تدوین الگوی آموزش مدارس حتی در شرایط جنگی

علی محبی با اشاره به ضرورت طراحی سازوکار مشخص برای تداوم آموزش در شرایط بحرانی، اظهار کرد: یکی از مسائل مهم در مواجهه نظام آموزشی با شرایط جنگی، چگونگی تصمیم‌گیری درباره حضوری یا غیر حضوری بودن مدارس است. این تصمیم باید بر اساس سطح تهدید، اطلاعات دقیق و با تعیین مسئولیت نهادهای تصمیم‌گیر اتخاذ شود.

وی با تشریح چارچوب پیشنهادی پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش که به تصویب رسیده و با امضای دو وزیر آموزش وپرورش و کشور ابلاغ شده است، افزود: در این الگو، وقوع حمله به یک شهر نباید به تعطیلی مدارس در تمام شهرهای یک استان منجر شود؛ بلکه تصمیم‌گیری درباره وضعیت آموزشی باید برای هر شهر به ‌صورت مستقل انجام گیرد. به این معنا که اگر شهری مورد حمله قرار نگرفته و تهدید معتبری نیز متوجه آن نباشد، مدارس آن شهر می‌توانند با رعایت الزامات آمادگی به فعالیت حضوری خود ادامه دهند.

رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش ادامه داد: در این طرح، چهار سطح تهدید شامل وضعیت عادی، آماده ‌باش، تهدید معتبر و وقوع حمله تعریف شده است که هر سطح، وضعیت آموزشی متناسب با خود را دارد. بر این اساسدر شرایطی که تهدید معتبری متوجه یک شهر باشد، آموزش به‌صورت غیر حضوری همراه با خدمات حداقلی حضوری ارائه می‌شود و در صورت وقوع حمله، همه مدارس شهر به مدت ۷۲ ساعت غیر حضوری خواهند شد.

بازگشایی دوکاناله مدارس پس از ۷۲ ساعت در طرح پیشنهادی

محبی با اشاره به پیش‌بینی سازوکار بازگشایی مدارس پس از وقوع حمله در طرح پیشنهادی پژوهشگاه گفت: بر اساس این الگو، اگر در مدت ۷۲ ساعت پس از حمله، حمله تازه‌ای رخ ندهد، مدارس از نخستین روز آموزشی بعد از این دوره، به مدت پنج روز آموزشی به شکل دوکاناله فعالیت می‌کنند.

وی توضیح داد: در بازگشایی دوکاناله، مدرسه به‌صورت حضوری فعالیت دارد، اما همان محتوای آموزشی از طریق کانال‌های غیر حضوری نیز در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌گیرد. خانواده‌ها می‌توانند با توجه به شرایط و احساس امنیت خود تصمیم بگیرند که فرزندشان در مدرسه حضور پیدا کند یا از خانه آموزش را دنبال کند و در این مدت غیبت دانش‌آموزانی که به مدرسه نمی‌آیند، موجه خواهد بود.

رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش افزود: در این الگو، بازگشت به آموزش حضوری باید با بررسی شرایط ایمنی مدارس همراه باشد و صرف سپری شدن ۷۲ ساعت برای بازگشایی کافی نیست. وضعیت ساختمان مدرسه، امکانات آب و برق، سرویس‌های بهداشتی، مسیرهای دسترسی و امکان حضور معلمان باید بررسی شود و مدارسی که شرایط لازم را ندارند، تا زمان رفع مشکلات به آموزش غیر حضوری ادامه دهند.

پیشنهاد آموزش چندکاناله به‌جای اتکای صرف به اینترنت و شبکه شاد

محبی با اشاره به ضرورت تنوع‌بخشی به شیوه‌های آموزش در شرایط جنگی بیان کرد: در طرح پیشنهادی پژوهشگاه، اتکای صرف به اینترنت و بسترهای برخط برای تداوم آموزش کافی در نظر گرفته نشده است؛ ازاین‌رو مجموعه‌ای از کانال‌های آموزشی پیش‌بینی شده تا در صورت اختلال در هر یک از آنها، آموزش از مسیرهای جایگزین ادامه پیدا کند.

وی افزود: در این الگو، کلاس‌های برخط، شبکه شاد، مدرسه تلویزیونی و رادیویی، بسته‌های آموزشی کاغذی و تماس تلفنی معلم با دانش‌آموزان به‌عنوان مسیرهای آموزش در نظر گرفته شده‌اند. این کانال‌ها باید متناسب با وضعیت زیرساختی هر منطقه مورد استفاده قرار گیرند.

رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش تصریح کرد: در شرایطی که اینترنت و برق پایدار در دسترس باشد، آموزش برخط و مدرسه تلویزیونی مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ اما در صورت قطع گسترده اینترنت یا ناپایداری برق، بسته‌های آموزشی کاغذی، برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی و ارتباط تلفنی معلم با دانش‌آموزان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

محبی با تأکید بر جایگاه مسیرهای مختلف آموزش در این طرح گفت: تلویزیون، رادیو، تلفن و بسته‌های آموزشی کاغذی نباید صرفاً پشتیبان آموزش مجازی باشند، بلکه باید به‌عنوان مسیرهای مستقل و هم‌ارز برای دسترسی دانش‌آموزان به آموزش در نظر گرفته شوند. بر این اساس، هر دانش‌آموز باید دست‌کم یک مسیر دسترسی ثبت‌شده و قابل اطمینان برای دریافت آموزش داشته باشد و معلم نیز به‌صورت هفتگی با او ارتباط فردی برقرار کند.

پیش‌بینی نقش شورای تأمین استان در تصمیم‌گیری درباره وضعیت مدارس

وی درباره سازوکار تصمیم‌گیری پیش‌بینی‌شده در این طرح نیز اظهار کرد: بر اساس پیشنهاد پژوهشگاه، شورای تأمین استان با حضور مدیرکل آموزش و پرورش، مرجع اتخاذ و اعلام تصمیم درباره وضعیت آموزشی شهرهای استان خواهد بود. این تصمیم بر اساس اطلاعات امنیتی، چارچوب‌های اعلامی وزارت آموزش و پرورش و خروجی یک برنامه تصمیم‌ساز اتخاذ می‌شود.

رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش ادامه داد: در این سازوکار، ستاد ملی تداوم آموزش به ریاست وزیر آموزش و پرورش مسئولیت تدوین چارچوب‌های ملی، سیاست‌گذاری آموزشی، پیگیری وضعیت استان‌ها و تصمیم‌گیری درباره موضوعاتی مانند امتحانات نهایی و برنامه درسی اضطراری را بر عهده خواهد داشت.

محبی افزود: در سطح استان، اداره کل آموزش و پرورش مسئول ثبت و ابلاغ تصمیم‌ها به مناطق و مدارس و همچنین پیگیری نحوه تداوم یادگیری، برگزاری امتحانات و جبران عقب‌ماندگی‌های آموزشی است. در سطح شهرستان نیز شورای تأمین و ستاد مدیریت بحران وظیفه اعلام محدوده حادثه و انجام اقدامات فوری برای حفظ جان دانش‌آموزان را بر عهده دارند.

وی تأکید کرد: در چارچوب پیشنهادی پژوهشگاه، همه تصمیم‌های مربوط به وضعیت آموزشی باید مکتوب، ثبت‌شده و دارای زمان آغاز و پایان مشخص باشند تا امکان پیگیری و پاسخگویی درباره آنها وجود داشته باشد.

پیش‌بینی برنامه جبران اُفت یادگیری و حمایت روانی از دانش‌آموزان

رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش با اشاره به پیامدهای تعطیلی مدارس بر کیفیت یادگیری دانش‌آموزان گفت: تداوم آموزش صرفاً به معنای فراهم کردن امکان دسترسی به محتوا نیست، بلکه باید برای شناسایی و جبران یادگیری‌های ازدست‌رفته نیز برنامه مشخصی وجود داشته باشد.

محبی افزود: بر اساس دستوراالعمل پیشنهادی پژوهشگاه، پس از بازگشت دانش‌آموزان به شرایط آموزشی عادی، در ماه نخست باید سنجش تشخیصی برای شناسایی میزان یادگیری و نیازهای آموزشی آنان انجام شود و برنامه جبرانی بر اساس وضعیت واقعی هر دانش‌آموز، به‌ویژه دانش‌آموزان کم‌مشارکت و آسیب‌دیده، طراحی شود.

وی حمایت روانی و اجتماعی از دانش‌آموزان را نیز از دیگر ابعاد این طرح دانست و گفت: در شرایط جنگی، علاوه بر تداوم فعالیت‌های آموزشی، باید برای آرام‌سازی دانش‌آموزان، ارائه کمک‌های اولیه روان‌شناختی، مشاوره و ارجاع موارد نیازمند مداخله تخصصی نیز برنامه‌ریزی شود.

محبی همچنین با اشاره به ضرورت آمادگی پیشینی مدارس برای مواجهه با بحران خاطرنشان کرد: تدوین برنامه عملیات اضطراری برای هر مدرسه، برگزاری تمرین‌های آمادگی، آماده‌سازی بسته‌های یادگیری، آموزش معلمان در زمینه تدریس چندکاناله و کمک‌های اولیه روان‌شناختی و پیش‌بینی مسیر ارتباطی با خانواده‌ها از جمله اقداماتی است که در این چارچوب برای پیش از وقوع بحران پیشنهاد شده است.

وی در پایان تأکید کرد: هدف از طراحی این دستورالعمل آن است که در شرایط جنگی، ضمن اولویت دادن به حفظ جان دانش‌آموزان و کارکنان مدارس، آموزش به‌عنوان یکی از نیازهای اساسی جامعه متوقف نشود و نظام تعلیم و تربیت بتواند با تصمیم‌گیری متناسب با شرایط هر منطقه، زمینه تداوم یادگیری را فراهم کند.