کامپیوتری که نتیجه انتخابات را درست گفت؛ اما کسی باور نکرد

در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا در سال ۱۹۵۲، یک کامپیوتر برای نخستین‌بار در تاریخ آن کشور تلاش کردنتیجه‌ی انتخابات را بر اساس آرای اولیه پیش‌بینی کند.

دستگاه UNIVAC در شبی که رقابتدوایت آیزنهاوروآدلای استیونسوندنبال می‌شد، خیلی زود به این نتیجه رسید که آیزنهاور با اختلاف زیادی پیروز خواهد شد؛ اما مسئولان شبکه‌ی CBS آن‌قدر از نتیجه شگفت‌زده بودند که حاضر نشدند پیش‌بینی را فوراً روی آنتن اعلام کنند.

در آن زمان، تلویزیون هنوز رسانه‌ای نسبتاً تازه بود و کامپیوترها آن‌قدر جدید و ناشناخته بودند که تعداد کامپیوترهای بزرگ الکترونیکی در آمریکا هنوز بسیار محدود بود. CBS برای پوشش انتخابات از UNIVAC استفاده کرد؛ درحالی‌که دستگاه اصلی در فیلادلفیا قرار داشت و در استودیوی نیویورکچارلز کالینگ‌وودمقابل نمونه‌ای نمایشی از کنسول آن می‌نشست و نتایج را برای مخاطبان توضیح می‌داد.

مشکل زمانی آغاز شد که UNIVAC، برخلاف انتظار بسیاری از تحلیلگران و داده‌های نظرسنجی آن دوره، پیروزی قاطع آیزنهاور را پیش‌بینی کرد. در یکی از خروجی‌های اولیه، کامپیوتر شانس پیروزی آیزنهاور را ۱۰۰ به ۱ اعلام کرد. حتی نسخه‌ی آرشیوی همین خروجی امروز در موزه‌ی ملی تاریخ آمریکا نگهداری می‌شود.

نتیجه برای تیم CBS بیش از حد عجیب بود. برنامه‌ریزان و مسئولان UNIVAC انتظار نداشتند اختلاف آن‌قدر زیاد باشد که دستگاه به احتمال سه‌رقمی نیاز پیدا کند؛ به همین دلیل در یکی از خروجی‌های اولیه، عبارت «۱۰۰ به ۱» به شکل ناقص نمایش داده شد و به «۰۰ به ۱» تبدیل شد.

در نهایت، مدل UNIVAC پیش‌بینی کرد آیزنهاور با ۴۳۸ رأی الکترال در برابر ۹۳ رأی استیونسون پیروز می‌شود. مجریان CBS اما اعلام این نتیجه را به تعویق انداختند، چون فاصله‌اش با انتظار غالب آن زمان بسیار زیاد بود و نمی‌خواستند اعتبار شبکه یا خود UNIVAC را با یک پیش‌بینی عجیب به خطر بیندازند. طبق تاریخ‌نگاری موزه‌ی تاریخ کامپیوتر، این پیش‌بینی تا زمانی که پیروزی آیزنهاور تقریباً قطعی شده بود، عملاً روی آنتن نیامد.

وقتی شمارش آرا به پایان رسید، آیزنهاور واقعاً با اختلافی بسیار زیاد پیروز شد: ۴۴۲ رأی الکترال در برابر ۸۹ رأی استیونسون. آیزنهاور همچنین حدود ۵۵ درصد آرای مردمی را به دست آورد. بنابراین پیش‌بینی UNIVAC از نظر تعیین برنده درست بود و حتی برآوردش از ابعاد پیروزی نیز به نتیجه‌ی واقعی نزدیک بود.

ماجرا فقط یک پیروزی تکنولوژیک نبود؛ UNIVAC در همان شب نشان داد که کامپیوتر می‌تواند به ابزاری برای تحلیل و پیش‌بینی رویدادهای سیاسی تبدیل شود. بااین‌حال، جامعه هنوز برای اعتمادکردن به چنین خروجی‌هایی آماده نبود.

Computer History Museum می‌گوید این اتفاق باعث شد نام UNIVAC در دهه‌ی ۱۹۵۰ تقریباً مترادف با «کامپیوتر» شود، اما استفاده‌ی گسترده از مدل‌های کامپیوتری در انتخابات چند دهه زمان برد و تازه از دهه‌ی ۱۹۷۰ به بعد تحلیل‌های رایانه‌ای به بخش جدی‌تری از پوشش انتخابات تبدیل شدند.

جالب اینکه این داستان سال‌ها بعد دوباره تکرار شد؛ البته با فناوری بسیار پیشرفته‌تر. در انتخابات ۲۰۱۲ نیز برخی شبکه‌ها و تحلیلگران نسبت‌به پیش‌بینی‌های آماری درباره‌ی پیروزیباراک اوبامادر ایالت‌های کلیدی تردید داشتند. تاریخ پیش‌بینی انتخابات نشان می‌دهد مسئله‌ی اصلی همیشه فقط پیچیدگی مدل نیست؛ اعتماد انسان به عدد و مدلی که نتیجه را تولید کرده نیز به همان اندازه اهمیت دارد.