مین دریایی ایرانبا طراحی مربوط به سال ۱۹۰۸ و هزینه‌ای ناچیز، چگونه توانست یک ناو جنگی مدرن آمریکایی را در خلیج فارس تا مرز غرق شدن پیش ببرد و ده‌ها میلیون دلار خسارت وارد کند.

در چهاردهم آوریل سال ۱۹۸۸ میلادی (۱۳۶۷ شمسی)، ناوچه موشک‌اندازUSS Samuel B. Robertsمتعلق به نیروی دریایی ایالات متحده، در حین اسکورت نفتکش‌ها در خلیج فارس، با یکمین دریاییقدیمی ایرانی برخورد کرد. این حادثه که در جریان جنگ ایران و عراق رخ داد، نه تنها خسارات مالی هنگفتی به بار آورد بلکه آسیب‌پذیری ناوهای جنگی پیشرفته در برابر سلاح‌های ارزان‌قیمت و از کار افتاده را به وضوح نشان داد.

ناو USS Samuel B. Roberts و برخورد مرگبار

ناوچه موشک‌اندازUSS Samuel B. Roberts (FFG-58)که در سال ۱۹۸۶ به خدمت گرفته شد، تنها دو سال بعد یعنی در سال ۱۹۸۸، بر اثر برخورد با یکمین دریایی تماسی M-08ایرانی به‌شدت آسیب دید. این حادثه منجر به آغاز عملیات تلافی‌جویانه Operation Praying Mantis از سوی نیروهای آمریکایی شد. ناو پس از تعمیرات تا سال ۲۰۱۵ در خدمت باقی ماند و سپس از رده خارج شد. این مین دریایی متعلق به دوران جنگ جهانی اول، با هزینه‌ای حدود ۱,۵۰۰ تا ۲,۰۰۰ دلار، خسارتی بین ۹۰ تا ۹۳ میلیون دلار به ناو Roberts وارد کرد و آن را تا مرز غرق شدن پیش برد.

در تاریخ ۱۴ آوریل ۱۹۸۸، ناو Roberts در خلیج فارس، مشغول مأموریت اسکورت نفتکش‌های کویتی در جریان جنگ ایران و عراق بود. دیده‌بان‌های کشتی سه شیء سیاه را در آب مشاهده کردند و افسر فرماندهی بلافاصله دستور توقف کشتی را صادر کرد. فرمانده پل رین متوجه شد که در یک میدان مین قرار گرفته‌اند و تلاش کرد با حرکت به عقب، از آنجا خارج شود. در همین حین، ۱۱۳ کیلوگرم تی‌ان‌تی منفجر شد و ناو Roberts را به‌شدت لرزاند. انفجار باعث شکسته شدن شالوده کشتی و ایجاد حفره‌ای ۴.۵ متری در بدنه شد. گازهای داغ از طریق این حفره، آتش‌سوزی‌های مهیبی را در هسته کشتی ایجاد کردند و به دنبال آن، آب دریا با شدت وارد شد.

• ۵ راه برای از کار انداختن ناوهای هواپیمابر آمریکا؛ این غول‌های دریایی چگونه شکست می‌خورند؟
• جنگ ایران، ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن را از رده خارج کرد!

این مین حفره‌ای به ابعاد ۴.۵ متر در بدنه ایجاد کرد، موتورخانه را به کلی غرق کرد و دو توربین گازی را از جای خود خارج ساخت. سیستم‌های اطفاء حریق هالون از کار افتاده بودند و آب برای شلنگ‌های آتش‌نشانی به سختی می‌رسید.

با این حال، خدمهUSS Samuel B. Robertsبا اقدامات سریع و مؤثر، آتش را مهار کرده و از غرق شدن کامل ناو جلوگیری کردند. کالج جنگی نیروی دریایی آمریکا گزارش داد که علی‌رغم خسارات گسترده، ناو Roberts قابلیت رزمی خود را از دست نداد. این ناو پس از ۵ ساعت آتش‌سوزی، مهار و سپس به دبی و از آنجا برای تعمیرات اساسی به پورتلند، مین منتقل شد. Roberts تا سال ۲۰۱۵ به خدمت خود ادامه داد و در نهایت در سال ۲۰۲۲ اوراق شد.

مین دریایی M-08: سلاحی ساده اما ویرانگر

مین M-08یکمین دریاییتماسی سنتی است که توسط امپراتوری روسیه در سال ۱۹۰۸ و پیش از جنگ جهانی اول طراحی شده است. این مین کروی فلزی دارای شاخک‌های تماسی شیمیایی-الکتریکی است که با برخورد کشتی، فعال شده و مواد منفجره را رها می‌کند. با هزینه‌ای ناچیز، حدود ۱,۵۰۰ تا ۲,۰۰۰ دلار، این سلاح همچنان یک ابزار بسیار ساده، خطرناک و ارزان‌قیمت برای استفاده در آب‌های ساحلی کم‌عمق به شمار می‌رود.

این مین توسط یک کابل به لنگر متصل شده و در یک موقعیت ثابت در نزدیکی سطح آب قرار می‌گیرد. ایران همچنان تعداد نامشخصی ازمین‌های M-08را در اختیار دارد که می‌توانند بار دیگر در تنگه هرمز مستقر شوند و تهدیدی جدی محسوب شوند.

آسیب‌پذیری ناوهای مدرن در برابر تهدیدات قدیمی

حادثه ناو Roberts نشان داد که یک ناو جنگی مدرن تا چه حد می‌تواند در برابر سلاح‌های قدیمی و ارزان‌قیمت، مانندمین دریاییبا طراحی بیش از یک قرن پیش، آسیب‌پذیر باشد. این ناو تنها به دلیل اقدامات فوق‌العاده خدمه و توانایی آنها در کنترل آسیب، از غرق شدن نجات یافت. گرچه نیروی دریایی آمریکا فناوری‌های تشخیص مین خود را با استفاده از وسایل نقلیه زیرآبی خودمختار (AUV) و سیستم‌های شکار مین از راه دور بهبود بخشیده است، اما اندازه کلی نیروی فعال و تخصصی مقابله با مین کاهش یافته است. این امر خطرات استراتژیک مداومی را در گلوگاه‌های حیاتی مانند خاورمیانه ایجاد می‌کند.