سوخو 37 ترمیناتورجنگنده آزمایشی و فوق‌العاده‌ای از روسیه که با قابلیت‌های مانورپذیری بی‌نظیرش تحسین جهانی را برانگیخت، اما هرگز به مرحله تولید انبوه نرسید.

در دوران پایانی جنگ سرد، شرکت سوخو تلاش کرد تا با نوآوری‌های بی‌سابقه، نسل جدیدی از جنگنده‌های روسی را معرفی کند. یکی از نتیجه‌های برجسته این تلاش، توسعه جنگندهSu-37بود که قرار بود مرزهای دینامیک پرواز را جابجا کند. این هواپیمای منحصربه‌فرد با تمرکز بر مانورپذیری فوق‌العاده و سیستم‌های پیشرفته، امیدهای زیادی را برای برتری هوایی در آینده به وجود آورد.

سوخو ۳۷ ترمیناتور: فراتر از قوانین آیرودینامیک

سوخو ۳۷ ترمیناتورکه با نامسوپر فلنکرنیز شناخته می‌شد، یکی از تاثیرگذارترین هواپیماهای جنگی روسیه بود. اینجنگندهدر طول دهه ۱۹۹۰ میلادی در نمایشگاه‌های هوایی، تماشاگران را شگفت‌زده می‌کرد اما متاسفانه هرگز وارد خدمت عملیاتی نشد. در حقیقت تنها یک نمونه اولیه از آن ساخته شد و سرانجام در سال ۲۰۰۲ میلادی در یک سانحه سقوط کرد.Su-37به‌دلیل پرواز متفاوتش که شبیه به یک فضاپیما بود، حسابی جلب توجه می‌کرد و قادر بود اصول آیرودینامیک متداول را زیر پا بگذارد و با زوایای حمله بسیار بالا پرواز کند.

با وجود نابودی نمونه اولیهSu-37روس‌ها از آن به‌عنوان بستری برای آزمایش فناوری‌ها و تکنیک‌های جدید استفاده کردند که در نهایت در سایر اعضای خانوادهفلنکرمانندSu-27وSu-35به کار گرفته شدند. توسعه این جنگنده در دهه ۱۹۸۰ میلادی و در اوج جنگ سرد آغاز شد وسوخودر آن زمان آزمایش موتورهای با قابلیت تغییر بردار رانش را آغاز کرد. این فناوری ابتدا روی نمونهSu-27Mآزمایش شد و بعدا به ویژگی برجستهSu-35نیز تبدیل شد. راهکار هوشمندانهسوخواین بود که موتورها مستقیما به کنترل هواپیما کمک کنند تا در زوایای حمله بالا و سرعت‌های بسیار پایین، سطوح کنترل آیرودینامیکی دچار مشکل نشوند.

T10M-11که یازدهمین نمونه اولیهSu-27Mبود، در نهایت بهSu-37تبدیل شد. این هواپیما به موتورهای توربوفن با پس‌سوزلیولکا-ساتورن AL-37FUمجهز شد که نازل‌های آن‌ها می‌توانستند حدود ۱۵ درجه به بالا یا پایین منحرف شوند.سوخو ۳۷ ترمیناتوربرای اولین بار در تاریخ ۲ آوریل ۱۹۸۶ میلادی توسط خلبان آزمایشی مشهور روس، «یوگنی فرولوف»، از ژوکوفسکی به پرواز درآمد. این جنگنده توانایی انجام مانورهایی را داشت که هر هواپیمای جنگی معمولی را دچار واماندگی می‌کرد. قابلیت ترکیب بردار رانش با سیستم کنترل پرواز دیجیتالی«Fly-by-wire»درSu-37امکان مانورپذیری فوق‌العاده، حتی در سرعت‌های پایین را فراهم می‌کرد. در نمایشگاه بین‌المللی هوایی فارن‌بورو سال ۱۹۹۶ میلادیSu-37مانور رزمی«سوپر کبرا»را در برابر تماشاگران حیرت‌زده اجرا کرد. به‌لطف طراحی آیرودینامیکی منحصربه‌فرد و موتورهای با قابلیت تغییر بردار رانشSu-37به‌راحتی می‌توانست مانور «فولروف چاکرا» یا«کولبیت»را انجام دهد که در آن خلبان هواپیما را ۳۶۰ درجه به دور خود می‌چرخاند در حالی که در یک منطقه بسیار کوچک از آسمان باقی می‌ماند.

