تانک چلنجر 3 ارتش بریتانیا، حاصل یک پروژه ارتقای جاه‌طلبانه، با درسی گرفتن از میدان نبردهای اوکراین، قصد دارد قابلیت‌های خود را برای رویارویی با تهدیدات مدرن افزایش دهد.

با گذشت بیش از یک سال از آغاز تهاجم نظامی روسیه به اوکراین، ارتش‌های جهان، به‌ویژه کشورهای اروپایی، با جدیت در حال بازنگری استراتژی‌ها و تسلیحات خود هستند. جنگ اوکراین درس‌های حیاتی و اغلب خونینی را در مورد ماهیت نبردهای مدرن و آسیب‌پذیری زره‌پوش‌ها ارائه کرده است. در این میانارتش بریتانیانیز برای تقویت توان زرهی خود و آماده‌سازی برای درگیری‌های احتمالی آینده، برنامه‌ای جامع برای ارتقای تانک اصلی میدان نبرد خود، چلنجر ۲، در دست دارد که منجر به تولدتانک چلنجر ۳شده است.

چلنجر 3: ارتقایی بر یک پلتفرم اثبات‌شده

تانک چلنجر 3یک پلتفرم کاملاً جدید نیست، بلکه نتیجه تبدیل ۱۴۸ بدنه چلنجر ۲ توسط شرکت Rheinmetall BAE Systems Land است. این پروژه، که طی قراردادی به ارزش تقریبی ۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۱ آغاز شد، شامل افزودن برجک، تسلیحات، حسگرها، حفاظت و معماری دیجیتال کاملاً جدید است. بزرگترین تغییر در این ارتقا، تعویض توپ L30 خان‌دار با توپ ۱۲۰ میلی‌متری بدون خان L55A1 شرکت Rheinmetall است که با مهمات استاندارد ناتو، از جمله گلوله‌های DM63 و DM73 سازگار است. این تغییر بهچلنجر 3امکان می‌دهد تا از مهمات یکپارچه استفاده کند که اشتراک‌گذاری با متحدان ناتو را آسان‌تر می‌سازد.

در بخش حفاظت، این تانک به زره ماژولار جدید و همچنین سیستم حفاظت فعال اسرائیلی Trophy مجهز شده است. سیستم تروفی با استفاده از رادار، موشک‌های ورودی را شناسایی کرده و مهمات رهگیر خود را برای خنثی کردن آن‌ها شلیک می‌کند. نخستین بارتانک چلنجر 3در ماه ژوئن در نمایشگاه Tankfest به نمایش عمومی گذاشته شد.

درس‌های جنگ اوکراین؛ چالشی برای تانک‌های مدرن

بریتانیا برای ارزیابی عملکرد تانک‌های خود نیازی به حدس و گمان نداشت. در سال ۲۰۲۳، ۱۴ دستگاه تانکچلنجر 2را به اوکراین ارسال کرد که همگی به تیپ ۸۲ حمله هوابرد نخبه پیوستند. اگرچه خدمه اوکراینی از دقت بالای توپ این تانک تمجید کردند، اما دست‌کم دو دستگاه در درگیری‌ها از بین رفتند؛ یکی از آن‌ها در جریان ضدحمله سال ۲۰۲۳ در نزدیکی روبوتینه، هدف توپخانه روسیه قرار گرفت. این تانک‌ها به دلیل کشندگی بالای میدان نبرد، بیشتر به عنوان توپخانه متحرک برای پشتیبانی آتش از راه دور مورد استفاده قرار گرفتند و همچنین در گل و لای اوکراین با مشکلاتی مواجه شدند.

• نوآورانه‌ترین تانک‌های تاریخ در چهار نسل؛ شاهکارهای زرهی جهان را بشناسید
• 5 تا از قدرتمندترین تانک‌های جهان در سال 2026

این واقعیت، درس مهمی برایتانک چلنجر 3است: یک تانک اصلی میدان نبرد غربی که برای نبرد رو در رو با زره‌پوش‌های دشمن طراحی شده، در نهایت مجبور به ارائه پشتیبانی آتش از راه دور شد، زیرا میدان نبرد برای هر وسیله زرهی بیش از حد مرگبار شده بود. در سپتامبر گذشته، بریتانیا به نخستین شریک بین‌المللی تبدیل شد که به داده‌های میدان نبرد اوکراین، از جمله فیلم‌های پهپاد، داده‌های پارازیت و عملیات سامانه‌های خودمختار، دسترسی پیدا کرد. این دسترسی ارزشمند به طراحان تانک اجازه می‌دهد تا قابلیت‌های دفاعیچلنجر 3را در برابر تهدیدات جدید مانند پهپادها بهبود بخشند.

مدل 20-40-40 و نقاط ضعف چلنجر 3

تانکچلنجر 3در مرکز مدل «۴۰-۴۰-۲۰» ارتش بریتانیا قرار دارد که بر اساس بازبینی استراتژیک دفاعی ۲۰۲۵ تعریف شده است. این مدل شامل ۲۰ درصد پلتفرم‌های سنگین مانندچلنجر 3۴۰ درصد مهمات یک‌بار مصرف مثل پهپادهای تهاجمی یک‌طرفه و گلوله‌های توپخانه و ۴۰ درصد پهپادهای تهاجمی و نظارتی چندبار مصرف است. در این استراتژی، پهپادها ابتدا وارد عمل می‌شوند و تانک‌ها پس از آن از راه می‌رسند تا خطر را برای پلتفرم‌های گران‌قیمت سرنشین‌دار کاهش دهند.

با این حالچلنجر 3هنوز نقاط ضعف و ابهامات زیادی دارد. سیستم Trophy برای متوقف کردن موشک‌های ضدتانک هدایت‌شونده و آر‌پی‌جی‌ها طراحی شده، در حالی که پهپادهای FPV که در اوکراین به زره‌پوش‌ها آسیب زیادی زده‌اند، اغلب به آهستگی و به تعداد زیاد از بالا یا پشت حمله می‌کنند که چالش متفاوتی است. به همین دلیل، گزینه‌های دفاع پهپادی ماژولار حیاتی هستند، اما اگر در زمان نیاز نصب نشوند، بی‌فایده خواهند بود. افسران ارتش نیز اذعان دارند کهچلنجر 3هنوز تکمیل نشده و شکل نهایی آن به جنگ در حال وقوع بستگی دارد. همچنین، تعداد محدود ۱۴۸ دستگاه تانک نیز یک نقطه ضعف محسوب می‌شود؛ میدان نبرد نشان داده که چگونه سریعاً زره‌پوش‌ها را از بین می‌برد و ناوگانی کوچک از تانک‌های عالی، همچنان ناوگانی کوچک است.