هوش مصنوعی دوراهی دوران جنگ سرد را احیا میکند
هنگامی که «شی جینپینگ و دونالد» ترامپ در اواسط می در پکن دیدار کنند، ممکن است درباره مشکلات مانند جنگ در خاورمیانه، ناترازیهای تجاری و وضعیت تایوان بحث کنند. به این فهرست دلهرهآور، هوش مصنوعی را نیز اضافه کنید. نخبگان در هر دو شهر پکن و واشنگتن از پیشرفت سر…
خلاصه تحلیلی خبر
هنگامی که «شی جینپینگ و دونالد» ترامپ در اواسط می در پکن دیدار کنند، ممکن است درباره مشکلات مانند جنگ در خاورمیانه، ناترازیهای تجاری و وضعیت تایوان بحث کنند. به این فهرست دلهرهآور، هوش مصنوعی را نیز اضافه کنید. نخبگان در هر دو شهر پکن و واشنگتن از پیشرفت سر…
موضوعات اصلی: پشتیبانی شبکه، هوش مصنوعی، هوش، مصنوعی، چین، آمریکا
هنگامی که «شی جینپینگ و دونالد» ترامپ در اواسط می در پکن دیدار کنند، ممکن است درباره مشکلات مانند جنگ در خاورمیانه، ناترازیهای تجاری و وضعیت تایوان بحث کنند. به این فهرست دلهرهآور، هوش مصنوعی را نیز اضافه کنید.
نخبگان در هر دو شهر پکن و واشنگتن از پیشرفت سریع این فناوری نگران هستند. هرچه مدلهای هوش مصنوعی هوشمندتر میشوند، برای رفاه داخلی و نفوذ ژئوپلیتیک خارجی حیاتیتر میگردند. اما خطرات ناشی از آنها نیز بهموازات رشد میکند. از زمان ساخت بمب اتم تاکنون، قدرتهای بزرگ با چنین دوراهیای مواجه نشده بودند.
دولت ترامپ بیشازپیش به این موضوع اذعان دارد. این دولت پس از کشمکشهای اخیر با آزمایشگاه آمریکایی آنتروپیک، رویکرد عدم مداخله خود در زمینه قانونگذاری فناوری را کنار گذاشته و در حال بررسی الزام مدلهای جدید به ارزیابی توسط دولت است. آنتروپیک در ماه آوریل اعلام کرد که مدل Mythos را توسعه داده است؛ مدلی که در یافتن حفرههای پدافند سایبری چنان توانمند است که نمیتوان آن را بهصورت عمومی منتشر کرد. آمریکا و رقبایش متوجه این موضوع شدند. پس از تردیدهای اولیه، رسانههای دولتی چین به «قابلیتهای حمله سایبری بیسابقه» مدل Mythos اشاره کردند، درحالیکه یک شبکه پخش روسی آن را «بدتر از بمب هستهای» خواند.
ترس از اینکه مدلهای هرچه توانمندتر ممکن است حملات سایبری انجام دهند، سلاحهای زیستی طراحی کنند یا از کنترل انسان خارج شوند، دیپلماسی هوش مصنوعی را به امری اضطراری تبدیل کرده است. برخی در آمریکا و چین به طور پنهانی در حال ارزیابی این مسئله هستند که آیا میتوانند بر سر ایجاد چارچوبهای ایمنی برای فناوریای که هر یک آن را برای غلبه بر دیگری ضروری میداند، به توافق برسند. در چنین شرایطی که بیاعتمادی موج میزند، هیچیک از طرفین نمیخواهد توسعه خود را کند کرده و خطر واگذاری برتری به طرف مقابل را بپذیرد.
برخی از فعالان فناوری آمریکا نظریهپردازی میکنند که پیشگام بودن در ساخت یک مدل هوش مصنوعیِ خودارتقادهنده (Self-improving) و در نتیجه همواره قدرتمندتر، میتواند یک مزیت استراتژیک بزرگ ایجاد کند. کارشناسان چینی تمایل دارند هوش مصنوعی را بهعنوان کلیدی برای رشد اقتصادی در نظر بگیرند؛ بیشتر شبیه به انرژی هستهای تا سلاح هستهای.
«شیو لان» (Xue Lan)، مشاور دولت چین اواخر ماه آوریل در رویدادی در ساختمان کاپیتول آمریکا به شرکتکنندگان گفت که آمریکا و چین در ایمنی هوش مصنوعی «منافع متقابل» دارند. او گفت: «اگر یک کشور ایمن نباشد، هیچیک از ما ایمن نیستیم.» شیو و «یی زنگ» (Yi Zeng) رئیس مؤسسه ایمنی هوش مصنوعی پکن، خواستار اقدامات جهانی برای قانونگذاری و حتی کند کردن سرعت توسعه هوش مصنوعی شدند.
