نئولب‌های هوش مصنوعی سرمایه‌های کلانی جذب می‌کنند؛ اما بیشترشان هنوز دستاورد چندانی ندارند

«ژرژ دوریو» (Georges Doriot)، یکی از بنیان‌گذاران سرمایه‌گذاری خطرپذیر (VC)، شغل خود را قضاوت درباره «یک فرد و یک ایده» توصیف می‌کرد. بسیاری از سرمایه‌گذاران سیلیکون‌ولی که در پی کسب سودهای کلان از رونق هوش مصنوعی هستند، فلسفه‌ای به همین اندازه حداقلی را پذیرفته‌اند. زنجیره‌ای از چهره‌های سرشناس پژوهش هوش مصنوعی، با چیزی بیش از یک هدف مبهم، توانسته‌اند میلیاردها دلار از سرمایه‌گذاران خطرپذیر جذب کنند تا شرکت‌های فعال در توسعه مدل‌های هوش مصنوعی را ترک کنند و آزمایشگاه‌های مستقل خود که اصطلاحاً «نئولب» (Neolab) نامیده می‌شوند را راه‌اندازی کنند. بااین‌حال، تاکنون بیشتر این آزمایشگاه‌ها دستاورد چندانی برای عرضه نداشته‌اند.

اصطلاحAI Neolabیا آزمایشگاه نوین هوش مصنوعی به نسل جدیدی از آزمایشگاه‌ها و استارتاپ‌های چابک و نخبه‌محورِ تحقیق‌وتوسعه هوش مصنوعی اطلاق می‌شود که معمولاً توسط پژوهشگران برجسته و جداشده از غول‌های فناوری مانند گوگل، متا یا OpenAI تأسیس شده‌اند؛ این آزمایشگاه‌ها برخلاف غول‌های ارائه‌دهنده مدل‌های عمومیِ چندمنظوره، با تمرکز بر معماری‌های نوین، استدلال عمیق، هوش چندرسانه‌ای یا خودکارسازی فرایندهای پیچیده و دامنه‌محور، تلاش می‌کنند مرزهای نوآوری را با سرمایه‌گذاری متمرکز، ساختاری منعطف و خارج از چارچوب بوروکراتیک شرکت‌های بزرگ پیش ببرند.

عصر نئولب‌ها در ژوئن ۲۰۲۴ با تأسیس شرکتSafe Superintelligence (SSI)به دست «ایلیا سوتسکور» (Ilya Sutskever)، یکی از بنیان‌گذاران OpenAI آغاز شد. بر اساس شمارش شرکت سرمایه‌گذاری خطرپذیر Radical Ventures، تا دو سال بعد در مجموع ۲۹ نئولب تأسیس شده بود. طبق داده‌های شرکت ارائه‌دهنده اطلاعات مالی PitchBook، این مجموعه در مجموع ۲۳ میلیارد دلار سرمایه جذب کرده است (نمودار). در میان این شرکت‌ها، نامReflection AIنیز دیده می‌شود که مدل متن‌باز آن با نامBeamدر پنجم اکتبر معرفی شد و از آن به‌عنوان پاسخ آمریکا به مدل‌های ارزان‌قیمت چینی یاد شد؛ مدل‌هایی که به‌سرعت در غرب جایگاه خود را تثبیت کرده‌اند.

بااین‌حال، برخی دیگر از نئولب‌ها هنوز نتوانسته‌اند دستاورد چشمگیری از محل سرمایه جذب‌شده خود به دست آورند. بر اساس تحلیل اکونومیست از اطلاعیه‌های عمومی، کمتر از ۳۵ درصد از استارتاپ‌های حاضر در مجموعه بررسی‌شده رادیکال ونچرز، محصولات تجاری عرضه کرده‌اند. تعداد کمی بیش از نیمی از این شرکت‌ها، کدهایی منتشر کرده‌اند که توسعه‌دهندگان می‌توانند در محصولات خود به کار بگیرند؛ اما این کدها اغلب به‌عنوان نمونه‌های نمایشی پژوهشی معرفی می‌شوند که صرفاً برای نمایش رویکرد مورداستفاده نئولب طراحی شده‌اند.

شرکت SSI که آخرین بار با ارزش‌گذاری ۳۲ میلیارددلاری شناخته می‌شد، شاید کم‌شتاب‌ترین عضو این مجموعه باشد. سوتسکور، یکی از پرافتخارترین پژوهشگران حوزه هوش مصنوعی گفته است که نئولب او قصد ندارد هیچ محصولی عرضه کند، مگر آنکه به «ابرهوش» (Superintelligence) دست یابد؛ هدفی که این شرکت هنوز به آن نرسیده است. او در ژوئیه اعلام کرد که SSI سرانجام به نتایج پژوهشی «شایسته توسعه در مقیاس بزرگ» دست یافته است، اما هیچ جزئیاتی درباره آن‌ها ارائه نکرد. انویدیا نگاهی به این دستاوردها انداخت و ۵ میلیارد دلار دیگر در اختیار استارتاپ قرار داد؛ به‌این‌ترتیب، مجموع سرمایه جذب‌شده SSI به ۸ میلیارد دلار رسید.

