دولت با مصوبه سران قوا، طرحی تازه برای تغییر روند واردات خودرو در پیش گرفته است. بر اساس توضیحات اولیه، اعطای مجوز دیگر به چند واردکننده خاص محدود نخواهد بود.

بر اساس آخریناخبار خودروسخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت در اظهارات اخیر خود به احتمال تغییر سازوکار واردات خودرو در پی مصوبه سران سه قوه اشاره کرد. اگر این تغییر به مرحله اجرا برسد، روش فعلی واگذاری مجوزهای ثبت سفارش نیز به شکل کنونی باقی نخواهد ماند و امکان فعالیت برای شمار بیشتری از متقاضیان در بازار واردات خودرو فراهم می‌شود.

البته آنچه تاکنون مطرح شده، احتمال تغییر در شیوه صدور مجوزهاست و اجرای آن هنوز قطعی نیست. بانک مرکزی هم در شکل‌گیری این تصمیم نقش دارد و محدودیت منابع ارزی کشور نیز از موضوعاتی است که این نهاد باید در نظر بگیرد. به همین دلیل، مدیریت مصارف ارزی نیز در تصمیم‌گیری درباره مسیر تازه واردات خودرو اهمیت دارد.

قواعد ورود به بازار واردات خودرو در آستانه تغییر

سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت در توضیح مصوبه سران سه قوه از دو موضوع مرتبط با واردات خودرو سخن گفته که شامل احتمال افزایش تعرفه‌ها و تغییر روش واگذاری مجوزهای ثبت سفارش است. به گفته او، بانک مرکزی، سازمان برنامه و بودجه و وزارت امور اقتصادی و دارایی افزایش تعرفه واردات خودرو را با هدف جبران کسری منابع دولت مطرح کرده‌اند.

این موضوع در چارچوب مصوبه سران سه قوه قرار دارد، اما مصوبه هنوز به‌صورت رسمی ابلاغ نشده است. بنابراین، در حال حاضر نمی‌توان افزایش تعرفه یا شیوه اجرای آن را تصمیمی نهایی و قطعی دانست. در کنار بحث تعرفه، بخش مهم‌تر ماجرا به این پرسش برمی‌گردد که چه کسانی و از چه راهی می‌توانند مجوز ثبت سفارش خودرو دریافت کنند.

• چهار مدل جدید مرسدس بنز با راسا موتور به بازار ایران می‌آیند
• پشت پرده تصمیم بانک مرکزی برای حذف واردکنندگان خودرو و موبایل از بازار رسمی ارز
• کمیسیون صنایع مجلس با شرط تازه دولت برای واردات خودرو مخالفت کرد

در سازوکار فعلی، محدودیت واردات و نحوه تخصیص مجوزها می‌تواند دسترسی گروه محدودی از واردکنندگان را به بازار آسان‌تر کند. در بازاری که عرضه خودرو محدود است و برای آن تقاضا وجود دارد، مجوز ثبت سفارش فقط یک تأیید اداری برای انجام واردات نیست. دسترسی به این مجوز می‌تواند خود به امتیازی با ارزش اقتصادی قابل‌توجه تبدیل شود؛ زیرا همه متقاضیان امکان یکسانی برای دریافت آن ندارند.

همین فاصله میان شمار متقاضیان و میزان دسترسی به مجوز، زمینه شکل‌گیری امتیازهای ویژه را فراهم می‌کند. در چنین وضعیتی ممکن است واسطه‌ها نیز از مسیر دسترسی محدود به مجوزهای واردات فعالیت کنند و بخشی از منافع اقتصادی این محدودیت، نصیب دارندگان مجوز یا کسانی شود که به آن دسترسی دارند.

واگذاری رقابتی به‌جای سهمیه‌بندی

رویکرد جدیدی که مطرح شده، حرکت از نظام سهمیه‌بندی به‌سمت واگذاری رقابتی مجوزهای ثبت سفارش است. بر پایه این ایده، ابتدا باید مشخص شود چه تعداد خودرو و از چه نوعی اجازه واردات دارند. پس از تعیین این چارچوب مجوزها از طریق رقابت در اختیار متقاضیان قرار می‌گیرد. تفاوت اصلی با وضعیت فعلی در این است که امتیاز واردات قرار نیست صرفاً به مجموعه محدودی از شرکت‌ها و افراد اختصاص پیدا کند و دیگر متقاضیان واجد شرایط نیز بتوانند برای دریافت مجوز وارد رقابت شوند.

