سردرگمی شرکت‌های تولیدکننده موسیقی در برابر موسیقی‌های تولیدشده با هوش مصنوعی

صنعت موسیقی با دگرگونی‌های فناورانه بیگانه نیست. از صفحه‌های گرامافون گرفته تا نوارهای کاست، CDها و سرویس‌های پخش آنلاین، تولید و فروش موسیقی همواره در حال تحول بوده است. گذار به پخش آنلاین ضربه سختی به این صنعت وارد کرد. پس از گسترش به‌اشتراک‌گذاری غیرقانونی فایل‌ها در دوران نپستر (Napster) که سرانجام جای خود را به پخش آنلاین قانونی داد، بیش از ۲۰ سال طول کشید تا درآمد این صنعت، حتی به قیمت‌های اسمی و بدون تعدیل بابت تورم، به سطح دهه ۱۹۹۰ بازگردد (نمودار ۱).

موسیقی تولیدشده با هوش مصنوعی هم‌اکنون حضور خود را در فضای فرهنگی روز و همچنین در جدول‌های رتبه‌بندی موسیقی تثبیت کرده است؛ حضوری که در فضای فرهنگی اغلب با عنوان «محتوای هرز» (slop) شناخته می‌شود. حجم آثار بی‌کیفیت بیش از هر زمان دیگری است. «الکسی لانترنیه»، مدیرعامل دیزر (Deezer) می‌گوید روزانه حدود ۹۰ هزار قطعه موسیقی که کاملاً با ماشین تولید شده‌اند، در سرویس پخش موسیقی این شرکت بارگذاری می‌شوند؛ رقمی معادل نیمی از کل قطعات بارگذاری‌شده.

اسپاتیفای (Spotify)، بزرگ‌ترین سرویس پخش موسیقی جهان نیز اعلام کرده است که طی یک سال گذشته ۷۵ میلیون قطعه موسیقی «اسپم‌گونه» را حذف کرده است. بخش بزرگی از این محتوای بی‌کیفیت را مزارع رباتی به‌صورت غیرقانونی بارگذاری می‌کنند؛ مزارعی که هدفشان دریافت حق امتیاز از طریق تقلب است. بااین‌حال، بسیاری از هنرمندان انسانی نیز به طور مشروع از هوش مصنوعی برای تقویت خلاقیت خود استفاده می‌کنند. لانترنیه می‌گوید: «این کار شبیه تزریق اوزمپیک است؛ همه از آن استفاده می‌کنند، اما هیچ‌کس نمی‌خواهد به آن اعتراف کند.»

استودیو ضبط و تولید موسیقی در خانه شما؛ این شما و این «سونو»

چطور با سونو Suno آهنگ بسازیم؟

پرسش مهم‌تر، قانونی‌بودن موسیقی تولیدشده با هوش مصنوعی است. برخی شرکت‌های موسیقی، آزمایشگاه‌های تولید موسیقی با هوش مصنوعی را به سرقت آثار متهم کرده و از آن‌ها شکایت کرده‌اند. برخی دیگر با این شرکت‌ها به توافق رسیده‌اند، به این امید که از طریق صدور مجوز بهره‌برداری درآمد بیشتری نسبت به پیگیری دعاوی قضایی کسب کنند. البته وضعیت پیچیده‌تر از این حرف‌هاست؛ زیرا برخی شرکت‌ها هر دو رویکرد را هم‌زمان دنبال می‌کنند. به گفته «مارک مالیگان» از مؤسسه مشاوره‌ای MIDiA Research، همه این شرکت‌ها درگیر یافتن پاسخی برای این مسئله‌اند که چگونه می‌توانند کنترل خود بر صنعت موسیقی را حفظ کنند؛ آن هم در شرایطی که هوش مصنوعی موانع ورود به این صنعت را کاهش می‌دهد و امکان تولید موسیقی را برای افراد بیشتری فراهم می‌کند. بسیاری از مدیران ارشد صنعت موسیقی، دوران حرفه‌ای خود و نخستین قراردادهای ضبط موسیقی‌شان را در عصر نپستر آغاز کرده‌اند. آن‌ها نمی‌خواهند بار دیگر غافلگیر شوند.

اسپاتیفای به هنرمندان هوش مصنوعی برچسب می‌زند

آهنگ‌های هوش مصنوعی ازاین‌پس برچسب‌دار می‌شوند

وضعیت بازار سهام نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاران نیز نگران‌اند. طی چند سال گذشته، قیمت سهام دو شرکت بزرگ ضبط موسیقی که در بورس عرضه شده‌اند، یعنی Universal Music Group و Warner Music Group از عملکرد کلی بازار عقب مانده است (نمودار ۲) شرکت Sony Music، سومین بازیگر بزرگ این حوزه نیز به‌صورت مستقل در بورس عرضه نشده است. روابط میان شرکت‌های بزرگ ضبط موسیقی و سونو (Suno)، شرکت آمریکایی جنجالی فعال در حوزه موسیقی هوش مصنوعی که چهار سال از تأسیس آن می‌گذرد، از مهم‌ترین موضوعاتی است که باید دنبال کرد. ارزش‌گذاری اخیر سونو ۵.۴ میلیارد دلار بوده است؛ رقمی معادل بیش از یک‌سوم ارزش بازار WMG که به ۱۴.۷ میلیارد دلار می‌رسد. این وضعیت نوعی آزمایش طبیعی برای مقایسه دو رویکرد متفاوت فراهم می‌کند. UMG و سونی از سونو شکایت کرده‌اند و در ماه سپتامبر با طرح پرونده‌ای جدید، فشار حقوقی بر این شرکت را افزایش داده‌اند؛ اما WMG که ابتدا یکی از طرف‌های دعوای اصلی بود، با سونو به توافق رسیده است.