این موضوع با سیاست چین همخوانی دارد. مدت کوتاهی پس از ظهور ChatGPT در سال ۲۰۲۲، چین شروع به فشار برای همکاری بینالمللی در زمینه هوش مصنوعی و ایجاد یک نهاد در سازمان ملل کرد. دیپلماتهای چینی ایده «توقف موقت» توسعه هوش مصنوعی را مطرح کردهاند و استدلال میکنند که استانداردهای جهانی باید برای اطمینان از باقیماندن کنترل در دست انسان اتخاذ شوند. برنامه آنها از غرب میخواهد تجهیزات هوش مصنوعی خود را با کشورهای فقیر به اشتراک بگذارد تا جهان به دو دسته دارا و ندارِ فناوری تقسیم نشود.
یک رویکرد دوجانبه محتملتر است و موردحمایت مقامات در واشنگتن قرار دارد. آمریکا و چین رویهمرفته ۹۰ درصد از توان محاسباتی پیشرفته جهان را در خود جایدادهاند و بنابراین تنها کشورهایی هستند که از نفوذ واقعی در قانونگذاری برخوردارند. مقامات آمریکایی همچنین اکوسیستم هوش مصنوعی چین را منشأ خاصی از خطر میدانند. مدلهای چینی عمدتاً «متنباز» (Open-source) هستند، به این معنی که وزنهایی (Weights) که امکان عملکرد آنها را فراهم میکنند بهصورت آزاد منتشر میشوند و دسترسی آسان به ابزارهای قدرتمند هوش مصنوعی را برای عوامل مخرب فراهم میکنند.
مذاکرات مستقیم کاملاً بیسابقه نخواهد بود. ترامپ و شی در ماه اکتبر در بوسان کره جنوبی توافق کردند که در زمینه هوش مصنوعی «با یکدیگر همکاری کنند». پیش از آن، در سال ۲۰۲۴، «جو بایدن» از رئیسجمهور چین توافقی گرفت مبنی بر اینکه انسانها و نه هوش مصنوعی، کلاهکهای هستهای را کنترل کنند. اما سرعت ظهور خطرات جدید، بازنگری در هرگونه رویکرد پراکنده و تدریجی برای همکاری را الزامی میکند.
محققان آمریکایی و چینی پیشتر به روشهای کمتر علنی با یکدیگر همکاری میکنند. برای مثال، برخی از بزرگترین آزمایشگاههای چین، از جمله Baidu، از کدهای متنبازی که توسط توسعهدهندگان آنتروپیک نوشته شدهاند تا نحوه ارتباط عاملهای هوش مصنوعی را مدیریت کنند، استفاده کردهاند. در سالهای اخیر چندین گفتگوی غیررسمی و گاهی مخفیانه، بین مدیران فناوری و مقامات بازنشسته آمریکا و چین انجام شده است. بااینحال، شرکتکنندگان میگویند متخصصان فنیِ موردنیاز برای ایجاد پیشرفت واقعی در همسوسازی استانداردها اغلب در این جلسات حضور ندارند.
اکنون سه نوع همکاری امکانپذیر به نظر میرسد.
همکاری اول: گفتوگو.به گفته یک مقام غربی، آمریکا و چین میتوانند در زمینه «اطمینانبخشی استراتژیک» تعامل داشته باشند. در مذاکرات تسلیحات هستهای، کشورها به طور معمول درباره برنامههای خود برای مدیریت ریسک، اعتمادسازی و کاهش احتمال محاسبات اشتباه بحث میکنند. آمریکا و چین ممکن است قوانین هوش مصنوعی را بهصورت موازی، اما نه هماهنگ، تدوین کنند. «کارسون المگرن» (Karson Elmgren) از اندیشکده آمریکایی nstitute for AI Policy and Strategy میگوید: «اگر آنها مقالات فنی یکسانی را بخوانند و واقعیت پایه مشابهی داشته باشند، ممکن است هر دو اقدامات منطقیای در واکنش به آن انجام دهند.»
همکاری دوم: آمریکا و چین میتوانند بر سر نحوه آزمایش ایمنی مدلها به توافق برسند.بدون به اشتراک گذاشتن یافتههایشان، هر دو طرف میتوانند به معیارهای مشترکی برای رفتارهای خطرناک یا روشهایی برای شناسایی انگیزههایی که با اهداف سازندگان انسانیشان همراستا نیستند، پایبند باشند. «جفری دینگ» (Jeffrey Ding) از دانشگاه جرج واشنگتن خاطرنشان میکند که تفکیک دادههای استفادهشده برای نظارت بر ایمنی هوش مصنوعی از اطلاعات مهم برای توسعه هوش مصنوعی دشوار است. با حفظ و عدم انتشار نتایج، هر دو طرف میتوانند ترس از نشت دادههای فنی را کاهش دهند.
