کلودیا تنیویاسمین انصاریدو نماینده مجلس نمایندگان آمریکا از احزاب جمهوری‌خواه و دموکرات، روز پنج‌شنبه ۲۳ مهر طرحی دوحزبی با عنوان «دسترسی فوری به اینترنت» (IRAN) ارائه کردند. این طرح با هدف بازنگری در راهبردهای آمریکا در زمینه دسترسی کاربران ایرانی به اینترنت و بررسی فناوری‌های ارتباطی جدید تدوین شده است.

این در حالی است که بسیاری از سرویس‌های امریکایی برای کاربران ایرانی تحریم شده‌اند و کاربران با فیلترینگ در داخل و تحریم از خارج دست و پنجه‌نرم می‌کنند.

براساسبیانیه رسمی دفتر کلودیا تنیطراحان این لایحه مدعی‌اند محدودیت‌های اینترنتی، سانسور و نظارت بر ارتباطات کاربران در ایران، ضرورت توسعه ابزارهای ارتباطی جایگزین و بازنگری در سیاست‌های آمریکا را افزایش داده است.

این طرح که حمایت شماری دیگر از نمایندگان هر دو حزب آمریکا را نیز به همراه دارد، دولت این کشور را ملزم می‌کند راهبردهای مرتبط با دسترسی به اینترنت در ایران را به‌صورت دوره‌ای بررسی کند، میزان پیشرفت برنامه‌ها را بسنجد و گزارش‌هایی درباره نتایج اقدامات انجام‌شده به کنگره ارائه دهد.

یکی از بخش‌های مهم این طرح، بررسی فناوری‌هایی مانند شبکه‌های خصوصی مجازی (VPN)، شبکه‌های غیرمتمرکز و همتابه‌همتا و ارتباط مستقیم ماهواره با تلفن همراه (Direct-to-Cell) است.

فناوری ارتباط مستقیم ماهواره با موبایل این امکان را فراهم می‌کند که گوشی‌های سازگار، بدون وابستگی به دکل‌های مخابراتی زمینی، مستقیماً با ماهواره ارتباط برقرار کنند. البته نوع خدمات قابل ارائه، از پیامک گرفته تا تماس صوتی و اینترنت، به فناوری شبکه، اپراتور و قابلیت‌های گوشی بستگی دارد و لزوماً به معنای دسترسی همه تلفن‌های همراه به اینترنت ماهواره‌ای نیست.

موضوع ارتباطات ماهواره‌ای پیش‌تر نیز مورد توجه مقام‌های ایرانی قرار گرفته بود.محمدامین آقامیریدبیر شورای عالی فضای مجازی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی، در نشست خبری ۲۱ مهر اعلام کرد که ایران چند سامانه برای قطع ارتباط پایانه‌های ماهواره‌ای استارلینک در اختیار دارد و مدعی شد فناوری‌های مورد استفاده برای این منظور آزمایش شده‌اند.

آقامیری با اشاره به کاربردهای ارتباطات ماهواره‌ای در حوزه‌های نظامی و امنیتی، تأکید کرد که فناوری استارلینک قابل مدیریت است. البته فناوری Direct-to-Cell با شیوه متداول دسترسی به اینترنت استارلینک از طریق پایانه‌های اختصاصی تفاوت دارد.

بخش قابل‌توجه دیگری از طرح ارائه‌شده به کنگره آمریکا، به بررسی تأثیر تحریم‌ها و محدودیت‌های صادراتی این کشور بر دسترسی کاربران ایرانی به فناوری‌های ارتباطی اختصاص دارد.

براساس بیانیه منتشرشده، این طرح خواستار افزایش هماهنگی میان نهادهای فدرال آمریکا است تا تحریم‌ها و مقررات صادراتی، ناخواسته مانع دسترسی کاربران ایرانی به ابزارها و فناوری‌های اینترنتی نشوند.

این موضوع در شرایطی مطرح می‌شود که کاربران ایرانی برای استفاده از خدمات اینترنتی با محدودیت‌هایی از دو سو مواجه‌اند؛ از یک طرف، فیلترینگ و محدودیت‌های داخلی و از طرف دیگر، تحریم‌ها و محدودیت‌های خدمات‌رسانی شماری از شرکت‌های خارجی، از جمله شرکت‌های آمریکایی.

برای مثال، خدمات هوش‌ مصنوعی، سرویس‌های هاستینگ و بسیاری دیگر از خدمات آنلاین به‌صورت رسمی در ایران ارائه نمی‌شوند و ایران در فهرست کشورهای تحت پوشش این سرویس‌ها قرار ندارد. محدودیت‌های مشابه در دسترسی به برخی خدمات فناوری نیز فعالیت کاربران، توسعه‌دهندگان و کسب‌وکارهای ایرانی را دشوار کرده است.

هرچند وزارت خزانه‌داری آمریکا پیش‌تر با صدور مجوزهایی، ارائه برخی خدمات ارتباطی و اینترنتی به کاربران ایرانی را از محدودیت‌های تحریمی مستثنا کرده، همچنان شماری از سرویس‌های آمریکایی در ایران قابل استفاده نیستند. این محدودیت‌ها بسته به سرویس می‌توانند ناشی از الزامات حقوقی، سیاست‌های داخلی شرکت‌ها یا ملاحظات تجاری باشند.

از این منظر، بررسی موانع ناشی از تحریم‌های آمریکا می‌تواند یکی از بخش‌های اثرگذار طرح جدید برای کاربران عادی ایرانی باشد؛ موضوعی که برخلاف توسعه فناوری‌های ارتباطی جدید، به کاهش محدودیت‌های موجود در ارائه خدمات اینترنتی مربوط می‌شود.

لایحه‌ی IRAN همچنین توسعه آموزش‌های امنیت سایبری و گسترش دسترسی به ابزارهای ارتباطی امن برای روزنامه‌نگاران، مدافعان حقوق بشر و فعالان جامعه مدنی را دنبال می‌کند.

کلودیا تنی با انتقاد از سیاست‌های اینترنتی ایران، هدف از ارائه این طرح را حمایت از دسترسی کاربران ایرانی به اطلاعات و حفظ ارتباط آن‌ها با جهان خارج عنوان کرده است.

یاسمین انصاری نیز با اشاره به اهمیت دسترسی بدون محدودیت به اینترنت گفت چنین دسترسی‌ای می‌تواند کمک فوری و ملموسی به مردم ایران باشد. او تأکید کرد که طرح ارائه‌شده ماهیت نظامی ندارد و اقدامی دوحزبی است.

ائتلاف روابط عمومی آمریکایی‌های ایرانی‌تبار (PAAIA) نیز از این طرح حمایت کرده و در بیانیه‌ای، هماهنگی بیشتر نهادهای دولتی آمریکا و توجه به فناوری‌های نوظهور، به‌ویژه ارتباطات ماهواره‌ای، را از ویژگی‌های آن دانسته است.

لایحه‌ی IRAN در حال حاضر صرفاً به مجلس نمایندگان آمریکا ارائه شده و هنوز مراحل قانون‌گذاری را طی نکرده است. بنابراین اجرای آن یا ارائه خدمات ارتباطی جدید به کاربران ایرانی قطعی نیست.

بااین‌حال، در صورت تصویب و اجرای این طرح، توسعه فناوری‌های ارتباطی جایگزین و کاهش موانع ناشی از تحریم‌ها و محدودیت‌های خدمات‌رسانی شرکت‌های آمریکایی می‌تواند در آینده دسترسی کاربران عادی ایرانی به خدمات اینترنتی را تسهیل کند.