کشف دو شکاف عظیم درصفحه تکتونیکی ایرانتوسط دانشمندان، نگاهی تازه به دینامیک‌های پیچیده زمین‌شناسی و حرکت قاره‌ها ارائه می‌دهد.

زمین به طور مداوم در حال دگرگونی است وصفحات تکتونیکیآن با حرکتی بسیار کند اما پایدار، چهره سیاره ما را در طول میلیون‌ها سال تغییر می‌دهند. اکنون، تیمی از پژوهشگران به سرپرستی آکادمی علوم چین، شواهد گسترده‌ای از وجود دو شکاف غول‌پیکر را در صفحه عربی، واقع در زیر جنوب شرقیایرانکشف کرده‌اند. این پارگی‌های عظیم نتیجه تفاوت در چگالی انواع سنگ‌های تشکیل‌دهنده این صفحه است. این یافته‌ها درک ما را از نحوه ناپدید شدن اقیانوس‌ها و برخورد قاره‌ها به شدت افزایش می‌دهد.

علت شکل‌گیری شکاف‌های عظیم در صفحه تکتونیکی ایران

این شکاف‌ها ناشی از تفاوت چگالی سنگ‌ها در صفحه تکتونیکی عربی هستند. یک بخش این صفحه، پوسته اقیانوسی با سنگ‌های بازالتی سنگین‌تر و نازک‌تر است که در حال فرورانش به زیر صفحه مجاور است. در مقابل، بخش دیگر از سنگ قاره‌ای تشکیل شده است که ضخیم‌تر اما کم‌چگال‌تر بوده و ترکیبات گرانیتی سبک دارد. این سنگ قاره‌ای تمایلی به فرورفتن در زیر زمین ندارد و در برابر مقاومت، به جای آن کوه ایجاد می‌کند. این عدم تطابق موجب پارگی‌ها و گسیختگی‌ها در صفحه می‌شود. افزون بر این، شکاف دوم بیشتر به حرکت کلی صفحات ارتباط دارد تا تفاوت چگالی سنگ‌ها.

کشف شکاف‌ها و پیامدهای زمین‌شناختی آنها

پژوهشگران برای اندازه‌گیری فعالیت‌های زمین‌شناختی عمیق، از شبکه‌ای متشکل از ۶۹ ایستگاه لرزه‌نگاری مختلف استفاده کردند تا ارتعاشات ناشی از زمین‌لرزه‌های دوردست را پایش کنند. داده‌های ثبت‌شده بین مارس ۲۰۱۷ و سپتامبر ۲۰۱۸، وجود دو شکاف را آشکار ساخت: یکی افقی در جایی که منطقه برخورد زاگرس با منطقه فرورانش مکران تلاقی می‌کند و دیگری شکاف عمودی کوچک‌تر و نزدیک‌تر به سطح زمین در نزدیکی گودال مکران.

• انسان‌ها ناخواسته زمین را از یک یخبندان مرگبار نجات دادند!
• راز ۶۶ میلیون ساله مورچه‌ها کشف شد؛ انقراض دایناسورها آن‌ها را پادشاه زمین کرد
• آیا تاکنون کوهی بلندتر از اورست روی زمین وجود داشته است؟

بر اساس این یافته‌ها، لیبروسفر اقیانوسی در منطقه فرورانش مکران تا عمق حداقل ۴۵۰ کیلومتری فرورانش داشته است، در حالی که لیبروسفر قاره‌ای در منطقه برخورد زاگرس عمیق‌تر از ۳۰۰ کیلومتر فرو نرفته است. مدل‌های مطالعاتی نشان می‌دهند که این شکاف‌ها طی چند میلیون سال در حال پیشرفت بوده‌اند و احتمالاً در نهایت به یکدیگر می‌رسند. دانشمندان معتقدند که ادغام احتمالی این شکاف‌ها می‌تواند فعالیت‌های آتشفشانی منطقه را تحت تاثیر قرار دهد، چرا که ماگمای داغ در حال حاضر در حال پر کردن برخی از این فواصل است. این کشف فرصتی نادر برای بررسی نیروهای زمین‌شناختی در عمل، به‌ویژه مراحل نهایی اقیانوس نئوتتیس و بخشی از چرخه ویلسون است.