استفاده‌نشدن از لاستیک زاپاس به معنای حفظ کامل کیفیت و ایمنی آن نیست. فرسودگی تدریجی و تغییر ساختار شیمیایی لاستیک، عمر مفید آن را به حدود ۱۰ سال محدود می‌کند.

برخی از رانندگان تصور می‌کنند لاستیک زاپاسی که سال‌ها در صندوق عقبخودرونگهداری شده و حتی یک‌بار هم روی چرخ نصب نشده است، همچنان کیفیت و کارایی روز اول خود را حفظ کرده و در مواقع ضروری بدون مشکل قابل استفاده خواهد بود. ظاهر سالم این لاستیک نیز ممکن است چنین تصوری را تقویت کند؛ زیرا معمولاً آج‌های آن دست‌نخورده باقی می‌ماند و نشانه‌ای از ساییدگی یا کارکرد روی سطح لاستیک دیده نمی‌شود.

با این‌ حاللاستیکحتی زمانی که خودرو حرکت نمی‌کند و زاپاس در محل نگهداری خود قرار دارد، به‌مرور زمان فرسوده می‌شود. گذشت زمان می‌تواند ویژگی‌های مواد تشکیل‌دهنده لاستیک را تغییر دهد و بر کیفیت و قابلیت اطمینان آن اثر بگذارد. به همین دلیل، سازندگان مطرح لاستیک توصیه می‌کنند زاپاس نیز مانند لاستیک‌های مورد استفاده خودرو، فقط از نظر ظاهر بررسی نشود و سن، وضعیت فنی و میزان سلامت آن نیز به‌طور منظم مورد توجه قرار گیرد.

عمر لاستیک زاپاس چقدر است؟

لاستیک زاپاس خودرو در زمان نگهداری نیز به‌تدریج پیر و فرسوده می‌شود. لاستیک از ترکیبات لاستیکی و مواد مختلفی ساخته شده است که وظیفه دارند انعطاف‌پذیری، چسبندگی و توانایی تحمل فشار و بار را حفظ کنند، اما این ویژگی‌ها با گذشت زمان ثابت نمی‌مانند. به‌مرور ممکن است ساختار مواد تشکیل‌دهنده لاستیک تغییر کند و لاستیک بخشی از انعطاف‌پذیری اولیه خود را از دست بدهد.

فرایند فرسودگی لاستیک الزاماً با کاهش عمق آج یا ساییدگی سطح آن همراه نیست. به همین دلیل، لاستیک زاپاسی که سال‌ها در محفظه مخصوص خودرو یا صندوق عقب باقی مانده است، ممکن است از نظر ظاهری سالم به نظر برسد و آج کافی داشته باشد، اما همچنان به دلیل سن بالا بخشی از قابلیت‌های فنی خود را از دست داده باشد.

بنابراین، میزان کارکرد و ظاهر لاستیک تنها معیارهای ارزیابی وضعیت آن نیستند و سن لاستیک نیز نقش مهمی در بررسی ایمنی و قابلیت اعتماد آن دارد.

چرا تایر در زمان نگهداری فرسوده می‌شود؟

گرما، تابش فرابنفش، تماس با اوزون، شرایط نگهداری و تغییرات دمایی می‌توانند روند فرسوده‌شدن لاستیک را تحت تأثیر قرار دهند. این عوامل به‌مرور روی ترکیبات لاستیکی اثر می‌گذارند و ممکن است باعث کاهش انعطاف‌پذیری و تغییر ویژگی‌های اولیه لاستیک شوند. در نتیجه حتی اگر زاپاس برای مدت طولانی بدون استفاده باقی مانده باشد، از آثار گذشت زمان در امان نیست.

• یک ترفند ساده برای بررسی آج لاستیک خودرو؛ فقط به یک سکه نیاز دارید
• کدام لاستیک در فصل سرما مناسب‌تر است؛ زمستانی یا چهارفصل؟
• بهترین لاستیک‌های AT بازار؛ معرفی ۱۲ مدل با بالاترین دوام آج
• ۵ ایراد بزرگ لاستیک‌های ران‌فلت که قبل از خرید باید بدانید؛ از سواری خشک تا هزینه بالای تعویض
• نیتروژن در لاستیک خودرو چقدر دوام می‌آورد؟

قرار داشتن لاستیک در محفظه خودرو نیز به‌تنهایی نمی‌تواند روند فرسودگی آن را متوقف کند؛ زیرا مواد سازنده لاستیک با گذشت سال‌ها همچنان دستخوش تغییر می‌شوند. به همین دلیل، سازندگان مطرح لاستیک توصیه می‌کنند لاستیک زاپاس نیز مانند لاستیک‌های اصلی خودرو از نظر سن و وضعیت فنی بررسی شود.

