ورزش منظم تنها قلب را قوی‌تر نمی‌کند، بلکه بهتغییر ساختار عصبی قلبمی‌انجامد و این دگرگونی نامتقارن، پتانسیل کشف درمان‌های جدیدی برای اختلالات قلبی را دارد.

پیش از این تصور می‌شد که تاثیر ورزش برسلامتقلب، عمدتا بهتقویت قلبو بهبود کارایی آن محدود می‌شود؛ اما تحقیقات اخیر دانشگاه بریستول انگلستان، ابعاد پنهانی از این ارتباط را آشکار ساخته است. این پژوهش که در تاریخ ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶ (۴ آبان ۱۴۰۵) منتشر شده، نشان می‌دهد که فعالیت بدنی متوسط نه‌تنها قلب را از نظر فیزیکی قدرتمندتر می‌کند، بلکهسیستم عصبی خودکارکنترل‌کننده عملکرد آن را نیز به‌شکلی متفاوت در سمت چپ و راست بدن، بازآرایی می‌کند. این کشف می‌تواند رویکردهای درمانی را برای بیماری‌های قلبی متحول سازد.

ورزش چگونه سیستم عصبی قلب را بازآرایی می‌کند؟

قلبما تا حدی توسط سیستم عصبی خودکار تنظیم می‌شود؛ شبکه‌ای از اعصاب که به‌صورت خودکار عملکردهای حیاتی مانند ضربان قلب، تنفس و هضم را مدیریت می‌کند. یکی از شاخه‌های این سیستم به قلب کمک می‌کند تا در زمان نیاز به اکسیژن بیشتر، مانند هنگام ورزش یا شرایط استرس‌زا، سریع‌تر بزند. خوشه‌های کوچکی از سلول‌های عصبی به نامگانگلیون‌های ستاره‌ای(Stellate Ganglia) که در دو طرف پایین گردن و بالای سینه قرار دارند، نقش مهمی در این فرآیند ایفا کرده و سیگنال‌هایی را برای تاثیرگذاری بر ضربان قلب و سایر جنبه‌های عملکرد قلبی ارسال می‌کنند.

دکتر آگوستو کوپی، محقق ارشد این مطالعه و استادیار آناتومی دامپزشکی در دانشگاه بریستول، این گانگلیون‌ها را به یک «دیمر سوئیچ» برای قلب تشبیه می‌کند. وی توضیح می‌دهد: «این خوشه‌های عصبی مانند دیمر سوئیچ قلب عمل می‌کنند و ما نشان داده‌ایم که ورزش منظم و متوسط، این سوئیچ را به شیوه‌ای خاص در هر سمت بدن بازآرایی می‌کند. این موضوع می‌تواند به توضیح این‌که چرا برخی درمان‌ها در یک سمت بهتر از دیگری عمل می‌کنند، کمک کرده و در آینده پزشکان را قادر سازد تا درمان‌ها را دقیق‌تر و موثرتر هدف قرار دهند.»

تفاوت‌های شگفت‌انگیز در ساختار عصبی چپ و راست قلب

برای بررسی تاثیر ورزش بر این خوشه‌های عصبی، محققان موش‌هایی را مورد مطالعه قرار دادند که به مدت ۱۰ هفته تحت تمرینات هوازی متوسط قرار گرفته بودند. این مطالعه با همکاری محققانی از کالج دانشگاهی لندن در بریتانیا، دانشگاه سائوپائولو و دانشگاه فدرال سائوپائولو در برزیل انجام شد. تیم پژوهشی با استفاده از تکنیک‌های پیشرفته تحلیل سه‌بعدی موسوم به استرئولوژی، سلول‌های عصبی را بررسی کردند.

نتایج نشان‌دهنده عدم تعادل قابل توجهی بین دو طرف بدن بود. در موش‌های آموزش‌دیده، خوشه عصبی قلبی-عروقی سمت راست تقریبا چهار برابر بیشتر از خوشه سمت چپ حاوی نورون بود؛ تفاوتی چشمگیر نسبت به موش‌های آموزش‌ندیده. سلول‌های عصبی نیز از نظر اندازه تغییر کردند، اما در جهت‌های متضاد: نورون‌های سمت چپ تقریبا دو برابر بزرگ‌تر شدند، در حالی که نورون‌های سمت راست کمی کوچک‌تر شدند. این یافته‌ها حاکی از آن است که ورزش، همه اعصاب کنترل‌کننده قلب را به یک اندازه تحت تاثیر قرار نمی‌دهد، بلکه تغییرات ساختاری متمایزی در هر سمت ایجاد می‌کند.

افق‌های جدید درمان بیماری‌های قلبی با درک این دگرگونی‌ها

این یافته‌ها ممکن است پیامدهای مهمی برای درمان بیماری‌های مرتبط با فعالیت غیرطبیعی اعصاب اطراف قلب داشته باشند.آریتمی‌های قلبی(ضربان‌های نامنظم)آنژین صدری(درد قفسه سینه ناشی از کاهش جریان خون به عضله قلب) و همچنینسندرم قلب شکسته(ضعف ناگهانی عضله قلب که اغلب با استرس شدید عاطفی یا فیزیکی تحریک می‌شود)، از جمله این اختلالات هستند.

• کراتین حتی بدون ورزش هم می‌تواند به افزایش حجم عضلات کمک کند
• فقط ۱۰ دقیقه بدوید، مغزتان از شما تشکر می‌کند!
• بهبودهای کوچک در خواب، تغذیه و ورزش، عمر را افزایش می‌دهد
• نوشیدن منظم چای با کاهش خطر سکته مغزی و بیماری قلبی مرتبط است

در حال حاضر، پزشکان این مشکلات را با کاهش سیگنال‌های عصبی بیش‌فعال به قلب درمان می‌کنند. رویه‌هایی مانند بلوک‌های عصبی گانگلیون ستاره‌ای به‌طور موقت فعالیت عصبی را قطع می‌کنند، در حالی که دنرواسیون شامل قطع کردن مسیرهای عصبی خاص است. دکتر کوپی اظهار داشت: «با نقشه‌برداری از نحوه تغییر این گانگلیون‌ها در هر سمت بر اثر ورزش، این مطالعه سرنخ‌هایی ارائه می‌دهد که می‌تواند روزی به تنظیم دقیق‌تر رویه‌هایی مانند بلوک‌های عصبی یا دنرواسیون در سمتی که بیشترین کمک را می‌کند، بینجامد.» این یافته‌ها در مراحل اولیه بوده و در موش‌ها به دست آمده‌اند، بنابراین مطالعات بالینی انسانی باید در پی آن انجام شود. محققان قصد دارند بررسی کنند که چگونه این تغییرات ساختاری بر عملکرد قلب تاثیر می‌گذارد و آیا الگوهای مشابهی در حیوانات بزرگ‌تر و انسان نیز وجود دارد یا خیر.