ویژگی‌ها و قابلیت‌های فنی پیشرفته

سوخو ۳۷ ترمیناتوربه حسگرهای پیشرفته در کابین خلبان مجهز بود. رادارN011M Barsمی‌توانست ادعا کند که تا ۲۰ هدف هوایی را ردیابی کرده و به‌صورت همزمان با ۸ هدف درگیر شود. این هواپیما دارای یک رادار رو به عقب به‌همراه یک سیستم جستجو و ردیابی فروسرخ (IRST) چشمگیر بود. در همین حال، خود کابین خلبان دارای چهار نمایشگر چند منظوره بود که در مقایسه با هواپیماهای دوران شوروی که پیش ازSu-37ساخته شده بودند، پیشرفت قابل توجهی محسوب می‌شد.

Su-37حداکثر وزن برخاستی حدود ۳۴,۹۲۷ کیلوگرم داشت. حداکثر سرعت آن بیش از ۲٫۵ ماخ بود و سقف پروازی آن به حدود ۱۷,۹۸۳ متر می‌رسید. این جنگنده همچنین از قابلیت‌های رزمی قابل توجهی برخوردار بود. هواپیما دارای ۱۲ جایگاه حمل تسلیحات خارجی بود که قادر به حمل حدود ۷,۹۸۳ کیلوگرم مهمات بود. اگرSu-37به تولید انبوه می‌رسید، با موشک‌های هوا به هوای کوتاه‌بردR-73و موشک‌های فراتر از میدان دیدR-77سازگار می‌بود. همچنین می‌توانست تسلیحات هوا به زمین را حمل کند. یک توپ ۳۰ میلی‌متریGSh-30-1با ۱۵۰ گلوله نیز برای تسلیحات داخلی فراهم شده بود.

چرا سوخو ۳۷ ترمیناتور به تولید انبوه نرسید؟

متاسفانه سرنوشتسوخو ۳۷ ترمیناتورقربانی آشفتگی‌های سیاسی و رکود اقتصادی روسیه پس از فروپاشی شوروی شد. حتی قبل از سقوط غم‌انگیز آن در سال ۲۰۰۲ میلادی، این هواپیما به‌دلیل کاهش قابل توجه بودجه دفاعی روسیه و بقای شرکتسوخواز طریق فروش‌های خارجی، وارد تولید انبوه نشد.Su-37تمام دوران حرفه‌ای خود را یا در حال پرواز برای تحت تاثیر قرار دادن تماشاگران در نمایشگاه‌های هوایی بود یا به‌عنوان بستری برای آزمایش فناوری‌های جدید به کار می‌رفت که در نهایت در سایر جنگنده‌های روسی ادغام شدند.

• پوتین می‌گوید سوخو 57 روسیه بهترین جنگنده جهان است
• پروژه جاه‌طلبانه‌ای که شکست خورد؛ چرا روسیه فقط یک فروند جنگنده Su-47 Berkut ساخت؟
• برد خیره‌کننده سوخو ۳۴؛ جنگنده‌ای که بدون سوخت‌گیری از مسکو به واشینگتن می‌رسد!
• جنگنده پنهانکار J-35A چین با اسم رمز اژدهای ابری به میدان می‌آید

شرکتسوخواز نمونه اولیهSu-37برای جلب مشتریان خارجی استفاده کرد، اما هیچ‌کس تمایل نداشت برای راه‌اندازی یک خط تولید کاملا جدید برایSu-37هزینه‌ای بپردازد. در زمان سقوط هواپیما در ۱۹ دسامبر ۲۰۰۲ میلادی در نزدیکی شاتورا، خارج از مسکو، موتورهای اصلی با قابلیت تغییر بردار رانشSu-37به‌دلیل قدیمی شدن با موتورهای معمولی جایگزین شده بودند. ارزیابی داده‌های سقوط توسط مقامات روسی نشان داد که هواپیما دچار خستگی سازه‌ای شده بود که احتمالا به سقوط نهایی آن کمک کرده است. با این حال نقشSu-37به‌عنوان یک نمایشگر فناوری، آن را برای روس‌ها بسیار مفید ساخت. اگرچهSu-37هرگز از مرحله نمونه اولیه فراتر نرفت و به سرانجام ناگواری رسید، اما روس‌ها از آنچه داشتند نهایت استفاده را بردند.