در پرونده جدید، یونیورسال، سونی و دیگر شاکیان، سونو را متهم کرده‌اند که بیش از ۶۰ هزار قطعه ضبط‌شده دارای حق نشر را از آثار هنرمندانی مانند «آوریل لوین» تا «جاستین تیمبرلیک» را بدون مجوز برداشته و وارد مدل‌های خود کرده است. طبق قانون حق نشر آمریکا، خسارت قابل‌مطالبه می‌تواند برای هر اثر به ۱۵۰ هزار دلار برسد. این رقم ممکن است نشان دهد که شاکیان به دنبال دریافت غرامتی سنگین هستند یا می‌خواهند با اعمال فشار، زمینه را برای دستیابی به توافقی پرسود در زمینه صدور مجوز بهره‌برداری را فراهم کنند.

۵ ترفند پرامپت‌نویسی برای ساخت موسیقی با Lyria 3 در Gemini

سونو می‌پذیرد که ده‌ها میلیون قطعه ضبط‌شده مورداستفاده برای آموزش مدل‌هایش، شامل آثار دارای حق نشر نیز می‌شوند. بااین‌حال، استدلال می‌کند که یادگیری سبک‌های موسیقایی و تولید موسیقی جدید و اصیل، از نظر قانونی مصداق «استفاده منصفانه» (fair use) است. البته هنوز تکلیف این مسئله روشن نشده است. فعالان صنایع خلاق در آمریکا بیش از ۱۰۰ پرونده قضایی علیه آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی، از جمله آنتروپیک و OpenAI مطرح کرده‌اند که بسیاری از آن‌ها به این پرسش محوری مربوط می‌شوند که آیا دکترین استفاده منصفانه در این موارد قابل‌اعمال است یا خیر.

روایت داستان صدای هوش مصنوعی

گروه راک محبوب با یک میلیون شنونده، فقط توهم هوش مصنوعی بود

درحالی‌که پرونده‌های مربوط به سونو مسیر خود را در دادگاه‌ها طی می‌کنند، توافق این شرکت با وارنر نیز توجه‌ها را به خود جلب کرده است. این شرکت به سرمایه‌گذاران اعلام کرده که درآمد حاصل از مشارکت‌هایش در حوزه هوش مصنوعی از سال مالی جاری آغاز خواهد شد. این توافق‌ها می‌توانند از نخستین قراردادهای هوش مصنوعی در صنعت سرگرمی باشند که درآمد واقعی و ملموسی ایجاد می‌کنند. «رابرت کینکل»، مدیرعامل WMG می‌گوید تصمیم به توافق با سونو بر مبنای مصلحت‌سنجی و صرفه عملی اتخاذ شده است؛ زیرا ممکن است سال‌ها طول بکشد تا دادگاه‌ها درباره کاربرد دکترین استفاده منصفانه رأی بدهند. او می‌گوید: «اگر بتوانم شریکی را متقاعد کنم که از استدلال استفاده منصفانه خود صرف‌نظر کند و شروع به پرداخت پول به ما کند، چرا باید منتظر بمانم؟»

خود این توافق نیز ممکن است نویدبخش تغییرات بزرگی باشد. برای مثال، سونو در ماه سپتامبر نسخه ۶ مدل‌های خود را معرفی کرد؛ نسخه‌ای که به گفته این شرکت، نخستین خانواده مدل‌های آن است که آموزش آن‌ها منحصراً با استفاده از موسیقی دارای مجوز از WMG و دیگر شرکت‌ها انجام شده است. هنرمندان و ترانه‌سرایانی که با مشارکت در این طرح موافقت کنند، متناسب با میزان استفاده از آثارشان و بر اساس درآمد حاصل از اشتراک‌های سونو، در درآمد این شرکت سهیم خواهند شد. کینکل انتظار دارد این طرح جریان‌های درآمدی جدیدی برای هنرمندان ایجاد کند؛ زیرا طرفداران می‌توانند با استفاده از ریمیکس‌ها یا ترکیب قطعات مختلف از آثار هنرمندان محبوبشان، موسیقی تولیدشده با هوش مصنوعی بسازند و آن را منتشر کنند.

