری از فرمول و فرایند تولید همچنان بخشی از بحث دسترسی عادلانه به فناوری‌های پزشکی است.