خط تولید رباتها در یک کارخانه پیشرفته با رباتهای مونتاژ شده و بازوهای مکانیکی
چین سرمایهگذاری گستردهای را برای ساخت آزمایشگاههای خودکار و مجهز به هوش مصنوعی آغاز کرده است تا سرعت پژوهشهای علمی را بالا ببرد، هزینهها را پایین بیاورد و وابستگی صنایع خود را به فناوریهای غربی کمتر کند. این حرکت بخشی از رقابت راهبردی پکن و واشنگتن است؛…
خلاصه تحلیلی خبر
چین سرمایهگذاری گستردهای را برای ساخت آزمایشگاههای خودکار و مجهز به هوش مصنوعی آغاز کرده است تا سرعت پژوهشهای علمی را بالا ببرد، هزینهها را پایین بیاورد و وابستگی صنایع خود را به فناوریهای غربی کمتر کند. این حرکت بخشی از رقابت راهبردی پکن و واشنگتن است؛…
موضوعات اصلی: پشتیبانی شبکه، هوش مصنوعی، چین، آزمایشگاههای، علمی، آزمایش
چین سرمایهگذاری گستردهای را برای ساخت آزمایشگاههای خودکار و مجهز به هوش مصنوعی آغاز کرده است تا سرعت پژوهشهای علمی را بالا ببرد، هزینهها را پایین بیاورد و وابستگی صنایع خود را به فناوریهای غربی کمتر کند. این حرکت بخشی از رقابت راهبردی پکن و واشنگتن است؛ رقابتی که حالا از ساخت چتباتها فراتر رفته و به داروسازی، علم مواد و خط تولید کارخانهها کشیده شده.
در یکی از آزمایشگاههای شهر شنژن در جنوب چین، صدها بازوی رباتیک کنار هم و بدون وقفه آزمایش انجام میدهند و تعداد کارکنان انسانی در آن بسیار کم است. اینجا مدلهای هوش مصنوعی خودشان فرضیه علمی طراحی میکنند، دستور اجرا را به رباتها میدهند و نتیجهها را ثبت میکنند تا آزمایش بعدی را دقیقتر بچینند. این مجموعه شبانهروزی به شرکت داروسازی و کشف داروی ایکستالپای تعلق دارد.
اهمیت این شیوه از پژوهش خودکار تا جایی بالا رفته که لی چیانگ، نخستوزیر چین، در بازدید اوایل سال جاری میلادی خود از آزمایشگاه شنژن، چنین نوآوریهایی را «کلید پیروزی در آینده» توصیف کرد.
گزارش نشریه اکونومیستنشان میدهد پکن میخواهد با این ابزارها قدرت تولید صنعتی خود را تقویت کند و در فناوری دست بالا را بگیرد.
برنامه پنجساله چین و راهاندازی پلتفرم ساینسوان
دولت چین در برنامه پنجساله جدید خود که در ماه مارس معرفی شد، تمرکز ویژهای بر سرعتبخشیدن به پژوهشهای علمی با کمک فناوری گذاشته تا در کاربردهای هوش مصنوعی در صنعت پیشتاز شود. پکن برای رسیدن به این هدف، زیرساختی یکپارچه به نام «پشته هوش مصنوعی برای علم» میسازد که مجموعهدادههای تخصصی، مدلها و توان پردازشی را به هم وصل میکند تا مراکز تحقیقاتی بتوانند آزمایشگاه خودکار راه بیندازند.
این مجموعهها که در دنیا به نام آزمایشگاههای خودران شناخته میشوند، ابزارهای فیزیکی و نرمافزاری را طوری کنار هم قرار میدهند که روند تحقیق سریعتر، ارزانتر و پربازدهتر پیش برود. با وجود این، تحلیلگران انتظار ندارند آزمایشگاههای خودران در کوتاهمدت به کشفهای علمی انقلابی برسند، اما ظرفیت بالایی برای جهش تولید صنعتی چین و کاهش وابستگی این کشور به تجهیزات و دانش فنی غرب دارند.
