ايتنا - غول‌های پنهان دنیای GPU؛ چه شرکت‌هایی غیر از انویدیا و AMD پردازنده گرافیکی می‌سازند؟

وقتی نام کارت گرافیک به میان می‌آید، احتمالاً نخستین نامی که به ذهن می‌رسد انویدیا است. این شرکت طی سال‌های اخیر بخش بزرگی از بازار پردازنده‌های گرافیکی را در اختیار گرفته و در حوزه‌هایی مانند بازی، هوش مصنوعی و پردازش‌های مراکز داده نیز حضور پررنگی دارد. AMD و خانواده Radeon در جایگاه بعدی قرار دارند؛ اما برخلاف تصور عمومی، فهرست شرکت‌های فعال در طراحی GPU به این دو نام محدود نمی‌شود.

البته ابتدا باید میان طراح GPU، سازنده تراشه و تولیدکننده کارت گرافیک تفاوت قائل شد. شرکت‌هایی مانند انویدیا، AMD و اینتل معماری و تراشه گرافیکی را طراحی می‌کنند، اما تولید فیزیکی تراشه معمولاً به کارخانه‌های ریخته‌گری مانند TSMC سپرده می‌شود. از سوی دیگر، شرکت‌هایی مانند ASRock، Gigabyte و Sparkle کارت‌های گرافیک را با استفاده از تراشه‌های انویدیا یا AMD تولید و عرضه می‌کنند و به همین دلیل «شرکای برد» محسوب می‌شوند، نه طراحان اصلی GPU.

اینتل؛ جدی‌ترین رقیب خارج از دوگانه انویدیا و AMD

اینتل مهم‌ترین نام خارج از این دو شرکت در بازار کارت‌های گرافیک مجزا است. خانواده Arc این شرکت پس از ورود نه‌چندان آسان به بازار در سال ۲۰۲۲، اکنون به نسل دوم خود یعنی Battlemage رسیده است.

مدل‌های Arc B580 و B570 با معماری Xe2 در اواخر ۲۰۲۴ معرفی شدند و به‌ترتیب ۱۲ و ۱۰ گیگابایت حافظه GDDR6 دارند. اینتل همچنین خانواده Arc Pro را برای ایستگاه‌های کاری و کاربردهای حرفه‌ای توسعه داده است.

اینتل در نخستین نسل Arc با مشکلاتی مانند تأخیر، بلوغ ناکافی درایورها و سازگاری نه‌چندان مناسب برخی بازی‌ها روبه‌رو شد. با این حال، این شرکت همچنان خط تولید GPU مجزا را ادامه داده و مدل‌های جدیدی را وارد بازار کرده است. در واقع، فهرست فعلی محصولات اینتل همچنان شامل چندین GPU مجزا از خانواده‌های Arc و Arc Pro است.

حتی همکاری جدید اینتل و انویدیا نیز به معنای کنار گذاشتن GPUهای Arc نیست. انویدیا در سپتامبر ۲۰۲۵ اعلام کرد که ۵ میلیارد دلار در اینتل سرمایه‌گذاری می‌کند و دو شرکت روی تراشه‌های جدیدی برای رایانه‌های شخصی و مراکز داده همکاری خواهند کرد. در بخشی از این همکاری، تراشه‌های x86 اینتل با چیپلت‌های گرافیکی RTX انویدیا ترکیب می‌شوند.

مور تردز؛ تلاش چین برای ساخت GPU مستقل

مور تردز (Moore Threads) یکی دیگر از شرکت‌هایی است که واقعاً کارت گرافیک مجزا تولید می‌کند. این شرکت چینی در سال ۲۰۲۰ تأسیس شد و نخستین محصولات گرافیکی خود را در سال ۲۰۲۲ عرضه کرد.

یکی از شناخته‌شده‌ترین محصولات این شرکت، MTT S80 است که عمدتاً بازار داخلی چین را هدف گرفته است. با این حال، محدودیت‌های نرم‌افزاری و سازگاری بازی‌ها باعث شده محصولات مور تردز هنوز فاصله قابل‌توجهی با GPUهای جریان اصلی بازار داشته باشند. پشتیبانی نرم‌افزاری این شرکت نیز به‌مرور توسعه یافته است.

اپل، کوالکام و مدیاتک هم GPU طراحی می‌کنند

اگر تعریف GPU را از «کارت گرافیک قابل نصب روی کامپیوتر» فراتر ببریم، فهرست سازندگان بسیار طولانی‌تر می‌شود.

