بازار رمزارز تعطیلی ندارد و قیمت‌ها در هر ساعت از شبانه‌روز جابه‌جا می‌شوند. این مطلب یک روز کامل بازار را دنبال می‌کند و توضیح می‌دهد جلسه‌های معاملاتی آسیا، اروپا و آمریکا، داده‌های اقتصادی، لیکوئید شدن‌ها و نرخ تومانی تتر هر کدام چه سهمی در نوسان روزانه دارند.

ساعت نه صبح اپلیکیشن صرافی را باز می‌کنید وقیمت بیت کوینیک عدد است. ظهر که دوباره سر می‌زنید عدد دیگری می‌بینید و شب، بی‌آنکه خبر خاصی شنیده باشید، نمودار یک شمع بلند قرمز یا سبز ساخته است. این تجربه برای هر کسی کهقیمت آنلاین ارزهای دیجیتالرا دنبال می‌کند آشناست. بازار رمزارزها تعطیلی ندارد، زنگ شروع و پایان ندارد و در هر ثانیه از شبانه‌روز جایی از دنیا کسی در حال خرید یا فروش است. همین ویژگی باعث می‌شود قیمت لحظه‌ای بیت کوین و بقیه کوین‌ها مدام جابه‌جا شود. اما این جابه‌جایی تصادفی نیست و اگر بدانید پشت هر حرکت چه چیزی هست، نوسان روزانه دیگر آن‌قدر گیج‌کننده به نظر نمی‌رسد.

این مطلب یک روز معمولی بازار را ساعت‌به‌ساعت دنبال می‌کند، سراغ خبرها و داده‌هایی می‌رود که قیمت را در چند دقیقه جابه‌جا می‌کنند و در آخر به لایه‌ای می‌رسد که فقط کاربر ایرانی با آن سروکار دارد: نرخ تومانی تتر. هدف این نیست که جهت قیمت پیش‌بینی شود؛ هدف این است که وقتی عدد روی صفحه تغییر کرد، بدانید از کجا تکان خورده است.

قیمت لحظه‌ای بیت کوین از کجا می‌آید؟

بیت کوین قیمت رسمی ندارد که جایی اعلام شود. هر صرافی دفتر سفارش خودش را دارد؛فهرستی از کسانی که می‌خواهند با قیمت مشخصی بخرند و کسانی که می‌خواهند با قیمت مشخصی بفروشند. قیمتی که روی صفحه می‌بینید معمولا قیمت آخرین معامله‌ای است که در همان دفتر انجام شده. وقتی خریداری حاضر می‌شود گران‌تر از آخرین معامله بخرد، قیمت بالا می‌رود و وقتی فروشنده‌ای عجله دارد و ارزان‌تر می‌فروشد، پایین می‌آید. در بازارهای بزرگ جهانی هر دقیقه تعداد زیادی معامله ثبت می‌شود و برای همین عدد نمایش داده‌شده تقریبا هیچ‌وقت ثابت نمی‌ماند.

در کنار قیمت آخرین معامله، دو عدد دیگر هم همیشه وجود دارد: بالاترین قیمتی که خریدارها پیشنهاد داده‌اند و پایین‌ترین قیمتی که فروشنده‌ها حاضرند با آن بفروشند. فاصله این دو عدد را اسپرد می‌گویند. در بازارهای پرحجم این فاصله کم است و قیمت نمایش داده‌شده به هر دو نزدیک است، اما در ساعت‌های خلوت یا در بازارهای کم‌حجم اسپرد باز می‌شود و همان قیمت آخرین معامله ممکن است با چیزی که شما در لحظه می‌توانید بخرید یا بفروشید فرق داشته باشد.

قیمت‌ها در صرافی‌های مختلف دنیا هم از هم دور نمی‌مانند. اگر بیت کوین در یک بازار ارزان‌تر از بازار دیگر باشد، معامله‌گرهایی که به آن‌ها آربیتراژگر می‌گویند از اولی می‌خرند و در دومی می‌فروشند تا فاصله بسته شود. نتیجه این است که قیمت جهانی بیت کوین بر حسب دلار یا تتر در بازارهای بزرگ تقریبا هم‌سطح حرکت می‌کند و هر حرکت مهم در یک بازار، در چند ثانیه به بقیه منتقل می‌شود.

