ستاره‌شناسان به‌تازگی شاهد یکانفجار کیهانی ۲۷ روزهبودند که با ثبت طولانی‌ترین فوران اشعه ایکس تاریخ، رکورد جدیدی در مطالعه پدیده‌های پرانرژی جهان هستی به ثبت رساند.

انفجارهای پرانرژی اشعه گاما یا همان GRBها، از قدرتمندترین رویدادهای کیهانی به شمار می‌روند که اغلب در پی فروپاشی ستارگان پرجرم یا برخورد ستارگان نوترونی شکل می‌گیرند. اما رصد اخیر یک GRB فوق‌العاده طولانی، دانشمندان را بر آن داشته تا مدل‌های فعلی خود از این پدیده‌های مرموز را بازبینی کنند. این کشف بی‌سابقه، پنجره جدیدی به سوی درک سازوکارهای پنهانکیهانمی‌گشاید و پرسش‌های بنیادینی را درباره چگونگی شکل‌گیری این غول‌های درخشان مطرح می‌سازد.

کشف بی‌سابقه یک انفجار پرانرژی با فوران ۲۷ روزه

انفجار گامای ۲۲۷۰۶A یا GRB 220706A پدیده‌ای کیهانی است که موتور مرکزی آن پس از انفجار اولیه، به مدت۲۷ روزفعال مانده و در پرتو ایکس فوران کرده است. این مدت، ۲۰ روز بیشتر از طولانی‌ترین GRB قبلی ثبت‌شده است. بنجامین گامپرتز از دانشگاه بیرمنگام انگلستان می‌گوید این فوران پرتو ایکس نشان‌دهنده یک فرآیند فعال و بی‌سابقه در میان پدیده‌های کیهانی است.

سرنخ‌هایی از منشأ انفجارهای گامای فوق‌العاده طولانی

انفجارهای گامااز پرقدرت‌ترین پدیده‌های کیهانی هستند که به فروپاشی ستارگان پرجرم یا برخورد ستارگان نوترونی نسبت داده می‌شوند. GRB 220706A نمونه‌ای از GRB‌های فوق‌العاده طولانی است که علت اصلی آن هنوز ناشناخته است.

بنجامین گامپرتز اشاره می‌کند که کشف یک ابرنواختر در این رویداد، فرضیه‌هایی را برای توضیح فوران دیرتر و درخشش غیرعادی ابرنواختر مطرح می‌سازد. یکی از آن‌ها، وجود یکمگنتاراست؛ ستاره‌ای نوترونی با میدان مغناطیسی بسیار قدرتمند، مشابه رویداد GRB 111209A.

احتمال دیگر، ستاره‌ای بسیار بزرگ‌تر از حد معمول، مانند یکابرغول آبیبا شعاع حدود ۱۰۰۰ برابر خورشید است که برای فروپاشی کامل زمان بیشتری نیاز دارد. این رویدادها این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا این GRB‌ها بخشی از جمعیت عادی GRB‌ها هستند یا رویدادی کاملاً متفاوت را نمایندگی می‌کنند.

• نمونه‌های سیارک بنو، رازی ۴.۵ میلیارد ساله را فاش کردند
• ستاره‌شناسان از کشف شبکه مغناطیسی مرموز بالای خورشید خبر دادند
• کشف احتمالی اولین قمر فراخورشیدی؛ جرمی غول‌پیکر فراتر از منظومه شمسی

چالش‌های رصد و امید به کشفیات آتی

شناسایی GRB‌های طولانی‌مدت به دلیل محدودیت‌های ماهواره‌ها دشوار است؛ بیشتر آن‌ها در مدار پایین زمین قرار دارند و هدف را مسدود می‌کنند. همچنین، این GRB‌ها بیشتر در پرتو ایکس فعال هستند تا اشعه گاما.

اما مأموریت‌های جدیدی مانندEinstein Probeکه به پرتو ایکس حساسیت بیشتری دارند، می‌توانند ابزارهای ایده‌آلی برای یافتن GRB‌های فوق‌العاده طولانی‌مدت باشند. محققان امیدوارند با کشف موارد بیشتر، منابع قدرت‌بخش این پدیده‌ها را بهتر درک کنند. این پژوهش در سایت arXiv منتشر شده است.