اپل GPUهای اختصاصی خود را طراحی می‌کند، اما این واحدها در تراشه‌های سری A و M ادغام شده‌اند و به‌صورت کارت گرافیک مستقل فروخته نمی‌شوند. به همین دلیل، کاربر مک نمی‌تواند یک GPU اپل را مانند کارت GeForce یا Radeon جداگانه خریداری و روی رایانه نصب کند.

کوالکام نیز پردازنده‌های گرافیکی Adreno را در تراشه‌های Snapdragon به کار می‌گیرد و مدیاتک نیز GPU را در خانواده تراشه‌های Dimensity و دیگر سیستم‌های روی تراشه خود ادغام می‌کند. آرم نیز در سطح دیگری قرار دارد و معماری‌هایی مانند Mali و Immortalis را طراحی و برای استفاده در تراشه‌های شرکت‌های دیگر عرضه می‌کند.

سامسونگ نیز در برخی تراشه‌های Exynos از معماری گرافیکی RDNA شرکت AMD استفاده کرده است. بنابراین، بخش مهمی از صنعت GPU در محصولاتی وجود دارد که اصلاً شبیه کارت گرافیک دسکتاپ به نظر نمی‌رسند.

چرا شرکت‌های بیشتری وارد بازار کارت گرافیک نمی‌شوند؟

یکی از دلایل اصلی، تنها قدرت سخت‌افزاری نیست؛ نرم‌افزار و درایور نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. انویدیا در سال ۲۰۰۶ معماری CUDA را معرفی کرد تا GPUهایش برای کاربردهای محاسباتی عمومی، فراتر از گرافیک، قابل استفاده باشند. این پلتفرم به‌مرور در پژوهش‌های علمی، هوش مصنوعی و طیف گسترده‌ای از برنامه‌های محاسباتی مورد استفاده قرار گرفت.

AMD نیز در سال ۲۰۱۶ پلتفرم متن‌باز ROCm را برای محاسبات شتاب‌یافته GPU معرفی کرد و این اکوسیستم همچنان توسعه پیدا کرده است.

بنابراین شرکتی که قصد ورود به بازار کارت گرافیک دارد، فقط نباید یک تراشه قدرتمند بسازد؛ بلکه باید سال‌ها روی درایورها، سازگاری بازی‌ها، ابزارهای توسعه، کتابخانه‌های نرم‌افزاری و پشتیبانی از برنامه‌های مختلف سرمایه‌گذاری کند.

سهم انویدیا چرا تا این حد بزرگ است؟

داده‌های Jon Peddie Research نشان می‌دهد بازار کارت‌های گرافیک مجزای دسکتاپ همچنان به‌شدت متمرکز است. در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۵، ارسال کارت‌های گرافیک مستقل حدود ۱۱.۵ میلیون دستگاه بود و سهم انویدیا افزایش یافت، در حالی که سهم اینتل تقریباً ثابت ماند.

در همین نقطه، مزیت نرم‌افزاری انویدیا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. CUDA که از سال ۲۰۰۶ توسعه یافته، اکنون بخشی از یک اکوسیستم گسترده برای پردازش GPU است و همین سابقه طولانی، ورود رقبا را دشوارتر می‌کند.

در کنار انویدیا و AMD، اینتل و مور تردز تنها شرکت‌هایی هستند که در این فهرست کارت گرافیک مجزای قابل خرید برای مصرف‌کنندگان تولید می‌کنند؛ در مقابل، اپل، کوالکام، مدیاتک و آرم بیشتر در حوزه GPUهای یکپارچه یا معماری‌های قابل استفاده در تراشه‌های دیگر فعالیت دارند.

در نتیجه، اگر منظور از «سازنده GPU» شرکتی باشد که کارت گرافیک مجزا برای کامپیوترهای شخصی تولید می‌کند، گزینه‌ها بسیار محدودتر از چیزی هستند که در نگاه اول به نظر می‌رسد. اما اگر طراحی هر نوع پردازنده گرافیکی را در نظر بگیریم، نام‌هایی مانند اپل، کوالکام، مدیاتک و آرم نیز وارد فهرست می‌شوند و نشان می‌دهند صنعت GPU بسیار گسترده‌تر از بازار کارت‌های GeForce و Radeon است.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.