براطی کاربر ایرانی یک مرحله دیگر هم در کار است. صرافی‌های داخلی قیمت جهانی را با نرخ تومانی تتر ترکیب می‌کنند و عددی که می‌بینید حاصل همین ترکیب است. به همین دلیل وقتی قیمت لحظه ای بیت کوین به تومان را در یک صفحه قیمت دنبال می‌کنید، دو چیز هم‌زمان روی آن اثر می‌گذارد: حرکت بیت کوین در بازار جهانی و حرکت نرخ تتر در بازار داخلی. ممکن است بیت کوین در دنیا ثابت مانده باشد ولی قیمت تومانی‌اش بالا برود، فقط چون تتر گران‌تر شده است. این دو لایه را باید از هم جدا کرد تا تحلیل اشتباه از آب درنیاید.

یک روز کامل در بازار؛ از صبح آسیا تا عصر نیویورک

با اینکه بازار کریپتو بیست‌وچهار ساعته باز است، همه ساعت‌های روز شبیه هم نیستند. حجم معاملات تابع بیدار بودن آدم‌هاست و آدم‌ها در منطقه‌های زمانی مختلف زندگی می‌کنند. معامله‌گرها روز را معمولا به سه بازه تقسیم می‌کنند که تقریبا با ساعت کاری بازارهای مالی آسیا، اروپا و آمریکا جور درمی‌آید. شناختن این سه بازه کمک می‌کند بفهمید چرا قیمت در بعضی ساعت‌ها آرام است و در بعضی ساعت‌ها ناگهان راه می‌افتد.

ساعت‌های آسیا؛ شروع آرام روز

وقتی صبح در تهران شروع می‌شود، بازارهای شرق آسیا چند ساعت است که فعال‌اند. در این بازه معامله‌گرهای ژاپن، کره، سنگاپور و هنگ‌کنگ سهم بیشتری از معاملات دارند. حرکت قیمت در این ساعت‌ها اغلب ملایم‌تر است، مگر اینکه خبری از همان منطقه منتشر شود؛ مثلا تصمیم یک نهاد ناظر آسیایی درباره رمزارزها یا گزارشی درباره جریان سرمایه در بازارهای آن منطقه. خیلی از کاربران ایرانی که صبح‌ها قیمت را چک می‌کنند، قیمتی را می‌بینند که در همین بازه نسبتا آرام ساخته شده است.

اروپا؛ وقتی حجم بالا می‌رود

نزدیک ظهر به وقت تهران، بازارهای اروپا باز می‌شوند و حجم معاملات بالا می‌رود. صندوق‌ها و شرکت‌های مالی اروپایی وارد می‌شوند و سفارش‌های بزرگ‌تری به دفترهای سفارش می‌رسد. در این ساعت‌ها ممکن است روندی که از صبح شکل گرفته شکسته شود یا شتاب بگیرد. برای کسی که در ایران معامله می‌کند، این بازه با ساعت اداری و اوج فعالیت بازار داخلی هم هم‌پوشانی دارد و برای همین بخش قابل توجهی از معاملات تومانی در همین ساعت‌ها انجام می‌شود.

هم‌پوشانی لندن و نیویورک؛ ساعت‌های پرنوسان

بیشترین تحرک معمولا زمانی دیده می‌شود که بازار آمریکا باز شده و اروپا هنوز تعطیل نکرده است. این بازه در ایران به عصر و اوایل شب می‌افتد. بازار سهام آمریکا، صندوق‌های قابل معامله بیت کوین و معامله‌گرهای نهادی در این ساعت‌ها فعال‌اند و داده‌های اقتصادی آمریکا هم معمولا در همین بازه منتشر می‌شود. برای همین شمع‌های بلند روزانه اغلب در عصر و شب به وقت تهران شکل می‌گیرند و کسی که فقط صبح قیمت را چک می‌کند، از بخش مهمی از حرکت روز بی‌خبر می‌ماند.

