نقش آلبرت اینشتین در آغازپروژه منهتنو توسعه بمب اتم، همواره موضوعی بحث‌برانگیز بوده و جزئیات ناگفته‌ای از تأثیر این دانشمند بر یکی از مخرب‌ترین اختراعات بشر را در بر دارد.

تصور عمومی بر این است که آلبرت اینشتین، نابغه فیزیک، مستقیماً نامه معروف به رئیس‌جمهور روزولت را نوشت که منجر به شکل‌گیریبمب اتمشد. با این حال، حقیقت پیچیده‌تر از آن چیزی است که به نظر می‌رسد و نقش اینشتین در این رویداد کلیدی، عمدتاً به دلیل شهرت بی‌بدیل او بود. این نامه توسط فیزیکدان مجارستانی، لئو سیلارد، نوشته شد و اینشتین تنها آن را امضا کرد تا اطمینان حاصل شود که پیام به دست رئیس‌جمهور فرانکلین روزولت می‌رسد. این اقدام، زمینه‌ساز پروژه‌ای عظیم در تاریخ آمریکا شد.

اینشتین و نامه جنجالی آغازگر پروژه منهتن

در دوم اوت ۱۹۳۹، تنها یک ماه پیش از حمله هیتلر به لهستان، فیزیکدان مجارستانی، لئو سیلارد، نامه‌ای به رئیس‌جمهور فرانکلین دلانو روزولت نوشت. این نامه، با هشدار درباره احتمال ساخت بمب اتم توسط آلمان نازی، خواستار حمایت آمریکا از تحقیقات هسته‌ای و تأمین اورانیوم بود.

سیلارد می‌دانست که امضای آلبرت اینشتین اعتبار ویژه به نامه می‌بخشد و توجه رئیس‌جمهور را جلب می‌کند. این نامه که توسط دکتر الکساندر ساکس به کاخ سفید رسانده شد، سرانجام به تشکیلپروژه منهتنو توسعه نخستین بمب اتم انجامید.

پشیمانی اینشتین از نقش خود در ساخت بمب اتم

آلبرت اینشتینپس از امضای این نامه، به‌سرعت خود را از تلاش‌های بمب اتم دور کرد و بعدها عمیقاً از این تصمیم پشیمان شد. او در سال ۱۹۵۴ میلادی به لینوس پاولینگ گفت: «من در زندگی‌ام یک اشتباه بزرگ کردم و آن زمانی بود که نامه‌ای را به رئیس‌جمهور روزولت امضا کردم که در آن ساخت بمب‌های اتمی توصیه شده بود.» دلیل اولیه او، خطر ساخت بمب توسط آلمان‌ها بود.

اینشتین در سال ۱۹۴۶ کمیته اضطراری دانشمندان اتمی را تأسیس کرد. همچنین، در سال ۱۹۴۷ به نیوزویک گفت: «اگر می‌دانستم آلمانی‌ها موفق به توسعه بمب اتمی نخواهند شد، هیچ کاری برای ساخت بمب نمی‌کردم.» تلاش نازی‌ها شکست خورد و آلمان هرگز به سلاح هسته‌ای دست نیافت. او باقی عمر خود را به مبارزه با گسترش سلاح‌های هسته‌ای اختصاص داد و در سال ۱۹۵۵ منشور راسل-اینشتین را امضا کرد که خواستار حل مسالمت‌آمیز منازعات بود.

• نظریات آلبرت اینشتین درباره جنگ جهانی سوم و چهارم؛ آیا نبردهای آینده با چوب و سنگ است؟
• هسته اهریمنی؛ داستان دو حادثه مرگبار در پروژه بمب اتمی آمریکا
• چه کسی انرژی هسته‌ای را کشف کرد؟ محصول همکاری صدها دانشمند و رقابت‌های ژئوپلیتیک
• ۳۳ سال سکوت هسته‌ای آمریکا؛ چرا آزمایشات اتمی به ناگاه متوقف شدند و چه خطراتی را فاش کردند؟

آیا بمب اتم بدون اینشتین ساخته می‌شد؟

الکس ولرشتاین، مورخ هسته‌ای، در سال ۲۰۱۴ میلادی عنوان کرد که نه فرمول E=mc² و نه نامه اینشتین-سیلارد، آنقدر که تصور می‌شود، از نظر علمی یا تاریخی برای موفقیتپروژه منهتنحیاتی نبودند. او استدلال می‌کند که فناوری سلاح‌های هسته‌ای ارتباط مستقیمی با کار فیزیک اینشتین نداشت. همچنین، این نامه اولین باری نبود که روزولت از امکان شکافت هسته‌ای مطلع می‌شد و کمیته بریتانیایی MAUD، انگیزه‌ای مستقل برای توسعه بمب اتم در ایالات متحده فراهم کرده بود.