فرار جنگنده شوروی میگ-۲۵ فاکس‌بت در سال ۱۹۷۶، معادلات جنگ سرد را برای همیشه تغییر داد و اسرار یکی از مرموزترین هواپیماهای نظامی جهان را برملا ساخت.

در تاریخ ۶ سپتامبر ۱۹۷۶، جهان شاهد رویدادی بی‌سابقه بود که تاثیری عمیق بر استراتژی‌هاینظامیداشت. این اتفاق با پرواز غیرمنتظره یک خلبان شوروی رخ داد که هواپیمای پیشرفتهمیگ-۲۵ فاکس‌بتخود را به ژاپن رساند. غرب که دهه‌ها از این جنگنده مخوف بیم داشت، فرصتی طلایی برای بررسی دقیق آن به دست آورد.

فرار تاریخی میگ-۲۵ فاکس‌بت و رمزگشایی از آن

صبح روز ۶ سپتامبر ۱۹۷۶، ستوان ارشد ویکتور بلنکو با یک جنگنده میگ-۲۵ فاکس‌بت از پایگاه هوایی شوروی در شرق دور روسیه پرواز کرد و با کاهش ارتفاع برای گریز از پوشش راداری خود، با سوخت تقریبا تمام‌شده در هاکوداته ژاپن فرود آمد. او در این عملیات، هواپیمایی را به غرب تحویل داد که آن‌ها ۱۰ سال برای مقابله با آن جنگنده می‌ساختند. تحلیلگران غربی فاکس‌بت را قطعه‌به‌قطعه جدا کردند تا قابلیت‌ها و محدودیت‌های آن را بیاموزند و سپس آن را در جعبه‌هایی به اتحاد جماهیر شوروی بازگرداندند. این واقعه همچنان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین موارد فرار در تاریخ هوانوردی نظامی شناخته می‌شود.

جنگندهمیگ-۲۵ فاکس‌بت، با وجود این‌که سرعتش از لاکهید SR-71 بلک‌برد آمریکا کمتر بود، یکی از سریع‌ترین جنگنده‌های رهگیر تاریخ به‌شمار می‌رفت. این هواپیما در ابتدا شهرتی افسانه‌ای در غرب داشت که بعدها با بررسی دقیق‌تر، واقعیت‌های فنی آن آشکار شد. میگ-۲۵ اولین پرواز خود را در ۶ مارس ۱۹۶۴ انجام داد و در سال ۱۹۷۰ به‌طور رسمی وارد خدمت شد. این جنگنده آخرین هواپیمایی بود که توسط میخائیل گوروویچ پیش از بازنشستگی‌اش طراحی شد.

مشخصات فنی کلیدی میگ-۲۵

• طول بدنه۲۳٫۸۳ متر
• طول بال۱۴٫۰۱ متر
• ارتفاع۶٫۱۰ متر
• وزن خالی۲۰۰۰۰ کیلوگرم
• حداکثر وزن برخاست۳۶۷۶۵ کیلوگرم
• پیشرانه۲ موتور توربوجت پس‌سوز تومانسکی R-15B-300 (بزرگ‌ترین موتورهایی که تاکنون روی یک جنگنده نصب شده‌اند)

نبردهای هوایی: پیروزی‌ها و شکست‌ها

با وجود نقاط ضعفی که در طراحی میگ-۲۵ پس از فرار بلنکو آشکار شد، این هواپیما همچنان آخرین جنگنده ساخت شوروی بود که یک پیروزی هوابه‌هوا را در برابر یک جت آمریکایی ثبت کرد. این اتفاق در ۱۷ ژانویه ۱۹۹۱، در اولین شب جنگ خلیج فارس رخ داد، زمانی که ستوان عراقی، زهیر داوود، با یک میگ-۲۵ موفق شد یک فروند جنگنده F/A-18 هورنت نیروی دریایی آمریکا را سرنگون کند. داوود هدف را در فاصله ۳۸ کیلومتری قفل کرد و در ۲۹ کیلومتری، موشک R-40RD خود را شلیک کرد و شاهد انفجاری عظیم بود.

• آیا جنگنده J-20 چین برتری هوایی آمریکا را به چالش می‌کشد؟
• اف 22 رپتور، جنگنده 350 میلیون دلاری با تنها سه شکار هوایی
• نوآورانه‌ترین جنگنده‌های تاریخ در هر نسل؛ ۱۲ جنگنده پیشگام که تاریخ نبرد هوایی را تغییر دادند
• این جنگنده قدیمی دهه 1970 قابلیتی دارد که هنوز در جنگنده‌های نسل پنجم دیده نمی‌شود

اما این پیروزی تنها نقطه روشن در کارنامه نبردهای هوایی میگ-۲۵ بود؛ در مجموع، پنج فروند از این جنگنده‌ها در نبردهای هوایی سرنگون شده‌اند

• ۱۳ فوریه ۱۹۸۱نیروی هوایی اسرائیل با یک F-15A ایگل، یک میگ-۲۵ سوری را بر فراز لبنان سرنگون کرد.
• ۲۹ ژوئیه ۱۹۸۱یک خلبان دیگر اسرائیلی همین موفقیت را تکرار کرد.
• ۱۹ ژانویه ۱۹۹۱دو شب پس از سرنگونی F/A-18 آمریکایی، ایالات متحده با دو فروند F-15C که توسط کاپیتان‌های ریک تولینی و لری پیتس هدایت می‌شدند، دو میگ-۲۵ را ساقط کرد.
• ۲۷ دسامبر ۱۹۹۲کاپیتان گری نورث با یک F-15C، یک خلبان میگ-۲۵ عراق را در حال نقض منطقه پرواز ممنوع در جنوب عراق سرنگون کرد.

سرنوشت پایانی جنگنده افسانه‌ای

نیروهای هوایی الجزایر و سوریه آخرین کشورهایی بودند که میگ-۲۵ را در خدمت نگه داشتند. الجزایر در ژوئیه ۲۰۲۲ جنگنده‌های خود را رسما بازنشسته کرد، در حالی که نیروی هوایی سوریه در دسامبر ۲۰۲۴ پس از سقوط رژیم اسد، تمامی هواپیماهای خود را توسط نیروی هوایی اسرائیل از دست داد. از مجموع ۱۱۸۶ فروند میگ-۲۵ تولید شده، ۱۵ نمونه برای نمایش در موزه‌ها و پایگاه‌های نظامی در هفت کشور مختلف حفظ شده‌اند. نمونه آمریکایی این جنگنده، یک میگ-۲۵RB با شماره سریال ۰۲۰۶۵۷، در موزه ملی نیروی هوایی ایالات متحده نگهداری می‌شود.