تعیین ماندگارترین خودروهای قرن بیستم کار چندان ساده‌ای نیست، اما تازه‌ترین تحقیق نشریه Classic & Sports Car به بررسی این موضوع پرداخته است.

انتخاب کردن تأثیرگذارترین خودروی کل قرن بیستم اصلاً کار راحتی نیست، اما نشریه معتبر Classic & Sports Car برای رسیدن به یک جواب درست، دست به یک بررسی موشکافانه و خیلی دقیق زده است.

سازوکار این نشریه واقعاً جالب بود؛ آن‌ها ابتدا برای هر دهه از قرن بیستم فهرستی از ۱۰ خودروی برتر آماده کردند و در مجموع ۱۰۰ ماشین را روی میز گذاشتند، سپس داوری کار را به پنج کارشناس کارکشته سپردند تا اول نماینده شاخص هر دهه را گلچین کنند و در مرحله بعد، ماندگارترین خودروهای قرن بیستم را روی سکوی قهرمانی قرار دهند.

انتخاب نکردن خودروهای پیش از قرن بیستم هم دلیل روشنی داشت، چون تاریخ آن دوره بسیار گنگ و مبهم است و با اینکه بنز موتورواگن سال ۱۸۸۶ را نخستین خودروی رسمی تاریخ می‌دانند، ولی پیش از آن هم وسایل نقلیه دیگری مثل تراکتور بخار کوگنوت در سال ۱۷۶۹ ساخته شده بودند؛ در نتیجه قرن بیستم را باید دوره اصلی تکامل، پختگی و تثبیت صنعت خودرو نامید.

همین موضوع کار انتخاب را به‌شدت سخت کرد، تا جایی که یکی از داوران این نظرسنجی اعتراف کرد بررسی گزینه‌ها فوق‌العاده طاقت‌فرسا بوده و از دید او، دست‌کم ۸۰ درصد از آن ۱۰۰خودرواولیه این شایستگی و حق را داشتند که در جمع ۳۰ خودروی پایانی جا بگیرند.

نگاهی به ماندگارترین خودروهای قرن بیستم

با در نظر گرفتن همه جوانب و بررسی دقیق روند شکل‌گیری تاریخ خودروسازی، سرانجام به معرفی تأثیرگذارترین خودروهای قرن بیستم می‌رسیم. در این رتبه‌بندی، جایگاه نخست بهفوردمدل T اختصاص پیدا کرده که در شایستگی و انتخاب آن هیچ حرف‌وحدیث و تردیدی باقی نمی‌ماند. جایگاه سوم نیز از آن مینی ماینر شده است که موقعیت و جایگاه کاملاً مشابهی دارد و ارزش تاریخی آن برای همگان اثبات شده است.

اما نکته بحث‌برانگیز ماجرا در جایگاه دوم رقم می‌خورد، جایی کهمک‌لارنF1 ایستاده است. به نظر می‌رسد در مواجهه با چنین انتخابی، باید در تعریف و برداشتی که از واژه «تأثیرگذار» داریم کمی محتاط‌تر عمل کنیم. بدون شک نمی‌توان منکر این واقعیت شد که مک‌لارن F1 تأثیر مستقیمی بر ابرخودروهای جدید گوردون موری گذاشته و خود نیز بدون هیچ تردیدی یک اتومبیل فوق‌العاده است، اما پرسش اصلی اینجاست که آیا واقعاً می‌توان آن را خودرویی اثرگذار دانست؟

ابهام در معنای واقعی تأثیرگذاری در صنعت خودرو

اگر نگاهی دقیق‌تر به خودروهای دهه ۱۹۹۰ میلادی بیندازیم، باید بپرسیم کدام‌یک از تولیدات این دهه بیشترین سهم را در هدایت صنعت خودروسازی امروز داشته‌اند. آیا واقعاً مک‌لارن F1 جریان‌سازتر بوده است یا محصولاتی نظیر تویوتا پریوس، لکسوس LS 400، تویوتا راوفور و فورد فوکوس اثرگذارتر بودند؟

حتی اگر مک‌لارن F1 را از قاب خودروهای دهه نود میلادی بیرون بیاوریم و آن را در مقیاسی بزرگ‌تر بسنجیم، باز هم این ابهام پیش می‌آید که آیا این سوپراسپرت بریتانیایی واقعاً از نمادهایی تاریخی مثل جیپ ویلیز یا فولکس‌ واگن بیتل نقشی ماندگارتر و تأثیرگذارتر ایفا کرده است؟

• 9 خودرو سوپراسپرت‌ با بزرگ‌ترین بال عقب در تاریخ؛ از کانتاش افسانه‌ای تا وایپر ACR
• معرفی برندگان جوایز جهانی خودرو ۲۰۲۶؛ الکتریکی‌ها جایزه‌ها را درو کردند
• نامزدهای خودروی سال 2027 جهان اعلام شدند؛ چینی‌ها تقریبا نصف فهرست را در اختیار دارند
• رتبه‌بندی بادوام‌ترین خودروهای سال 2026؛ قهرمانان استقامت جاده‌ها

پاسخ به این پرسش‌ها نشان می‌دهد که جایگاه مک‌لارن F1 بیش از هر چیز حاصل یک ابهام مفهومی در تعریف واژه تأثیرگذاری است؛ زیرا اگر منظور ما از تأثیرگذاری صرفاً این باشد که شیفتگان خودرو F1 را برترین اتومبیل راننده‌محور در تاریخ بنامند، می‌توان آن را اثربخش دانست، اما واقعیت این است که تنها بخش ناچیزی از روح سبک‌وزن و ساختار خالص آن توانست به خطوط تولید تجاری و حتی بخش خودروهای اسپرت نفوذ کند.

