هواپیمای جاسوسی SR-71 بلک‌برد آمریکا در سال ۱۹۶۶ در اوج سرعت و ارتفاع متلاشی شد اما یک حادثه باورنکردنی زندگی خلبان آن را نجات داد.

پروازدر مرزهای سرعت و ارتفاع همواره با ریسک‌های فراوانی همراه است. در یکی از مهم‌ترین حوادث هوانوردی، یک هواپیمای جاسوسی SR-71 Blackbird در تاریخ ۲۵ ژانویه ۱۹۶۶ در شرایطی بی‌سابقه متلاشی شد. این حادثه نه تنها محدودیت‌های پرواز با سرعت مافوق صوت را نشان داد، بلکه درس‌های ارزشمندی برای طراحی هواپیماهای آینده به همراه داشت.

حادثه هوایی بی‌سابقهSR-71 بلک‌برددر سال ۱۹۶۶

در تاریخ ۲۵ ژانویه ۱۹۶۶، بیل ویور، خلبان آزمایشی لاکهید، در حال پرواز با هواپیمای SR-71 Blackbird با سرعت ۳.۱۸ ماخ و در ارتفاع ۷۹,۰۰۰ پایی بود. هدف از این پرواز، ارزیابی سیستم‌های شناسایی و ناوبری، و آزمایش روش‌هایی برای کاهش درگ تریم و بهبود عملکرد کروز در سرعت‌های بالا بود. متغیر کلیدی در این آزمایش، مرکز ثقل عقب (Aft Center of Gravity) بود که با وجود کاهش درگ تریم، پایداری طولی هواپیما را کاهش می‌داد. ویور در این پرواز در لبه‌های شدید محدوده پروازی بلک‌برد عمل می‌کرد.

• • این هواپیماهای جنگ جهانی دوم برای نبرد در ارتفاعات بالا ساخته شده بودند
  • پرواز با هواپیما سخت‌تر است یا هلیکوپتر؟ این چیزی است که خلبان‌ها می‌گویند

موتورهای SR-71 Blackbird به کنترل دقیق شوک ورودی هوا وابسته بودند؛ در سرعت‌های مافوق صوت ۳ ماخ، هوا باید قبل از ورود به موتور از سرعت مافوق صوت به زیرصوت کاهش یابد. سیستم ورودی هوا با استفاده از اسپایک مرکزی متحرک، درهای بای‌پس جلو و موقعیت‌یابی خودکار شوک، این عمل را انجام می‌داد. نقص در این سیستم منجر به پدیده «آن‌استارت» می‌شد؛ جایی که شوک به جلو رانده شده وهواپیمابا از دست دادن ناگهانی نیروی رانش، انحراف شدید و احساسی شبیه به «تصادف قطار» مواجه می‌گشت. این پدیده خشن و تکان‌دهنده، مشکلی شناخته‌شده در مراحل اولیه توسعه SR-71 بود.

جزئیات فاجعه و نجات معجزه‌آسای خلبان

هنگامی که سیستم خودکار ورودی هوای سمت راست هواپیمای ویور از کار افتاد، به حالت کنترل دستی تغییر کرد. در حین اجرای یک گردش با زاویه ۳۵ درجه، آن‌استارت فوری باعث شد هواپیما به سمت راست غلتیده و دماغه آن بالا رود. ورودی‌های کنترل بی‌اثر شدند و ترکیب عوامل از جمله مرکز ثقل عقب، سرعت و ارتفاع بالا، و پایداری کاهش‌یافته، غیرقابل کنترل گشت. سیستم تقویت پایداری SR-71 Blackbird نیز از کار افتاد و ظرف چند ثانیه، هواپیما کنترل خود را از دست داده و شروع به متلاشی شدن کرد. در سرعت ۳ ماخ، هر گونه انحراف از مسیر کنترل شده، قابل جبران نیست.

هنگام از دست دادن کنترل، بدنه هواپیما تحت نیروهای مثبت و منفی شدید جی (g-force) قرار گرفت. قسمت دماغه جدا شد و کمربندهای ایمنی پاره شدند. ویور به معنای واقعی کلمه از هواپیما به بیرون پرتاب شد؛ این یک اجکت معمولی نبود، بلکه نیروهای خارجی او را به بیرون کشیدند. به طرز حیرت‌انگیزی، صندلی اجکت هرگز هواپیما را ترک نکرد و ویور صرفاً با یک شانس تصادفی نجات یافت. یکی از دلایل اصلی بقای ویور، لباس کاملاً تحت فشار بود که او بر تن داشت. از آنجایی که SR-71 در ارتفاعاتی غیرقابل زیست برای انسان پرواز می‌کندخلبانانآن لباس‌های مخصوصی می‌پوشیدند که اکسیژن تأمین می‌کرد، از جوش آمدن خون در ارتفاعات بالا جلوگیری می‌نمود و آن‌ها را در برابر ضربات آیرودینامیکی محافظت می‌کرد. در مورد ویور، لباس متورم او نیروهای ناشی از متلاشی شدن ساختار را جذب کرد و احتمالاً از چرخش کشنده در ارتفاعات با هوای رقیق جلوگیری کرد و جان وی را نجات داد.

• لاکهید در سال ۱۹۶۹ یک ناو هواپیمابر هسته‌ای پرنده طراحی کرده بود
• این هواپیماهای جنگ جهانی دوم برای نبرد در ارتفاعات بالا ساخته شده بودند
• بهترین ایرلاین‌های جهان در سال ۲۰۲۶؛ هواپیمایی سنگاپور در صدر قرار گرفت
• هواپیمای مافوق صوت TMS-10 چین آماده پرواز شد؛ پکن تا شانگهای در ۳۰ دقیقه

چتر تثبیت‌کننده خودکار ویور باز شد و سپس چتر اصلی او در ارتفاع ۱۵,۰۰۰ پایی به صورت خودکار فعال گشت. ویور در میانه فرود به هوش آمد در حالی که نقاب کلاهش یخ زده و دید او را کور کرده بود و خط اکسیژنش تا حدی جدا شده بود. چتر نجات کمک خلبان جیم زوایر نیز قابل مشاهده بود، اما زوایر در طول متلاشی شدن هواپیما دچار آسیب جدی در ناحیه گردن شده و جان باخته بود که نشان می‌دهد ویور چقدر خوش‌شانس بوده است. ویور در فلات دورافتاده‌ای در نیومکزیکو فرود آمد و تقریباً بلافاصله توسط آلبرت میچل، یک دامدار محلی، با هلیکوپتر شخصی نجات یافت.

درس‌هایی از پرواز در لبه مرزها

پس از پرواز ویور، آزمایش در شرایط مرکز ثقل بسیار عقب متوقف شد. مهندسان مسئله درگ تریم را به صورت آیرودینامیکی حل کردند و سیستم کنترل ورودی هوا را بهبود بخشیدند. بعدها، کنترل‌های دیجیتالی ورودی هوا به طور قابل توجهی آن‌استارت‌ها را کاهش داد. بنابراین، شکست‌های پرواز ویور هدفمند بود، پیشرفت‌های تدریجی را به دنبال داشت و به جامعه هوافضا یادآوری کرد که در سرعت ۳ ماخ، انرژی جنبشی فوق‌العاده زیاد و حاشیه‌های ساختاری بسیار کم هستند.