آخر هفته‌ها داستان کمی فرق دارد. بازارهای سنتی غرب شنبه و یکشنبه تعطیل‌اند و بسیاری از معامله‌گرهای حرفه‌ای هم کمتر فعال‌اند. حجم پایین‌تر یعنی دفتر سفارش کم‌عمق‌تر، و در دفتر کم‌عمق یک سفارش بزرگ می‌تواند قیمت را راحت‌تر جابه‌جا کند. برای همین گاهی در آخر هفته حرکت‌های تند و بی‌دلیلی دیده می‌شود که با برگشتن حجم در شروع هفته کاری بعد اصلاح می‌شود. همین منطق درباره تعطیلات رسمی آمریکا و اروپا هم صدق می‌کند.

بازه‌های ماهانه هم الگوی خودشان را دارند. قراردادهای آپشن و آتی بیت کوین تاریخ سررسید مشخصی دارند و در روزهای نزدیک به سررسیدهای بزرگ، معامله‌گرها موقعیت‌هایشان را می‌بندند یا به ماه بعد منتقل می‌کنند. این جابه‌جایی گاهی قیمت را در محدوده مشخصی نگه می‌دارد و گاهی بعد از سررسید، حرکت تندی را آزاد می‌کند. برای کاربری که در بازار اسپات معامله می‌کند، دانستن تاریخ این سررسیدها کافی است تا تعجب نکند چرا قیمت در یک روز خاص رفتار عجیبی دارد.

خبرها، داده‌های اقتصادی و موج لیکوئید شدن

بخش بزرگی از نوسان‌های تند روزانه به خبر برمی‌گردد. داده‌هایی مثل نرخ تورم آمریکا، گزارش اشتغال و تصمیم‌های فدرال رزرو درباره نرخ بهره روی همه دارایی‌های پرریسک اثر می‌گذارند و بیت کوین هم از این قاعده جدا نیست. وقتی داده‌ای بهتر یا بدتر از انتظار منتشر می‌شود، معامله‌گرها در چند دقیقه موقعیت‌هایشان را تغییر می‌دهند و قیمت با همان سرعت جواب می‌دهد. تقویم اقتصادی از قبل معلوم است، پس می‌شود حدس زد کدام روزها احتمال نوسان بیشتری دارند.

ساعت انتشار این داده‌ها برای کاربر ایرانی هم مهم است. بیشتر گزارش‌های اقتصادی آمریکا در ساعت‌های عصر به وقت تهران منتشر می‌شوند و جلسه‌های فدرال رزرو هم معمولا با بیانیه‌ای تمام می‌شود که شب به وقت تهران خوانده می‌شود. اگر سفارشی برای خرید یا فروش در سطح خاصی گذاشته‌اید، بهتر است بدانید در همین ساعت‌ها ممکن است قیمت در چند دقیقه از چند سطح عبور کند و سفارش شما با قیمتی پر شود که انتظارش را نداشتید. بعد از انتشار داده هم معمولا یک حرکت اولیه تند و یک حرکت اصلاحی دیده می‌شود و عجله در همان دقیقه‌های اول، کمتر به نتیجه خوب می‌رسد.

خبرهای خاص بازار کریپتو هم همین اثر را دارند: تصویب یا رد یک قانون، هک شدن یک پلتفرم، ورود یا خروج پول از صندوق‌های بیت کوین یا حتی یک پست از یک چهره سرشناس در شبکه‌های اجتماعی. نکته اینجاست که بازار به خود خبر واکنش نشان نمی‌دهد، به فاصله خبر با انتظار قبلی واکنش نشان می‌دهد. خبری که همه منتظرش بودند گاهی هیچ تکانی ایجاد نمی‌کند و خبری که کسی انتظارش را نداشت، در چند دقیقه قیمت را چند درصد جابه‌جا می‌کند.

جریان پول در استیبل‌کوین‌ها هم سرنخ مهمی است. وقتی حجم زیادی تتر یا استیبل‌کوین دیگری به صرافی‌های بزرگ منتقل می‌شود، معمولا یعنی کسانی آماده خرید شده‌اند. برعکس، انتقال حجم زیادی بیت کوین به صرافی‌ها را بسیاری از تحلیل‌گرها نشانه احتمال فروش می‌دانند. این داده‌ها که از بلاکچین خوانده می‌شوند به تنهایی جهت قیمت را تعیین نمی‌کنند، اما توضیح می‌دهند چرا گاهی قیمت قبل از هر خبر رسمی شروع به حرکت می‌کند.