دقیقاً به همین علت بود که شرکت GMA خود را متعهد دید تا این مفهوم خالص را برای دنیای امروزی از نو بازآفرینی کند؛ چراکه مک‌لارن F1 در زمان تولد خود بسیار خیره‌کننده و شگفت‌انگیز ظاهر شد و استانداردهای تازه‌ای را برای رده سوپراسپرت‌ها تعریف کرد، اما دست‌آخر صنعت خودرو چشم خود را روی تقریباً تمامی این ویژگی‌های خارق‌العاده بست و آن‌ها را به کار نگرفت.

سازوکار انتخاب بزرگان تاریخ در نشریه Classic & Sports Car

با این تفاسیر، برای درک بهتر این تصمیم‌ها باید سازوکار داوری نشریه معتبر Classic & Sports Car را در معرفی تأثیرگذارترین مدل‌های قرن بررسی کرد. بر اساس تعریفی که این نشریه ارائه می‌دهد، خودروهای تأثیرگذار به آثاری گفته می‌شود که سطح انتظارات، باورها و خواسته‌های امروزی ما را از هر خودرویی که پشت فرمانش می‌نشینیم برای همیشه تغییر داده و پایه‌گذاری کرده‌اند.

این اتومبیل‌های استثنایی با نوآوری‌های بنیادین در بخش‌های حساسی چون طراحی ظاهری، مهندسی پیشرانه، ساختار شاسی، سیستم‌های ایمنی و فرایندهای خط تولید، یا فراتر از آن با تلفیق موفقیت‌آمیز این عناصر در قالب فرمولی بی‌نقص، جریانی را ساختند که رقبای صنعتی هیچ راهی جز پیروی از آن نداشتند.

این نشریه برای پیاده‌سازی این فرایند، در قدم نخست برای هر دهه از قرن بیستم، ۱۰ خودروی برجسته و شاخص را تعیین کرد و پرونده این انتخاب‌ها را در اختیار هیئتی پنج‌نفره از کارشناسان و صاحب‌نظران باسابقه دنیای خودروهای کلاسیک گذاشت. وظیفه داوران این بود که از میان ده گزینه برگزیده در هر دهه، یک خودرو را به عنوان انتخاب اصلی و در کنار آن دو مدل جایگزین را نامزد کنند، به این صورت که برای انتخاب نخست ۱۰ امتیاز و برای اولویت‌های دوم و سوم به ترتیب ۹ و ۸ امتیاز محاسبه می‌شد.

• خودروهای تاریخ ساز؛ ۳۹ مدل جذاب که جهان را تکان دادند
• نایاب‌ترین خودروی تولیدی فورد در تاریخ که تنها چند دستگاه از آن ساخته شد
• از ساب تا پونتیاک؛ بهترین خودروهای برندهایی که دیگر وجود ندارند
• معرفی برترین خودروهای توربوشارژ در دوران تاریخ‌ساز دهه ۸۰ میلادی

فینالیست‌های دهه‌های مختلف و سکوی پایانی قرن بیستم

پس از جمع‌آوری آرا و بررسی دقیق امتیازهای داده‌شده توسط داوران، نماینده‌های برتر هر دهه مشخص شدند و ده اتومبیل توانستند مجوز ورود به دور نیمه‌نهایی را دریافت کنند. در این راستا برای دهه ۱۹۰۰ فورد مدل T برگزیده شد، دهه ۱۹۱۰ با واکسهال 30-98 پیوند خورد، دهه ۱۹۲۰ با آستین سون به پیروزی رسید و دهه ۱۹۳۰ نام فولکس‌ واگن بیتل را به عنوان برنده ثبت کرد.

با ورود به نیمه دوم قرن، ویلیز جیپ به فینالیست دهه ۱۹۴۰ تبدیل شد، مینی ماینر عنوان برتر دهه ۱۹۵۰ را کسب کردپورشه ۹۱۱پرچم‌دار دهه ۱۹۶۰ نام گرفت، فولکس‌ واگن گلف بر دهه ۱۹۷۰ حاکم شد، آئودی کواترو دهه ۱۹۸۰ را در اختیار گرفت و در نهایت مک‌لارن F1 به عنوان نماینده شاخص دهه ۱۹۹۰ شناخته شد.

پس از رسیدن به این جمع ده نفره، چالش اصلی و سخت‌تر کارشناسان رقم خورد تا از میان این غول‌های تاریخی، تنها سه خودرو را روی سکوی ماندگارترین خودروهای قرن بیستم بنشانند که در انتها به برتری قطعی فورد مدل T در رده اول، قرار گرفتن جنجالی مک‌لارن F1 در رتبه دوم و تکیه زدن مینی ماینر بر جایگاه سوم تاریخ خودروسازی قرن بیستم منتهی شد.