ساینسوان؛ دستیار پژوهشی صدها مرکز تحقیقاتی
یکی از ستونهای اصلی این زیرساخت دولتی، طراحی مدلهایی است که مخصوص کار در آزمایشگاه ساخته شدهاند. آکادمی علوم چین در ماه آوریل پلتفرمی به نام ساینسوان راهاندازی کرد که در زبان چینی به آن پانشی یا «سنگ بستر» هم میگویند. این سامانه که حالا در اختیار صدها دانشگاه و آزمایشگاه چینی قرار گرفته، رفتاری شبیه یک دستیار گفتوگومحور تخصصی دارد و کار پژوهشگران را ساده میکند.
ساینسوان مجموعهای از مدلها و عاملهای هوشمند را کنار هم آورده که روی گزارشهای علمی و دادههای غیرمتنی، مثل شکلموجهای مربوط به اندازهگیری ارتعاشات لرزهای، آموزش دیدهاند. رسانههای دولتی چین میگویند این سامانه توان انجام صدها کار تخصصی، از جمله تعیین توالی اسیدهای آمینه در پروتئینها را دارد. اگرچه مدلهای علمی چین هنوز در بخشهایی از رقیبان آمریکایی عقبترند، یکپارچهسازی دادهها، عاملها و توان پردازشی در یک بستر واحد برتری مهمی به حساب میآید.
یکی از پژوهشگران دانشگاه هنگکنگ که از ساینسوان استفاده میکند، همین ترکیب امکانات را نقطه قوت اصلی آن میداند. به گفته این پژوهشگر، نمونه مشابهی با این حجم از دادههای تخصصی و توان پردازشی یکپارچه در آمریکا ندیده است.
رقابت با آمریکا و تفاوت نگاه به آزمایشگاههای خودران
آزمایشگاههای رباتیک سالهاست در دنیای علم وجود دارند، اما در گذشته باز هم برای تحلیل دادهها و اصلاح مراحل کار به نیروی انسانی وابسته بودند. فناوری هوشمند این گلوگاه را تا حد زیادی برطرف کرده؛ چون نتیجههای هر آزمایش را لحظهای بررسی میکند و بدون نیاز به دخالت مداوم انسان، گام بعدی را تغییر میدهد تا مسیر پژوهش متوقف نشود.
چین در ساخت این زیرساختها نیمنگاهی هم به رقیب اصلی خود دارد. وقتی دونالد ترامپ در اواخر سال گذشته برنامهای مشابه با نام ماموریت جنسیس را در آمریکا معرفی کرد، پکن سرعت تکمیل زیرساختهای آزمایشگاهی خود را بالاتر برد. برنامه آمریکایی هم با حمایت دولت شکل گرفته تا پلتفرمهای هوشمند برای آزمودن فرضیههای علمی و خودکارسازی پژوهشها توسعه پیدا کنند.
بودجه دولتی چین در برابر سرمایه خطرپذیر آمریکا
با وجود شباهت هدفها، شیوه تامین مالی در دو کشور کاملاً فرق دارد. در آمریکا، آزمایشگاههای خودکار بیشتر به پول شرکتهای خصوصی و صندوقهای سرمایهگذاری خطرپذیر تکیه دارند؛ بهطوریکه این مجموعهها سال گذشته حدود یک میلیارد دلار سرمایه جذب کردند. بخش بزرگی از این پولها سراغ استارتاپهایی رفته که دنبال پروژههای پرریسک و بلندپروازانهای مثل ساخت ابررساناهای دمای اتاق هستند.
شرکتهای چینی مسیر محتاطانهتر و تجاریتری را انتخاب کردهاند و پژوهشها را سمت پروژههایی میبرند که زودتر به سود اقتصادی برسند. در هر دو کشور اما دولتها یک برگ برنده مشترک دارند: دسترسی به آرشیو عظیم دادههای علمی، سوابق آزمایشهای قدیمی و ابررایانههایی که آموزش دانشمندان ماشینی بدون آنها ممکن نیست.
جهش داروسازی و انرژی خورشیدی با رباتهای آزمایشگاهی
صنعت داروسازی یکی از بخشهایی است که بیشترین سود را از خودکارسازی پژوهشها میبرد. شرکت ایکستالپای سال گذشته در آزمایشگاه خودکارش میلیونها مولکول احتمالی را ساخت و غربال کرد، فهرست را به چند صد گزینه رساند و سپس رباتها آن مولکولها را روی بافتهای آزمایشگاهی آزمایش کردند تا درمانی برای نوعی سرطان معده با رشد پراکنده پیدا شود.
