جنگندهF-15نیروی هوایی آمریکا در سال ۱۹۸۵ با شلیک موشک ضدماهوارهASM-135Aماهواره‌ای را در ارتفاع ۵۵۵ کیلومتری منهدم کرد؛ رویدادی بی‌سابقه که ۴۲ سال است تکرار نشده است.

در اوج دوران جنگ سرد، رقابت فضایی میان ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی به اوج خود رسیده بود و هر دو ابرقدرت در تلاش برای توسعه قابلیت‌های فضایی و ضدماهواره‌ای بودند. ایالات متحده با نمایش توانایی منحصربه‌فرد خود درحمله ضدماهوارهبه شوروی هشدار داد که حاضر است برای حفظ برتری در فضا رقابت کند. این آزمایش تاریخی، راه را برای بحث‌های گسترده در مورد تسلیحاتی شدن فضا گشود و خطرات راهبردی آن را برای دهه‌های آتی روشن ساخت.

حماسه جنگنده F-15 در شکار ماهواره

در تاریخ ۱۳ سپتامبر ۱۹۸۵ (۲۲ شهریور ۱۳۶۴)، نیروی هوایی ایالات متحده با استفاده از یک جنگنده F-15 ایگل، موفق به انهدام یکماهوارهدر مدار زمین شد. این عملیات، نخستین بار در تاریخ بود که یک هواپیما برای سرنگونی ماهواره به کار گرفته می‌شد و نشانه‌ای برای دشمنان آمریکا بود که این کشور در عرصه فضایی نیز رقابت خواهد کرد.جنگندهF-15 ماموریت خود را با استفاده از موشک ضدماهوارهVought ASM-135Aبه انجام رساند و ماهواره ازکارافتادهSolwind P78-1ایالات متحده را در ارتفاع ۵۵۵ کیلومتری سطح زمین منهدم کرد. این ماهواره پیش از این نیز به‌دلیل ایجاد زباله‌های فضایی مورد بحث و جدل بود.

موشک ضدماهواره ASM-135A؛ سلاحی منحصربه‌فرد

موشکVought ASM-135Aیک جنگ‌افزار هواپرتاب متعلق به دهه ۱۹۸۰ بود که برای نابودی ماهواره‌های دشمن در مدار پایین زمین طراحی شده بود. این موشک با بهره‌گیری از کلاهک«ضربه برای نابودی»(hit-to-kill)، به‌جای مواد منفجره، با انرژی جنبشی حاصل از برخورد ماهواره را از بین می‌برد. موشک شامل یک راکت دوعاملی بود که به یکMiniature Homing Vehicle (MHV)مجهز شده بود. MHV با سنسور فروسرخ خود هدف را شناسایی کرده و با سرعتی در حدود ۲۴۰۰۰ کیلومتر بر ساعت با آن برخورد می‌کرد. برای اجرای این عملیات، خلبان جنگنده F-15 باید یک صعود عمودی با مانور 3.8g را تا ارتفاع بیش از ۱۱۵۰۰ متر و با سرعت ۱.۲۲ ماخ انجام می‌داد و سپس موشک را پرتاب می‌کرد.

ریشه‌های نبرد فضایی: از جنگ سرد تا امروز

در دوران جنگ سرد، هر دو کشور ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی به‌شدت از ماهواره‌ها استفاده می‌کردند و رقابت فضایی میان آن‌ها با پرتاب اسپوتنیک توسط شوروی در سال ۱۹۵۷ آغاز شد. همزمان با توسعه برنامه‌های فضایی، هر دو کشور به‌دنبال توسعه قابلیت‌های ضدماهواره‌ای نیز بودند. شوروی و در ادامه روسیه، همچنان به توسعه و استقرار ماهواره‌های هم‌مدار و قابل مانور ادامه می‌دهند که اغلب به آن‌ها«ماهواره‌های قاتل»گفته می‌شود. این ماهواره‌ها برای ردیابی، نزدیک شدن و از کار انداختن احتمالی ماهواره‌های جاسوسی آمریکا طراحی شده‌اند. برنامه‌هایی مانندNivelirوBurevestnikبه‌همراه ماهواره‌هایی چونCosmos-2558و2576در نزدیکی دارایی‌های غربی مشاهده شده‌اند که نشان‌دهنده فعالیت‌های مشکوک و حتی مانورهای تولیدی هستند.

