جمعه‌شبتوقف پروازهای آمریکابه‌دلیل اختلال در سامانه کنترل ترافیک هوایی، هزاران پرواز را لغو و اداره هوانوردی فدرال را به اقدام فوری واداشت. تحقیقات اولیه ابعاد این اتفاق را روشن می‌کند.

این حادثه سوالات جدی درباره امنیت زیرساخت‌های حیاتی هوانوردیآمریکامطرح کرده است. گمانه‌زنی‌ها درباره عوامل اصلی، از اختلال در تجهیزات قدیمی تا نقش احتمالیسامانه کنترل پروازو به‌روزرسانی نرم‌افزاری را شامل می‌شود. هم‌زمانی این رخداد با گسترش سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی نیز ابهامات تازه‌ای ایجاد کرده است.

سامانه کنترل ترافیک هوایی: ساختار و عملکرد

سامانه کنترل ترافیک هوایی یک شبکه گسترده شامل رادارها، شبکه‌های ارتباطی و مراکز کنترل انسانی است که تحت نظر اداره هوانوردی فدرال (FAA) فعالیت می‌کند. هواپیماها در طول سفر بین این مراکز منتقل شده و اطلاعات موقعیت، ارتفاع و سرعت به‌طور مستمر تبادل می‌گردد. هرگونه اختلال در این شبکه، بر کل عملکرد آن تأثیرگذار است.

علت اصلی اختلال: از تجهیزات قدیمی تا به‌روزرسانی نرم‌افزاری

شان دافی، وزیر حمل‌ونقل آمریکا، اختلال در زیرساخت‌های مخابراتی و تجهیزات قدیمی شبکه کنترل ترافیک هوایی را عامل اصلی معرفی کرد. او به ناپایداری در سامانه‌های راداری و ارتباطی اشاره کرد که ناشی از اضافه‌بار داده در سوئیچ‌ها و روترهای شبکه بود. این مشکل، اطمینان لازم برای مدیریت ترافیک هوایی را به خطر انداخت و بهتوقف پروازهای آمریکاانجامید. بلومبرگ و اف‌بی‌آی نیز احتمال می‌دهند به‌روزرسانی نرم‌افزاری و ناسازگاری آن با سخت‌افزارهای قدیمی در این اختلال نقش داشته باشد و حمله سایبری را محتمل نمی‌دانند.

شان دافی، وزیر حمل‌ونقل آمریکا

آیا هوش مصنوعی مقصر است؟ بررسی نقش سامانه SMART

هم‌زمانی این حادثه با گسترش سامانه هوش مصنوعی SMART توسط FAA، گمانه‌زنی‌هایی را در پی داشت. این سامانه، که وظیفه پیش‌بینی مشکلات و ارائه پیشنهادها را دارد، تنها چهار روز قبل از حادثه فعال شده بود. با این حال، شان دافی تأکید کرد که SMART از تجهیزات قدیمی مجزا بوده و مستقیماً به آن‌ها متصل نیست. تصمیم نهایی همچنان با انسان است و مقام‌های آمریکایی نقش SMART را در این اختلال رد کرده‌اند.

حمله سایبری: جدی‌ترین گمانه‌زنی یا یک شایعه؟

در ساعات اولیه، احتمال حمله سایبری به‌دلیل اختلال هم‌زمان در مراکز متعدد مطرح شد. اما وزارت امنیت داخلی آمریکا و اف‌بی‌آی هرگونه نشانه از اقدام مخرب یا حمله سایبری را در بررسی‌های اولیه رد کرده و آن را علت محتمل نمی‌دانند.

زیرساخت‌های قدیمی؛ نقطه ضعف اساسی هوانوردی آمریکا

این حادثه بار دیگر چالش هم‌زیستی تجهیزات قدیمی و جدید در شبکه کنترل پرواز را برجسته کرد. شان دافی تأکید کرد که سوئیچ‌های قدیمی عامل اصلی ناپایداری بودند، در حالی که تجهیزات جدید مبتنی بر پروتکل IP از کار نیفتادند. نوسازی تدریجی زیرساخت‌ها و دوره گذار بین دو نسل متفاوت از سخت‌افزار و نرم‌افزار، می‌تواند به مشکلات سازگاری منجر شود.

حادثه مشابه ۲۰۲۳: درسی برای آینده

این نخستین بار نیست که اختلال در سامانه‌های رایانه‌ای FAA بهتوقف پروازهای آمریکامنجر می‌شود. در ژانویه ۲۰۲۳، اختلال در سامانه NOTAM باعث توقف سراسری پروازها شد که ناشی از حذف ناخواسته فایل‌ها توسط پیمانکار بود. این دو حادثه نشان می‌دهند که ایمنی هوانوردی همچنان به زیرساخت‌های زمینی و تبادل مطمئن اطلاعات وابسته است.