همکاری سوم: اعتماد اما راستیآزمایی.اگر ترامپ و شی بلندپرواز باشند، میتوانند به دنبال یک توافق رسمی برای توسعه تستهای ایمنی مشترک و بهاشتراکگذاری نتایج چنین ارزیابیهایی باشند. بااینحال، انجام این کار احتمالاً نیازمند روشهای مداخلهجویانهای برای بررسی رعایت توافق است. این موارد میتواند شامل بازرسیها یا ارسال اطلاعات مربوط به فعالیت دیتاسنترها به یک داور بینالمللی مانند آژانس بینالمللی انرژی اتمی (سازمان ملل) باشد که بر مواد هستهای نظارت میکند.
به نظر میرسد که همه این انواع همکاری بسیار دور از دسترس باشند. محققان آمریکایی هوش مصنوعی نسبت به صداقت مقامات چینی تردید دارند. آزمایشگاههای هوش مصنوعی چین در زمینه ایمنی نسبتاً سهلانگار بودهاند؛ شاید به این دلیل که مدلهای آنها هنوز آنقدر قدرتمند نیستند که تهدیدات وجودی ایجاد کنند یا به این دلیل که فاقد زمان و بودجه لازم برای آزمایش آنها هستند. اسناد همراه مدلDeepSeek V4که ماه گذشته منتشر شد، فاقد تدابیر ایمنی (Safeguards) رایج در آزمایشگاههای آمریکایی بود. رایان فداسیوک (Ryan Fedasiuk)، مقام سابق دولت بایدن، اظهار میدارد که نگرانیهای اعلامشده توسط چین در مورد ایمنی هوش مصنوعی نمایشی است و «برای بد جلوهدادن آمریکاییها» انجام میشود.
با وجود حمایت علنی چین از حاکمیت جهانی هوش مصنوعی، این کشور تاکنون در برابر بحثهای مفصل با آمریکا در این باره مقاومت کرده است. در سال ۲۰۲۴ آمریکا مقامات ارشد امنیتی و کارشناسان فنی را برای دیدار با همتایان چینی خود به ژنو فرستاد. به گفته افراد مطلع از مذاکرات، چین مقامات سیاسیای را فرستاد که از بحث در مورد ایمنی هوش مصنوعی خودداری کردند تا زمانی که آمریکا کنترلهای صادراتی تراشههای کامپیوتری پیشرفته را لغو کند. دیپلماتهای آمریکایی شکایت دارند که چین سابقه طولانی در دستکاری مذاکرات برای دستاوردهای سیاسی دارد. برای مثال، به دلیل سفر نانسی پلوسی به تایوان، بحثهای تغییرات اقلیمی را در سال ۲۰۲۲ پایان داد.
گفتمان هوش مصنوعی چین از جمله صحبتهای اخیر درباره Mythos، میتواند نشاندهنده نوعی بدگمانی باشد مبنی بر اینکه آزمایشگاههای آمریکایی از نگرانیهای ایمنی برای کنترل توسعه این فناوری استفاده میکنند. برخی نگراناند که به اشتراک گذاشتن دادههای ایمنی حیلهای برای ربودن اسرار فناوری چین باشد. «تانگ ژائو» (Tong Zhao)، کارشناس مذاکرات کنترل تسلیحات هستهای در اندیشکده کارنگی آمریکا معتقد است که استراتژیستهای چینی عموماً نسبت به توافق با یک همتای برتر از نظر فناوری بدبین هستند. سابقه چین در انعقاد «معاهدات نابرابر» در قرن نوزدهم، مقامات را نسبت به توافقهایی که ممکن است توسعه آنها را کند کرده یا آنها را در وضعیتی درجه دوم قفل کند، محتاط کرده است.
به دلیل ریسکهای بسیار بالای موجود، همکاری بهمراتب دشوارتر است. وزیر خزانهداری آمریکا در ماه آوریل به والاستریت ژورنال گفت: «اگر ما در هوش مصنوعی پیروز نشویم، کار تمام است.» شی نیز اخیراً هوش مصنوعی را «دورانساز» توصیف کرده است. بااینحال، بهزودی رهبران آمریکا و چین ممکن است هوش مصنوعی را به دلایل دیگری نیز تهدیدی وجودی بدانند. دینگ با اشاره به استانداردهای جهانی تعیینشده پس از فاجعه شیمیایی بوپال در سال ۱۹۸۴ یا ذوب راکتور چرنوبیل در سال ۱۹۸۶ میگوید: «متأسفانه، شواهد تاریخی نشان میدهد که تنها پس از یک حادثه غمانگیز است که شتاب واقعی برای قانونگذاری مشاهده میشود.» مذاکرات هوش مصنوعی همچنان یک آزمون واقعی برای هوش انسان است.
گزارش حاضر در نسخه May 9th2026 نشریه The Economist منتشر شده است.
برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.