197 میلیون بازدید برای تکذیبیه‌های اخبار جعلی در هفته سوم آبان

گزارش جدید ستاد رسانه‌ا‌ی فضای مجازی کشور درباره وضعیت کمی و کیفی اخبار جعلی و تکذیب‌شده در بازه زمانی۱۳تا۲۰آبان‌ماه۱۴۰۵منتشر شد. در این بازه، از میان۱۸۴خبر جعلی، شبهه‌برانگیز و گمراه‌کننده شناسایی‌شده۷۱مورد به‌طور رسمی تکذیب شد و مجموع بازدید این تکذیبیه‌ها به۱۹۷میلیون و۸۵۴هزار بازدید رسیده است.

بررسی۱۰شایعه پربازدید این بازه نشان می‌دهد مجموع بازدید تکذیبیه‌ها و اصلاحیه‌های مرتبط، از مجموع بازدید خبرهای جعلی بیشتر بوده است. این شایعه‌ها عمدتاً موضوعاتی از سیاست خارجی و مذاکرات ایران و آمریکا تا عملکرد نهادهای حکومتی، مسائل اجتماعی و انتشار تصاویر و ویدئوهای غیرمستند را دربر می‌گرفتند.

**تکذیبیه‌ها بیشتر از خبرهای جعلی دیده شدند

بر اساس این گزارش۱۰خبر جعلی در مجموع حدود۸۴میلیون و۱۰۰هزار بازدید داشته‌اند و مجموع بازدید تکذیبیه‌ها و اصلاحیه‌های مرتبط به حدود۱۰۸میلیون و۶۰۰هزار رسیده است؛ یعنی حدود۲۴میلیون و۴۰۰هزار بازدید بیشتر، یا نزدیک به۲۹درصد بالاتر از بازدید خبرهای جعلی.

میانگین بازدید هر خبر جعلی حدود۸میلیون و۴۰۰هزار و میانگین بازدید هر تکذیبیه یا اصلاحیه حدود۱۰میلیون و۹۰۰هزار بوده است. در هر۱۰مورد، بازدید ثبت‌شده برای تکذیبیه از بازدید خبر جعلی بیشتر بوده است.

از نظر بازنشر نیز اختلاف چندانی میان دو گروه وجود نداشت؛ تکذیبیه‌ها در مجموع حدود۳۱هزار و۹۰۰بار و خبرهای جعلی حدود۳۱هزار و۳۰۰بار بازنشر شدند.

**تکذیب سریع، اما ماندگاری چندروزه برخی شایعه‌ها

بیشتر تکذیب‌ها با فاصله زمانی کوتاهی از انتشار اخبار جعلی منتشر شده‌اند. بر اساس داده‌های کلی این بازه، حدود۸۶درصد تکذیب‌ها طی یک روز و نزدیک به۴۷درصد نیز در سه ساعت یا کمتر منتشر شده‌اند.

در بررسی۱۰شایعه پربازدید، هفت مورد ظرف چند ساعت و سه مورد طی یک روز تکذیب شدند. سریع‌ترین تکذیب‌ها مربوط به ادعای ناکامی میانجیگری‌ها در مذاکرات ایران و آمریکا و ادعای دیدار محسن رضایی با جی‌دی ونس در دوحه بود که هر دو یک ساعت پس از انتشار تکذیب شدند.

با این حال، خبرهای جعلی بین یک تا چهار روز در گردش بودند و میانگین ماندگاری آن‌ها به۲٫۲روز رسید. چهار شایعه یک روز، یک شایعه دو روز، چهار شایعه سه روز و یک شایعه چهار روز در گردش بود. بیشترین ماندگاری به ویدئوی ساختگی درباره برداشت از حساب مردم به دستور رئیس قوه قضائیه اختصاص داشت.

**سیاست خارجی و مذاکرات در کانون شایعه‌ها

در میان موضوعات پرتکرار، شایعه‌های مرتبط با سیاست خارجی و مذاکرات ایران و آمریکا سهم قابل‌توجهی داشتند؛ از خبر جعلی دیدار محسن رضایی با جی‌دی ونس و ناکامی میانجیگری‌ها تا ادعای مذاکره بر سر بازگشایی تنگه هرمز در ازای آزادسازی۸میلیارد دلار از دارایی‌های بلوکه‌شده ایران.

انتشار اخبار جعلی در روزنامه نیویورک تایمز درباره برنامه ایران برای استفاده از سلاح شیمیایی و در روزنامه تایمز درباره توزیع قرص‌های یُد در مناطق مجاور مراکز هسته‌ای نیز در این فهرست قرار داشتند.

در حوزه داخلی نیز انتشار تصاویر غیرمستند از شنای مردم ایلام در آبگرفتگی خیابان‌ها و آبگرفتگی مترو تهران، اظهارات نادرست حمید رسایی درباره محکوم‌نشدن مدیران رسانه‌ها به دلیل نشر اکاذیب، ویدئوی ساختگی منتسب به رئیس قوه قضائیه و خبر جعلی حذف شرط اجتهاد از وزیر اطلاعات در کمیسیون امنیت ملی از جمله موارد بررسی‌شده بودند.

خبر جعلی توزیع قرص‌های یُد در مناطق مجاور مراکز هسته‌ای، با حدود۱۰میلیون و۶۳۲هزار بازدید، پربازدیدترین خبر جعلی این فهرست بود. تکذیب همین خبرجعلی نیز با حدود۱۳میلیون و۷۵۳هزار بازدید، در جایگاه نخست تکذیبیه‌ها قرار گرفت.

**خبرگزاری‌ها و نهادهای دولتی در تکذیب شایعه‌ها فعال بودند

در میان رسانه‌های فعال در انتشار تکذیبیه‌ها، خبرگزاری‌های صداوسیما، مهر، تسنیم و میزان به‌ترتیب بیشترین نقش را در تکذیب اخبار جعلی هفته سوم آبان داشتند.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، وزارت امور خارجه، وزارت بهداشت، قوه قضائیه و مجلس شورای اسلامی نیز از نهادهای فعال در پاسخ به شایعات و اخبار جعلی مرتبط با حوزه کاری خود بودند.

**رسانه‌های خارجی و سیاستمداران خارجی از منابع اصلی تولید اخبار جعلی

بررسی منابع تولید و انتشار اخبار جعلی نشان می‌دهد رسانه‌های خارجی و سیاستمداران خارجی بیشترین نقش را در تولید این اخبار داشته‌اند. روزنامه نیویورک تایمز، روزنامه تایمز، شبکه عبری کان، میدل ایست‌آی و برخی صفحات اینستاگرامی وابسته به سلطنت‌طلبان و جریان‌های معاند از جمله منابع شناسایی‌شده در انتشار اخبار جعلی علیه ایران بودند.

همچنین حدود۳۵درصد اخبار جعلی تولیدشده از سوی رسانه‌های داخلی بازنشر شده‌اند که به‌منظور حفظ اعتبار این رسانه‌ها، از ذکر نام آن‌ها خودداری شده است.