این بررسی نباید تنها به مشاهده آج یا ظاهر کلی لاستیک محدود باشد، بلکه تاریخ تولید، وجود آسیب‌های قابل مشاهده و میزان فشار باد آن نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

چرا پس از ۱۰ سال باید لاستیک تعویض شود؟

توصیه عمومی این است که لاستیک‌هایی که ۱۰ سال از تاریخ تولیدشان گذشته است، حتی اگر ظاهر مناسبی داشته باشند، تعویض شوند. این توصیه شامل لاستیک زاپاس نیز می‌شود زیرا استفاده‌نشدن از لاستیک، روند پیرشدن مواد تشکیل‌دهنده آن را متوقف نمی‌کند. بنابراین، اگر یک لاستیک زاپاس ۱۰ سال یا بیشتر از زمان تولیدش در خودرو باقی مانده باشد بهتر است با نمونه‌ای نو جایگزین شود.

با این‌ حال عدد ۱۰ سال را باید یک توصیه احتیاطی دانست، نه تضمینی برای سالم ماندن لاستیک تا آخرین روز این دوره. به بیان دیگر، رسیدن لاستیک به ۱۰ سالگی تنها زمانی نیست که باید وضعیت آن بررسی شود و نمی‌توان تا پایان این بازه بدون توجه به شرایط لاستیک از آن استفاده کرد. ممکن است یک لاستیک به دلیل نگهداری نامناسب، آسیب فیزیکی یا افت فشار، زودتر از این زمان به تعویض نیاز پیدا کند.

چه آسیب‌هایی تعویض زودتر را ضروری می‌کنند؟

اگر روی لاستیک ترک، برآمدگی، بریدگی یا هر نوع آسیب دیگری مشاهده شود، نباید صرفاً به این دلیل که لاستیک هنوز ۱۰ ساله نشده است، این نشانه‌ها را نادیده گرفت. چنین آسیب‌هایی می‌توانند نشان‌دهنده کاهش سلامت لاستیک باشند و ادامه استفاده از آن را با مشکل مواجه کنند. در این شرایط، ظاهر کلی یا باقی‌ماندن آج کافی نمی‌تواند سلامت کامل لاستیک را تضمین کند و وضعیت فنی آن باید جدی گرفته شود.

از سوی دیگر، اگر زاپاس قدیمی‌تر از ۱۰ سال باشد، باقی ماندن آج مناسب یا نداشتن ترک‌های قابل مشاهده نیز دلیل کافی برای ادامه استفاده نیست. لاستیک ممکن است از داخل یا در ساختار مواد خود دچار افت کیفیت شده باشد، بدون آنکه این مشکل به‌راحتی با چشم دیده شود.

• راز افزایش چشمگیر عمر لاستیک خودرو؛ فقط با یک راهکار ساده و ارزان
• ۵ برند لاستیک معروف که متعلق به شرکت‌های ژاپنی هستند
• بازار لاستیک در رکود؛ مردم توان خرید لاستیک نو ندارند
• ۶ ایراد مهم لاستیک‌های چهارفصل که باعث می‌شوند همیشه بهترین انتخاب نباشند
• ۵ نقطه ضعف لاستیک‌های AT که قبل از خرید باید بدانید

چگونه سن لاستیک زاپاس را بررسی کنیم؟

برای بررسی سن لاستیک، باید نوشته‌ها و کدهای حک‌شده روی دیواره آن را مشاهده کرد. در لاستیک‌هایی که شماره شناسایی DOT دارند، چهار رقم پایانی این کد تاریخ تولید لاستیک را نشان می‌دهد. دو رقم نخست، هفته تولید و دو رقم بعدی سال تولید را مشخص می‌کنند. برای نمونه، عدد ۱۲۲۰ به این معناست که لاستیک در هفته دوازدهم سال ۲۰۲۰ تولید شده است.

تاریخ تولید باید مستقیماً از روی خود لاستیک بررسی شود، زیرا سال ساخت خودرو یا زمان خرید آن سن واقعی لاستیک را نشان نمی‌دهد. ممکن است لاستیک زاپاس مدت‌ها پس از تولید در خودرو نصب شده باشد یا خودرو مدتی پس از تولید لاستیک به فروش رسیده باشد.

اهمیت بررسی فشار باد زاپاس

در کنار بررسی سن و ظاهر لاستیک، فشار باد زاپاس نیز باید به‌صورت دوره‌ای کنترل شود. کم‌باد بودن لاستیک می‌تواند هنگام استفاده به آن آسیب بزند و عملکرد آن را تحت تأثیر قرار دهد. لاستیک زاپاس ممکن است برای مدت طولانی بدون استفاده در خودرو باقی بماند و به همین دلیل فشار باد آن به‌مرور کاهش پیدا کند، حتی اگر هیچ نشانه ظاهری از خرابی در آن دیده نشود.

زاپاس زمانی می‌تواند در شرایط اضطراری قابل اتکا باشد که از نظر سن و سلامت فنی وضعیت مناسبی داشته باشد و فشار باد آن نیز مطابق توصیه سازنده تنظیم شده باشد. بنابراین، بررسی دوره‌ای فشار باد باید در کنار توجه به تاریخ تولید و وضعیت ظاهری لاستیک انجام شود.