این شرکت حالا به ۱۷ شرکت از میان ۲۰ غول بزرگ داروسازی دنیا خدمات میدهد و رونق کلی این بازار در چین هم چشمگیر بوده است. بر اساس آمار گلدمن ساکس، حدود نیمی از داروهای دارای مجوز جهانی در سال گذشته از نظر ارزش مالی به شرکتهای چینی تعلق داشته، در حالی که این سهم در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۱ درصد بود.
همکاری شرکتهای دارویی غربی با استارتاپهای چینی مجهز به این فناوری هم بیشتر شده است. در ماه مارس، شرکت الای لیلی حق توسعه و فروش داروهای بالقوه شرکت اینسیلیکو مدیسین را خرید؛ شرکتی مستقر در هنگکنگ که از آزمایشگاههای خودکار استفاده میکند و ارزش احتمالی این قرارداد میتواند تا ۲.۷۵ میلیارد دلار بالا برود.
آزمایش هزار سلول خورشیدی در روز و مسیر هوش مصنوعی عمومی
تحول آزمایشگاههای هوشمند فقط در داروسازی خلاصه نمیشود و صنعت مواد پیشرفته هم سهم بزرگی از آن دارد. بر پایه دادههای مجله نیچر، تعداد مقالههای علمی چین در حوزه علم مواد چهار برابر آمریکاست. در ماه آوریل، پژوهشگران دانشگاه شهر هنگکنگ نشان دادند یک آزمایشگاه خودکار میتواند مولکولهای سازنده سلولهای خورشیدی جاذب نور را طراحی کند و بسازد.
رباتها این سلولها را با دقت و ثبات بالاتری نسبت به دست انسان تولید میکنند و اختلاف سرعت آنها شگفتانگیز است. در حالی که یک پژوهشگر انسانی بهطور میانگین روزی یک یا دو نمونه اولیه سلول خورشیدی میسازد، شرکت ایکستالپای با همکاری تولیدکننده بزرگ پنل خورشیدی جینکو سولار در حال ساخت مجموعهای خودکار است که روزانه هزار نمونه اولیه را آزمایش میکند.
این جریان را فقط یک ابزار صنعتی نمیبینند و آن را پلهای برای رسیدن به هوش مصنوعی عمومی میدانند. ژو بوئن، رئیس آزمایشگاه هوش مصنوعی شانگهای، بر این باور است که مدلهای هوشمند قبل از هر چیز باید بر علوم پایه مسلط شوند و آزمایشگاههای خودران میتوانند این مسیر را هموار کنند.
در کنار این دیدگاه، شی شوئهکون از مدیران شرکت ایکستالپای امیدوار است مدلهای آینده بهقدری دقیق شوند که نتیجه آزمایشهای طراحیشده را پیش از اجرا حدس بزنند. در چنین نقطهای، ماشین نهتنها طراحی و تحلیل آزمایش را انجام میدهد، بلکه نیاز به بازوهای رباتیک و دخالت انسان را هم بهحداقل میرساند.
سوالات متداول
مدلهای هوشمند فرضیه را طراحی میکنند، رباتها آزمایش را شبانهروز انجام میدهند و نتایج برای اصلاح مراحل بعدی ثبت میشود.
این سامانه شبیه یک دستیار تخصصی عمل میکند و روی گزارشهای علمی و دادههای غیرمتنی برای انجام صدها وظیفه پژوهشی آموزش دیده است.
در آمریکا سرمایه خطرپذیر سمت طرحهای پرریسک میرود، اما شرکتهای چینی پروژههای تجاری و زودبازده را انتخاب میکنند.
ایکستالپای مولکولهایی برای درمان نوعی سرطان معده یافته و حدود نیمی از ارزش داروهای مجوزگرفته پارسال هم متعلق به چین بود.
این دو شرکت مجموعه خودکاری میسازند که بهجای یک تا دو نمونه روزانه انسان، روزی هزار نمونه اولیه سلول خورشیدی را آزمایش کند.
برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.