یک سیگنال رادیویی مرموز هر ۸ دقیقه تکرار می‌شود؛ اکنون منبع آن را پیدا کرده‌ایم

اخترشناسان هنگام بررسی کیهان، اغلب با سیگنال‌هایی روبه‌رو می‌شوند که منشأ مشخصی ندارند. هرچند آن‌ها معمولاً سرانجام منبع این سیگنال‌ها را پیدا می‌کنند، بعضی از پاسخ‌ها عجیب‌تر از بقیه هستند. به‌عنوان نمونه، می‌توان به پالس‌های رادیویی مرموزی اشاره کرد که از ستاره‌ای مرده به فضا فرستاده می‌شوند.

آرایه تلسکوپی میدان‌گسترده مورچیسون (MWA) در استرالیا، از اواخر سال ۲۰۲۴ سیگنالی رادیویی به نام GPM J071507−114153 را شناسایی کرد که تقریباً هر هشت دقیقه یک‌بار تکرار می‌شد. این آرایه از دسامبر ۲۰۲۴ تا سپتامبر ۲۰۲۵، در مجموع ۲۱۴ پالس از این منبع ثبت کرد و اخترشناسان آن را در دسته‌ی «پدیده‌های گذرا با دوره تناوب بلند» طبقه‌بندی کردند.

پژوهشگران اکنون در مطالعه‌ای تازه، محتمل‌ترین منشأ سیگنال یادشده را معرفی کردند: منظومه‌ای دوتایی متشکل از یککوتوله سفید(هسته باقی‌مانده‌ی ستاره‌ای که عمرش به پایان رسیده است) و ستاره‌ای از رده طیفی G، مشابهخورشیدما. به گفته اخترشناسان، این نخستین‌بار است که پالس‌های رادیویی از یک کوتوله سفید در حال گردش به دور ستاره‌ای خورشیدمانند، به‌جای کوتوله سرخ، شناسایی می‌شود.

ناتاشا هرلی-واکر، نویسنده مسئول پژوهش و اخترشناس دانشگاه کرتین استرالیادر بیانیه‌ای گفت«شگفت‌انگیز است که با استفاده از امواج رادیویی می‌توانیم توفان‌های ستاره‌ای را در فاصله بیش از ۵۰۰۰ سال نوری شناسایی کنیم.»

پدیده‌های گذرا با دوره تناوب بلند دسته نسبتاً جدیدی از سیگنال‌های فضایی محسوب می‌شوند. دانشمندان نخستین‌بار در سال ۲۰۰۵ به وجود این نوع تابش پی بردند؛ اما بررسی جدی آن‌ها در جامعه علمی، از سال ۲۰۲۲ آغاز شد.

بررسی دقیق سیگنالی که در سال ۲۰۲۲ کشف شده بود، توسط گروهی از پژوهشگران، ازجمله چند نفر از نویسندگان مطالعه جدید، نشان داد که این سیگنال با تپ‌اخترها تفاوت دارد. تپ‌اخترهاستاره‌های نوترونیبا چرخش بسیار سریع هستند که پرتوهای نوری منظمی گسیل می‌کنند.

بارزترین تفاوت این بود که پدیده‌های گذرا با دوره تناوب بلند، همان‌طور که از نامشان برمی‌آید، دوره‌های تپش بسیار طولانی‌تری دارند. جرم کشف‌شده در سال ۲۰۲۲ دوره تناوبی حدود ۱۸ دقیقه داشت؛ یک سال بعد نیز اخترشناسان سیگنال دیگری را با دوره تناوب ۲۱ دقیقه شناسایی کردند. این کشفیات پرسش مهمی را مطرح کرد: چه چیزی چنین پالس‌های طولانی‌مدتی را ایجاد می‌کند؟

با وجود برخی تفاوت‌ها، پژوهشگران دریافتند که دست‌کم چهار مورد از ۱۲ پدیده گذرا با دوره تناوب بلند شناخته‌شده، منظومه‌های دوتایی متشکل از کوتوله سفید و کوتوله سرخ هستند. بااین‌حال، مشخص نبود کدام‌یک از دو ستاره مسئول تولید پالس‌های رادیویی طولانی‌مدت است.

اما گروه پژوهشی پس از پردازش ۱۰۰ ساعت داده رادیویی مربوط به GPM J071507−114153، متوجه شد که این سیگنال به کشفی مهم و بی‌سابقه منجر شده است.

سم مک‌سوینی، نویسنده اصلی پژوهش و اخترشناس دانشگاه کرتین استرالیا، در بیانیه‌ای گفت: «این نخستین‌بار است که پالس‌ها آن‌قدر واضح هستند که می‌توانیم حرکت کوتوله سفید را در مدارش به دور ستاره همراه آن مشاهده کنیم. بنابراین می‌دانیم که پالس‌ها از ناحیه‌ای نزدیک به کوتوله سفید یا حتی احتمالاً از خود این ستاره سرچشمه می‌گیرند.»

هرلی-واکر افزود پالس‌های کوتوله سفید به گروه پژوهشی کمک کرد تا شراره‌های ستاره‌ای را روی ستاره همراه خورشیدمانند آن نیز شناسایی کنند. مشاهدات نوری تکمیلی با استفاده از رصدخانه کک تأیید کرد که جرم دیگر واقعاً ستاره‌ای از رده طیفی G است.

پژوهشگران در مقاله خود افزودند که کشف اجرام گذرای بیشتر از این نوع در آینده می‌تواند به شناسایی کوتوله‌های سفیدی کمک کند که از دید رصدخانه‌های متداول پنهان مانده‌اند.

مطالعه در مجلهNature Astronomyمنتشر شده است.