یونیورسال نیز برای ریمیکس‌های تولیدشده به دست طرفداران، برنامه‌های بلندپروازانه‌ای دارد. این شرکت امسال از توافق‌های صدور مجوز با اسپاتیفای و ElevenLabs استارتاپ فعال در حوزه صوت مبتنی بر هوش مصنوعی خبر داد؛ توافق‌هایی که به کاربران امکان می‌دهند آثار متعلق به یونیورسال را بازآفرینی کنند. «سم دوبوف»، مدیر بازاریابی اسپاتیفای می‌گوید تقاضا برای چنین محتوایی وجود دارد. به برآورد او، در برخی پلتفرم‌ها، ریمیکس‌ها و بازخوانی‌های بدون مجوز ماهانه یک میلیارد بار پخش می‌شوند. اسپاتیفای می‌خواهد این بازار را به چارچوبی قانونمند منتقل کند. «مایکل نش» از یونیورسال نیز می‌گوید این شرکت برآورد کرده است که ۲۰ تا ۳۰ درصد مشتریان سرویس‌های پخش موسیقی حاضرند برای دسترسی به محصولات مبتنی بر هوش مصنوعی تا دو برابر مبلغ اشتراک فعلی خود بپردازند.

این ایده که طرفداران دوآتشه موسیقی به‌جای آنکه صرفاً شنونده باشند، بخواهند به هم‌آفرینندگان موسیقی تبدیل شوند، هنوز آزموده نشده است. مدیران صنعت موسیقی به نمونه‌هایی از دیگر بخش‌های صنایع خلاق اشاره می‌کنند که در آن‌ها طرفداران برای سرگرمی، محتوای موردعلاقه خود را تغییر می‌دهند؛ از داستان‌های فن فیکشن (fan fiction) گرفته تا «تغییرآفرینی و مودینگ» (modding)یعنی تغییر و اصلاح بازی‌های ویدئویی. آن‌ها امیدوارند هوش مصنوعی تعامل مشابهی را میان مخاطبان و موسیقی ایجاد کند. برخی نیز به چین اشاره می‌کنند؛ جایی که تغییر و بازآفرینی موسیقی در پلتفرم‌های پخش آنلاین مانند Tencent Music Entertainment، محبوبیت بیشتری پیدا کرده است. بااین‌حال، روندهای محبوب در چین همیشه به بازارهای غربی راه پیدا نمی‌کنند.

موفقیت این طرح‌ها تا حد زیادی به این بستگی دارد که چه تعداد از هنرمندان مطرح حاضر به مشارکت شوند. نش امیدوار است هزار هنرمند از مجموعه هنرمندان یونیورسال به این طرح بپیوندند. اما تاکنون یونیورسال، وارنر، اسپاتیفای و سونو نام هیچ ستاره بزرگی را که به مشارکت در این طرح‌ها متعهد شده باشد، اعلام نکرده‌اند. این مسئله نشان می‌دهد که نگرانی‌ها درباره حفظ اصالت هنری همچنان جدی است. تا زمانی که هنرمندان مطرح موافقت نکنند در این طرح‌ها حضور داشته باشند، ارزیابی میزان استقبال طرفداران آن‌ها نیز دشوار خواهد بود.

مالیگان از MIDiA Research معتقد است مشارکت میان شرکت‌های ضبط موسیقی و تولیدکنندگان موسیقی مبتنی بر هوش مصنوعی، ماهیتی تدافعی دارد. غول‌های این صنعت، چه شرکت‌های ضبط موسیقی و چه پلتفرم‌های پخش آنلاین، می‌خواهند وضع موجود را تقویت کنند. او می‌گوید: «آن‌ها می‌خواهند هوش مصنوعی را کنترل کنند، نه اینکه هوش مصنوعی آن‌ها را کنترل کند.» بااین‌حال، ممکن است فناوری جدید آن‌ها را دور بزند. از نظر او، این فناوری به هنرمندان تازه‌کار امکان می‌دهد بدون نیاز به قرارداد با شرکت‌های ضبط موسیقی، راحت‌تر مطرح شوند و درعین‌حال، راه را برای ظهور پلتفرم‌های جدید پخش آنلاین هموار می‌کند. او می‌گوید: «در نهایت، با دنیای موسیقی پراکنده‌تر و چندپاره‌تری روبه‌رو خواهید شد.»

مدیران یونیورسال و اسپاتیفای با این دیدگاه مخالف‌اند. آن‌ها بر این باورند که کمیابی که ویژگی تعیین‌کننده عصر ابرستاره‌هاست، همچنان پابرجا خواهد ماند. نش و یونیورسال که تیلور سوئیفت از جمله هنرمندان طرف قرارداد آن است می‌گوید کاهش موانع ورود بیش از آنکه به نفع هنرمندان جدید باشد، به سود «کلاهبردارانی است که سرویس‌های پخش موسیقی را با حجم انبوهی از محتوا بمباران می‌کنند.» از نظر او، آنچه کمیابی را حفظ می‌کند، بازاریابی هوشمندانه و توسعه مخاطبان است. اگر هوش مصنوعی بتواند این کار را نیز یاد بگیرد، صنعت موسیقی با دردسرهای بزرگی روبه‌رو خواهد شد.

گزارش حاضر در نسخه October 10^th2026 نشریه The Economist منتشر شده است.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.