اقتصاد قطره‌چکانی رونق هوش مصنوعی

هوش مصنوعی به چه کاری می‌آید؟
اگر نظرسنجی‌ها از آمریکایی‌ها را ملاک قرار دهیم، پاسخ این است: چندان به کار نمی‌آید. اکثریت بزرگی از مردم آمریکا با ساخت مراکز داده هوش مصنوعی در نزدیکی محل زندگی خود مخالف‌اند. تقریباً به همان اندازه، فناوری هوش مصنوعی را به‌طورکلی نمی‌پسندند و بیم آن دارند که این فناوری شغلشان را از بین ببرد یا حتی آینده بشریت را به خطر بیندازد. حامیان هوش مصنوعی در پاسخ می‌گویند حتی پیش از آنکه این فناوری، همان‌طور که وعده داده می‌شود، بهره‌وری را به‌شدت افزایش دهد، رونق سرمایه‌گذاری در مراکز داده خود به رشد اقتصادی دامن می‌زند. استدلال آنها این است که این منافع در نهایت به همه اقشار جامعه می‌رسد، نه‌فقط به تعداد انگشت‌شماری از ثروتمندان حوزه فناوری.

در آمریکا، آثار اولیه این روند احتمالاً به دلیل وسعت و تنوع بسیار زیاد اقتصاد این کشور رقیق خواهد شد. برای یافتن سرنخ‌هایی از «اقتصاد قطره‌چکانی تراشه‌ها»، بهتر است به کره جنوبی، رهبر جهانی تولید تراشه‌های حافظه پیشرفته موردنیاز برای پردازش بارهای کاری یادگیری ماشین و تایوان، قدرت مسلط جهان در سایر انواع تراشه‌های مورداستفاده در هوش مصنوعی، نگاه کنیم.

رونق هوش مصنوعی همین حالا نیز در آمارهای کلان اقتصادی این دو کشور قابل‌مشاهده است. افزایش صادرات، رشد سالانه تولید ناخالص داخلی کره جنوبی را به حدود ۴ درصد و رشد اقتصادی تایوان را به رقم خیره‌کننده ۱۲ درصد رسانده است. مصرف خصوصی که یک سال پیش راکد بود، اکنون در حال شتاب گرفتن است (نمودار ۱). در سه‌ماهه دوم امسال، مصرف خصوصی حدود یک‌پنجم افزایش تولید ناخالص داخلی تایوان و تقریباً یک‌سوم افزایش تولید ناخالص داخلی کره جنوبی را به خود اختصاص داد.

اثر اقتصادی این رونق در تایوان از همه آشکارتر است. شرکت TSMC، قهرمان ملی تایوان که تقریباً تمام تراشه‌های هوش مصنوعی جهان را تولید می‌کند، تولید خود را از ۱۰ میلیون ویفر استاندارد سیلیکونی در سال ۲۰۱۹ به ۱۵ میلیون ویفر در سال گذشته افزایش داده است. هزینه سرمایه‌ای این شرکت در همین دوره حتی سریع‌تر افزایش یافته و از ۱۵ میلیارد دلار به ۴۱ میلیارد دلار رسیده است. این روند به افزایش نزدیک به ۴۰درصدی تشکیل سرمایه ثابت واقعی در تایوان از اواخر سال ۲۰۲۳ تاکنون کمک کرده است.

چگونه جنسن هوانگ به تیلور سوئیفت دنیای هوش مصنوعی تبدیل شد؟

منابع مالی و نیروی انسانی با سرعت زیادی به سمت زنجیره تأمین نیمه‌رساناها سرازیر می‌شوند. سهم کارکنان تایوانی که در زمینه تولید قطعات الکترونیکی یا رایانه فعالیت می‌کنند، به نزدیک ۱۱ درصد رسیده که بالاترین میزان از سال ۲۰۱۶ تاکنون است. افزایش دستمزدها ابتدا در بخش الکترونیک تایوان آغاز شد، اما از سال ۲۰۲۴ این افزایش به سراسر نیروی کار گسترش یافته است. اکنون متوسط دستمزد اسمی در تایوان سالانه ۳ درصد رشد می‌کند؛ درحالی‌که این رقم پیش از همه‌گیری کرونا ۱.۹ درصد بود. پل کیوی از شرکت مشاوره‌ای East Asia Econ به «اثر بالاسا–ساموئلسون» اشاره می‌کند؛ پدیده‌ای اقتصادی که در آن بهره‌وری بالا در یک صنعت تولیدکننده کالاهای قابل‌مبادله، هزینه نیروی کار را در کل اقتصاد افزایش می‌دهد.

دولت تایوان نیز به نوبه خود در حال آماده‌شدن برای هزینه‌کرد درآمدهای مالیاتی روبه‌رشدی است که از این «مرغ تخم‌طلای سیلیکونی» به دست می‌آورد. قرار است هزینه‌کردهای رفاهی دولت در سال ۲۰۲۷ حدود ۴۰ درصد افزایش یابد. ماه گذشته، لای چینگ-ته، رئیس‌جمهور تایوان، پیشنهاد پرداخت یک «سود سهام هوش مصنوعی» به تمام شهروندان تایوانی به مبلغ حدود ۳۰۰ دلار را مطرح کرد؛ طرحی که در مجموع ۷ میلیارد دلار هزینه خواهد داشت، یعنی حدود ۶ درصد درآمدهای پیش‌بینی‌شده دولت. همچنین طرح جدیدی برای پرداخت کمک‌هزینه به خانواده‌های دارای فرزند در دست تهیه است.