«میرا موراتی» (Mira Murati)، همکار سابق سوتسکور در OpenAI، در عرضه محصولات شرکت خود با نامThinking Machines Lab(TML)، سریع‌تر عمل کرده است. این شرکت در ماه دسامبر، چند ماه پس از جذب نخستین ۲ میلیارد دلار سرمایه با ارزش‌گذاری ۱۲ میلیارددلاری، سرویس Tinker را عرضه کرد؛ سرویسی که به مهندسان امکان می‌دهد مدل‌های با وزن‌باز توسعه‌یافته توسط دیگران را متناسب با نیازهای خود سفارشی‌سازی کنند. این شرکت در ژوئیه با معرفی مدل اختصاصی خود با نام Inkling، گام بعدی را برداشت. TML از این مدل دفاع کرد و آن را مدلی «قدرتمند در حوزه‌های گوناگون» توصیف کرد، هرچند لزوماً در مجموع بهترین مدل نیست. به گفته فردی که در جریان ارقام مالی این شرکت قرار گرفته است، درآمد سالانه‌شده TML از ۲۰۰ میلیون دلار فراتر رفته است. این رقم بسیار بیشتر از درآمد سایر نئولب‌هاست؛ اما در مقایسه با ارزش‌گذاری حدود ۴۰ میلیارددلاری که گفته می‌شود TML در دور جدید جذب سرمایه به دنبال آن است، همچنان ناچیز است.

مدل Inkling به حدنصاب ورود به فهرست ۲۰ مدل محبوب پلتفرم OpenRouter، بازارگاه هوش مصنوعی نرسیده است؛ فهرستی که توجه زیادی را به خود جلب می‌کند. مدلJevتنها محصول یکی از نئولب‌ها که در این فهرست حضور دارد؛ مدلی فوق‌العاده ارزان که متن تولید نمی‌کند، اما در نقش یک راهنمای ترافیک عملکرد خوبی دارد و وظایف را به مدل‌های دیگر هدایت می‌کند. شرکتTypesafeبه‌عنوان سازنده مدل Jev، پیش از عرضه این مدل در سپتامبر، تنها ۴۰ میلیون دلار سرمایه جذب کرده بود؛ رقمی نسبتاً اندک در مقایسه با سایر شرکت‌های این حوزه. بااین‌حال، این شرکت در همین ماه ۸۷۰ میلیون دلار سرمایه دیگر از سرمایه‌گذاران خطرپذیر دریافت کرد.

نئولب‌ها و سرمایه‌گذاران پشتیبان آن‌ها بر این باورند که تیم‌های کوچک‌تر و متمرکزتر، شانس بیشتری برای دستیابی به نوآوری‌های بنیادین دارند. بااین‌حال، این شرکت‌ها با چالش‌های متعددی روبه‌رو هستند. یکی از این چالش‌ها، جلو ماندن از رقبایی است که محصولات مشابه عرضه می‌کنند. برای مثال، از زمان عرضه Jev تاکنون، چندین رقیب برای آن به بازار آمده‌اند.

چالش دیگر، رقابت با آزمایشگاه‌های باسابقه بر سر دسترسی به توان محاسباتی است. این مسئله بسیاری از نئولب‌ها را به سمت انویدیا سوق داده است؛ شرکتی که می‌تواند دسترسی آن‌ها به تراشه‌های خود را فراهم کند. به برآورد رادیکال ونچرز، انویدیا در ۳۲ شرکت نوپای سازنده مدل‌های هوش مصنوعی سرمایه‌گذاری کرده است؛ بیش از هر شرکت یا مؤسسه سرمایه‌گذاری خطرپذیر دیگری. شرکت Reflection که تاکنون ۸۰۰ میلیون دلار از انویدیا جذب کرده، بنا بر گزارش‌ها در حال مذاکره برای دریافت سرمایه‌گذاری کلان دیگری از این شرکت یا حتی واگذاری مالکیت خود به آن است. رقیب انویدیا یعنی AMD نیز در این زمینه فعال بوده است. این شرکت در سپتامبر با پرداخت ۸ میلیارد دلار، World Labs را خریداری کرد؛ نئولبی که «فی‌فی لی» (Fei-Fei Li)، یکی دیگر از چهره‌های سرشناس هوش مصنوعی، آن را تأسیس کرده بود.

آنتروپیک و OpenAI هر دو چندین سال زمان نیاز داشتند تا پژوهش‌های خود را به محصولات تجاری تبدیل کنند. بنابراین، سرمایه‌گذاران نئولب‌ها، به‌ویژه آن‌هایی که روی رویکردهای پژوهشی نوآورانه کار می‌کنند، ممکن است به‌ناچار مجبور باشند صبوری پیشه کنند. بسیاری از استارتاپ‌های سازنده مدل‌های هوش مصنوعی شکست خواهند خورد؛ اما آن‌هایی که دوام بیاورند، ممکن است در گذر زمان بازدهی عظیمی برای سرمایه‌گذاران اولیه خود ایجاد کنند.

در حوزه‌های دیگری مانند زیست‌فناوری، سرمایه‌گذاران خطرپذیر با پذیرش چنین ریسک‌هایی راحت‌تر کنار می‌آیند. بااین‌حال، یکی از سرمایه‌گذاران به نکته‌ای اشاره می‌کند
شرکت‌های زیست‌فناوری نقاط عطف ازپیش‌تعریف‌شده‌ای دارند که می‌توان پیشرفت آن‌ها را با استفاده از این معیارها سنجید.
اگر مرحله نخست آزمایش‌های انسانی با موفقیت پیش برود، یک استارتاپ می‌تواند انتظار داشته باشد که سرمایه بیشتری جذب کند. نئولب‌ها هنوز آن‌قدر قدمت ندارند که چنین فرایندی را شکل داده باشند و سرمایه‌گذاران خطرپذیر نیز تاکنون بر ایجاد چنین سازوکاری اصرار نکرده‌اند. اگر قرار است عصر نئولب‌ها ادامه پیدا کند، این استارتاپ‌ها باید ارائه نتایج ملموس‌تر و منظم‌تر را آغاز کنند.

گزارش حاضر در نسخه October 17th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.