لیکوئید شدن‌های زنجیره‌ای

بخشی از حرکت‌های خیلی سریع به بازار مشتقات برمی‌گردد. در قراردادهای آتی و معاملات اهرمی، معامله‌گر با پولی کمتر از ارزش موقعیت وارد می‌شود. اگر قیمت به اندازه کافی خلاف جهت او حرکت کند، موقعیتش به‌طور خودکار بسته می‌شود که به آن لیکوئید شدن می‌گویند. این بسته شدن‌ها خودشان سفارش خرید یا فروش هستند و قیمت را بیشتر در همان جهت هل می‌دهند. نتیجه یک زنجیره است: افت قیمت، لیکوئید شدن خریدارهای اهرمی، فروش اجباری و افت بیشتر. همین زنجیره است که گاهی در چند دقیقه شمعی بلند و ناگهانی می‌سازد و بعد قیمت تا حدی برمی‌گردد.

داده‌هایی مثل حجم موقعیت‌های باز و نرخ تامین مالی یا فاندینگ نشان می‌دهند بازار چقدر اهرمی شده است. وقتی این عددها بالا می‌روند، احتمال یک تکان شدید هم بیشتر می‌شود؛ چون موقعیت‌های زیادی در فاصله نزدیکی از نقطه لیکوئید شدن قرار گرفته‌اند. این داده‌ها برای پیش‌بینی جهت قیمت کافی نیستند، اما برای فهمیدن اینکه بازار در آستانه نوسان تند است یا نه به کار می‌آیند.

لایه دوم نوسان برای کاربر ایرانی؛ نرخ تومانی تتر

تا اینجا همه چیز درباره قیمت جهانی بود. کاربر ایرانی اما قیمت را به تومان می‌بیند و بین قیمت جهانی و قیمت تومانی یک متغیر مهم قرار دارد: نرخ تتر. تتر رمزارزی است که ارزشش به دلار آمریکا گره خورده و در صرافی‌های ایرانی نقش پل بین تومان و بازار جهانی را بازی می‌کند. قیمت تومانی بیت کوین تقریبا برابر است با قیمت دلاری آن ضرب در نرخ تومانی تتر، به‌اضافه اختلافی که از عرضه و تقاضای همان بازار تومانی می‌آید.

نرخ تتر در ایران بیشتر از هر چیز دنبال دلار بازار آزاد حرکت می‌کند. خبرهای سیاسی و اقتصادی داخلی و انتظار درباره نرخ ارز روی آن اثر می‌گذارد. یعنی ممکن است در روزی که بیت کوین در دنیا آرام است، قیمت تومانی آن به خاطر جهش دلار تکان بخورد. برعکسش هم ممکن است: بیت کوین در دنیا افت کند و هم‌زمان تتر گران شود و قیمت تومانی تقریبا ثابت بماند. کسی که فقط عدد تومانی را نگاه می‌کند، این دو حرکت را از هم تشخیص نمی‌دهد.

زمان‌بندی هم در این لایه نقش دارد. بازار دلار آزاد ساعت کاری و روزهای تعطیل خودش را دارد، اما بازار تتر شب و روز نمی‌شناسد. برای همین گاهی خبری که در ساعت‌های تعطیلی بازار ارز منتشر می‌شود، اول در نرخ تتر دیده می‌شود و بعد به بازار دلار می‌رسد. در این ساعت‌ها حجم معاملات تومانی کمتر است و نرخ تتر ممکن است تندتر از معمول بالا و پایین برود.

یک راه ساده برای جدا کردن این دو لایه این است که قیمت هر کوین را هم بر حسب تتر نگاه کنید و هم بر حسب تومان. صرافی‌های ایرانی، از جمله بیت‌پین، معمولا برای کوین‌های اصلی هر دو بازار را نشان می‌دهند. اگرقیمت تتر(قیمت بر حسب تتر) ثابت مانده و قیمت تومانی تغییر کرده، دلیلش نرخ تتر است، نه خود بیت کوین. این تفکیک به‌خصوص وقتی مهم است که می‌خواهید تصمیم بگیرید الان وقت خرید است یا نه، چون ممکن است چیزی که گران شده تتر باشد، نه کوینی که قصد خریدش را دارید.