آمریکا و ممنوعیت آزمایش‌های ضدماهواره

ایالات متحده نیز از دهه ۱۹۶۰ به توسعه قابلیت‌های ضدماهواره‌ای خود، به‌ویژه مکانیزم‌های«ضربه برای نابودی»ادامه داد. در حالی که موشک‌های ضدماهواره با پرتاب مستقیم (مانندASM-135پرتاب‌شده از F-15) برای مقابله با تهدیدات شوروی توسعه یافته بودند، تمرکز مدرن آمریکا به سمت عملیات‌های تقاطع و مجاورت (RPO) و قابلیت‌های غیرجنبشی «نرم» مانند پارازیت و حملات سایبری تغییر کرده است، نه آزمایش‌های مخرب جنبشی. در سال ۱۹۸۸، کنگره بودجه برنامهASM-135Aو برنامه ASAT را قطع کرد. در آوریل ۲۰۲۲ (فروردین ۱۴۰۱)، ایالات متحده به‌عنوان اولین کشور، رسما آزمایش موشک‌های ضدماهواره با پرتاب مستقیم و مخرب را که حجم زیادی از زباله‌های فضایی ایجاد می‌کنند، ممنوع اعلام کرد.

• گزارش CNN از کمک ماهواره‌ای روسیه به ایران برای حمله به پایگاه‌های آمریکا
• ماهواره جاسوسی کاسموس-۲۵۵۸ روسیه پس از ۴ سال به زمین سقوط کرد
• ۵ حقیقت ناگفته درباره ماهواره‌های استارلینک؛ از لیزر فضایی تا نگرانی اخترشناسان
• جنگنده بدون سرنشین X-BAT با قابلیت برخاست و فرود عمودی به باند و ناو هواپیمابر نیاز ندارد

این ممنوعیت یک تعهد یک‌جانبه توسط دولت بایدن بود که هدف آن تشویق سایر کشورها برای پیوستن به این ممنوعیت است. اقدام آمریکا پس از آزمایش مخرب ASAT روسیه در سال ۲۰۲۱ که بیش از ۱۵۰۰ قطعه زباله قابل ردیابی ایجاد کرد و همچنین استفاده چین از موشک بالستیکSC-19در سال ۲۰۰۷ برای نابودی یک ماهواره هواشناسی، انجام شد. ایالات متحده نیز در سال ۲۰۰۸ از یک موشک رهگیر دفاعیStandard Missile-3تغییریافته و مستقر بر کشتی، برای انهدام یک ماهواره اطلاعاتی ازکارافتاده خود استفاده کرد.

طرح گنبد طلایی: سپر دفاع موشکی آینده

در سال ۲۰۲۵، رئیس‌جمهور ترامپ طرح«گنبد طلایی»را معرفی کرد؛ یک ابتکار دفاع موشکی به ارزش ۱۷۵ میلیارد دلار. این طرح شامل بهره‌برداری از ماهواره‌ها و حسگرهای متعدد آمریکا برای شناسایی زودهنگام پرتاب موشک‌های بالستیک و استفاده از رهگیرهای فضایی برای نابودی موشک‌ها در«فاز تقویت»(مرحله اولیه صعود) آن‌هاست. این طرح در حال حاضر تنها در مرحله مفهومی قرار دارد و فناوری‌های مورد نیاز برای ساخت چنین سپر موشکی هنوز فاصله زیادی تا تحقق دارند. با این حال، همان‌طور که رویترز اشاره می‌کند، بودجهگنبد طلاییهمچنان نامشخص است و قانون‌گذاران جمهوری‌خواه ۲۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری اولیه برای آن را به‌عنوان بخشی از یک بسته دفاعی ۱۵۰ میلیارد دلاری پیشنهاد کرده‌اند.