وضعیت در کره جنوبی به این سادگی نیست. دلیل اصلی این است که تقاضا برای تراشه‌های کره جنوبی به طور ناگهانی افزایش یافته، نه به‌تدریج. بین سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، در شرایطی که قیمت تراشه‌های حافظه که بازاری به‌شدت چرخه‌ای دارند، پس از فروکش‌کردن تب خرید لوازم الکترونیکی در دوران همه‌گیری ابتدا کاهش یافت، شرکت سامسونگ که بزرگ‌ترین تراشه‌ساز کره جنوبی است، در عمل هزینه‌های سرمایه‌ای خود را کاهش داد. شرکت SK Hynix، رقیب اصلی سامسونگ نیز در همین دوره هزینه‌های خود را سه برابر کرد، اما این افزایش از سطح نسبتاً ناچیز سالانه ۶ میلیارد دلار صورت گرفت. طرح سرمایه‌گذاری ۵۰۰ میلیارددلاری موردحمایت دولت که هر دو شرکت اکنون به آن پیوسته‌اند، هنوز در هزینه‌کرد واقعی آنها منعکس نشده است. طی حدود سه سال گذشته، تشکیل سرمایه ثابت واقعی تنها ۳ درصد افزایش یافته است.

تقاطع سیاست صنعتی هوش مصنوعی کره جنوبی و شوک انرژی

بنابراین، بیشتر افزایش صادرات در یک سال گذشته نه از رشد حجم صادرات، آن‌طور که در تایوان اتفاق افتاده؛ بلکه از افزایش شدید قیمت‌ها ناشی شده است. قیمت صادرات در کل اقتصاد کره جنوبی طی یک سال گذشته ۵۷ درصد افزایش یافته است. در نتیجه، منافع فوری این رونق عمدتاً به کمتر از یک درصد نیروی کار کره جنوبی که در صنعت تراشه فعالیت می‌کنند و همچنین سهام‌داران دو شرکت بزرگ تولیدکننده تراشه‌های حافظه و تأمین‌کنندگان آنها محدود می‌شود؛ البته به‌صورت غیرمستقیم، کسب‌وکارهایی که به این گروه کوچک خوش‌شانس خدمات ارائه می‌کنند نیز از آن بهره می‌برند.

در شرایط اسمی، رشد متوسط سالانه دستمزد در سراسر اقتصاد کره جنوبی به کمتر از نرخ ۳.۵ درصدی پیش از همه‌گیری کاهش یافته است (نمودار ۲). «اثر ثروت» نیز که در آن رشد بازار سهام باعث می‌شود مصرف‌کنندگانی که سهام در اختیار دارند احساس ثروتمندتر شدن کنند و در نتیجه بیشتر هزینه کنند، چندان محسوس نیست. اگرچه ارزش بازار سهام KOSPI کره جنوبی از سال ۲۰۲۳ تاکنون بیش از دو برابر شده است، مطالعه‌ای از سوی بانک مرکزی کره جنوبی برآورد می‌کند که به‌ازای هر یک دلار افزایش ثروت ناشی از رشد ارزش سهام، تنها یک سنت به هزینه مصرف‌کنندگان افزوده می‌شود. این رقم برای خانوارهای آمریکایی که علاقه بیشتری به سرمایه‌گذاری در سهام دارند، با اختلافی حدود پنج سنت در برابر یک سنت، بیشتر است.

دولت کره جنوبی نیز در زمینه توزیع این درآمدها سخاوتمندی کمتری دارد. با وجود پیش‌بینی افزایش ۵۰درصدی درآمدهای مالیاتی در سال ۲۰۲۷، دولت قصد ندارد این درآمدها را به شکل پرداخت نقدی میان شهروندان توزیع کند. شرکت مشاوره‌ای Capital Economics برآورد می‌کند که حدود ۷۰ درصد این درآمد بادآورده پس‌انداز خواهد شد. این منابع عمدتاً برای کاهش کسری بودجه و تأمین مالی «صندوق واکنش آینده» برای سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت اختصاص خواهند یافت.

با افزایش تدریجی سرمایه‌گذاری‌های سامسونگ و SK Hynix، تولید نیز افزایش خواهد یافت. این امر باید تقاضا برای نیروی کار را تقویت کند و در نهایت، همان‌طور که در تایوان اتفاق افتاد، به افزایش دستمزدها برای همه منجر شود. کیوی، وضعیت کره جنوبی را با استرالیا در فاصله سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۱ مقایسه می‌کند؛ دوره‌ای که رونق بازار کالاهای پایه به افزایش پایدار سرمایه‌گذاری در بخش معدن منجر شد و در نهایت مزایای اقتصادی گسترده‌ای را به همراه آورد.

سرمایه‌گذاری‌های برنامه‌ریزی‌شده دولت کره جنوبی در زیرساخت و آموزش نیز ممکن است به افزایش بهره‌وری منجر شود؛ افزایشی که پرداخت‌های نقدی تایوان چنین اثری بر آن نخواهد داشت. آثار این سیاست‌ها به‌سرعت پرداخت‌های نقدی ظاهر نخواهد شد، اما ممکن است دوام بیشتری داشته باشد.

گزارش حاضر در نسخه September 19^th2026 نشریه The Economist منتشر شده است.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.