عامل دیگری که در بازارهای داخلی دیده می‌شود عمق بازار است. حجم معاملات در بازار تومانی یک کوین معمولا خیلی کمتر از بازار جهانی همان کوین است. در بازار کم‌حجم، اسپرد بازتر است و یک سفارش بزرگ می‌تواند قیمت را چند پله جابه‌جا کند. برای همین قیمت کوین‌های کم‌حجم در بازار تومانی گاهی نوسان‌هایی دارد که در بازار جهانی همان کوین دیده نمی‌شود. این مسئله درباره بیت کوین و اتریوم کمتر به چشم می‌آید و درباره کوین‌های کوچک‌تر بیشتر.

چطور نوسان روزانه را بخوانیم و از آن نترسیم؟

نوسان بخشی از ذات این بازار است و قرار نیست از بین برود. چیزی که می‌شود تغییرش داد نوع نگاه کردن به آن است. کسی که هر چند دقیقه قیمت را چک می‌کند و با هر شمع قرمز نگران می‌شود، معمولا تصمیم‌های عجولانه‌تری می‌گیرد تا کسی که بازه‌های زمانی بزرگ‌تر را می‌بیند. چند عادت ساده کمک می‌کند نوسان روزانه را درست‌تر بخوانید

• قبل از هر تصمیم، نمودار را در چند بازه زمانی ببینید. حرکتی که در نمودار پنج‌دقیقه‌ای بزرگ به نظر می‌رسد ممکن است در نمودار روزانه فقط یک موج کوچک باشد.
• تقویم اقتصادی هفته را بشناسید و بدانید کدام روزها داده مهمی از آمریکا منتشر می‌شود. در آن ساعت‌ها با احتیاط بیشتری سفارش بگذارید.
• قیمت تتری و قیمت تومانی را جدا دنبال کنید تا بفهمید تغییر از خود کوین است یا از نرخ تتر.
• برای خرید و فروش از سفارش محدود استفاده کنید تا در لحظه‌های پرنوسان، معامله با قیمتی دور از انتظارتان انجام نشود.
• برای سطح‌هایی که برایتان مهم است هشدار قیمت تعریف کنید تا لازم نباشد مدام صفحه قیمت را باز کنید.

به عددی که با عنوان تغییر ۲۴ ساعته کنار قیمت نوشته می‌شود هم با دقت نگاه کنید. این عدد قیمت فعلی را با همین ساعت دیروز مقایسه می‌کند، نه با صبح امروز. اگر دیروز در همین ساعت قیمت جهش موقتی داشته، ممکن است تغییر ۲۴ ساعته منفی نشان بدهد در حالی که قیمت از صبح امروز بالا رفته است. برای قضاوت درباره روند، بهتر است نمودار را ببینید، نه فقط این درصد.

اگر از اهرم استفاده می‌کنید، حساب ماجرا جداست. حرکتی که برای دارنده بیت کوین فقط یک نوسان معمولی است، برای یک موقعیت اهرمی می‌تواند به معنای بسته شدن کامل موقعیت باشد. نوسان روزانه در بازار اسپات قابل تحمل است، اما در معاملات اهرمی فقط با حد ضرر و اندازه موقعیت کوچک می‌شود آن را مدیریت کرد.

نوسان قیمت آنلاین ارزهای دیجیتال از چند منبع می‌آید که هر کدام ساعت و منطق خودش را دارد: جریان سفارش در بازارهای جهانی، خبرها و داده‌های اقتصادی، زنجیره لیکوئید شدن در بازار مشتقات و برای کاربر ایرانی، نرخ تومانی تتر. وقتی بدانید عدد روی صفحه از کدام لایه تکان خورده، می‌توانید به جای واکنش به هر حرکت، فقط به حرکت‌هایی واکنش نشان دهید که به تصمیم خودتان مربوط است.