اهمیت این تغییر فقط در افزایش شمار متقاضیان نیست. انحصار در دسترسی به مجوز می‌تواند رقابت میان واردکنندگان را محدود کند و هزینه ورود فعالان دیگر به بازار را بالا ببرد. همچنین بخشی از منافع اقتصادی ناشی از محدود بودن واردات ممکن است به‌جای آنکه به دولت یا مصرف‌کننده برسد، در اختیار دارندگان امتیازهای خاص قرار گیرد. واگذاری رقابتی مجوزها، اگر با قواعد روشن طراحی شود، می‌تواند راه فعالیت را برای طیف گسترده‌تری از فعالان اقتصادی باز کند.

رقابت بیشتر، بدون تخصیص نامحدود ارز

تغییر روش صدور مجوزها یک سوی ماجراست و محدودیت منابع ارزی سوی دیگر آن. بانک مرکزی باید منابع ارزی کشور را در شرایطی مدیریت کند که تأمین ارز کالاهای اساسی، مواد اولیه و نیازهای ضروری تولید در اولویت قرار دارد. از این رو، بازتر شدن فضای رقابت میان واردکنندگان نباید به معنای ایجاد تقاضای ارزی تازه، خارج از این اولویت‌ها و بیش از ظرفیت کشور باشد.

به همین دلیل، واگذاری رقابتی مجوز ثبت سفارش به معنای آزاد شدن واردات بدون سقف یا تخصیص نامحدود ارز نیست. همچنان لازم است سقف واردات، نوع خودروهای مجاز و منابعی که می‌توان برای این بخش تأمین کرد، مشخص باشد. نقش بانک مرکزی نیز مدیریت همین منابع و اطمینان از تناسب حجم واردات با ظرفیت ارزی کشور است.

• خبر خوش برای خریداران خودرو؛ حق قانونی و سودهای ازدست‌رفته به خریداران بازمی‌گردد
• امکان تعویض پلاک خودرو در تمام مراکز کشور فراهم شد
• چهار مدل جدید مرسدس بنز با راسا موتور به بازار ایران می‌آیند
• خودروهای لکسوس، مرسدس بنز و جگوار با پلاک منطقه آزاد مجوز ورود به سرزمین اصلی را دریافت کردند
• تولید خودرو در مهرماه ۴۱ درصد سقوط کرد

تعرفه‌های بالاتر چه اثری بر این تغییر دارند؟

پیشنهاد افزایش تعرفه واردات خودرو نیز باید در کنار تغییر شیوه واگذاری مجوزها بررسی شود. دولت به‌دنبال آن است که از درآمد حاصل از واردات خودرو برای جبران بخشی از کسری منابع خود استفاده کند. با این حال، تعرفه بالاتر می‌تواند قیمت تمام‌شده خودروهای وارداتی را نیز افزایش دهد. به همین دلیل، تصمیم درباره میزان تعرفه را نمی‌توان جدا از تصمیم درباره نحوه ورود واردکنندگان به بازار ارزیابی کرد.

اگر هدف، گسترش رقابت و کاهش امتیازهای ویژه باشد، شیوه تعیین تعرفه‌ها و واگذاری مجوزها باید با یکدیگر سازگار باشند. سیاست درآمدزایی دولت نباید در عمل به محدودتر شدن رقابت یا ایجاد امتیازی تازه برای گروهی خاص بینجامد. آنچه مطرح شده، صرفاً تغییر یک نرخ یا اصلاح یک مرحله اداری نیست؛ بلکه بازنگری در قواعدی است که تعیین می‌کنند چه کسانی، تحت چه شرایطی و در چه محدوده‌ای می‌توانند خودرو وارد کنند.

اگر مجوزهای ثبت سفارش از مسیری رقابتی و بر اساس معیارهای شفاف واگذار شوند، امکان کاهش انحصار، کم‌رنگ شدن ارزش امتیازهای رانتی و افزایش رقابت میان واردکنندگان فراهم می‌شود. اما تحقق این هدف‌ها به جزئیاتی وابسته است که هنوز شکل نهایی آن‌ها روشن نیست.