آسمان شب ۲۹ به ۳۰ مهر میزبان اوج بارش شهابی جباری است و امکان رصد این پدیده از ایران وجود دارد؛ با این حال نور ماه و آلودگی نوری شرایط مشاهده شهاب‌ها را دشوارتر خواهند کرد.

علاقه‌مندان به نجوم گاهی تصور می‌کنند برای تماشای هر پدیده آسمانی باید تا نیمه‌شب بیدار بمانند و ساعت‌ها چشم به آسمان بدوزند، اما رسیدن یک بارش شهابی به اوج الزاماً به معنای مناسب بودن شرایط رصد نیست. جیمی کارتر، نویسنده حوزهنجومدر گزارشی درباره بارش شهابی جبار می‌گوید تجربه رصد آسمان شب به او آموخته است که میان رویدادهای مختلف انتخاب کند و بدون توجه به شرایط، تمام شب را برای هر پدیده‌ای بیدار نماند.

بارش شهابی جبار یکی از رویدادهای قابل‌توجه فصل پاییز است و منشأ آن به دنباله‌دار هالی بازمی‌گردد. با این‌ حال در سال ۲۰۲۶ میلادی، درخشش ماه شرایط مشاهده این بارش را دشوارتر می‌کند و ممکن است بسیاری از شهاب‌های کم‌نور در آسمان دیده نشوند. این مسئله به معنای ناممکن بودن رصد بارش شهابی جبار نیست، بلکه نشان می‌دهد شرایط آسمان می‌تواند بر کیفیت مشاهده آن اثر بگذارد.

زمان و منشأ بارش شهابی جباری

بارش شهابیجبار از ۱۰ مهر تا ۱۶ آبان فعال است و اوج فعالیت آن در سال جاری در شب ۲۹ تا ۳۰ مهر پیش‌بینی می‌شود. شهاب‌ها از دید ناظر زمینی از نزدیکی صورت فلکی جبار سرچشمه می‌گیرند، اما رد نورانی آن‌ها فقط به همان بخش آسمان محدود نیست و ممکن است در نقاط مختلف آسمان دیده شود.

این بارش زمانی شکل می‌گیرد که زمین در حرکت مداری خود از میان ذرات باقی‌مانده از دنباله‌دار هالی عبور می‌کند. این ذرات با سرعتی حدود ۶۶ کیلومتر بر ثانیه وارد جو زمین می‌شوند و در برخورد با مولکول‌های هوا، ردهای نورانی شهاب‌ها را پدید می‌آورند.

دنباله‌دار هالی آخرین‌بار در سال ۱۹۸۶ به بخش درونی منظومه شمسی رسید و بازگشت بعدی آن برای سال ۲۰۶۱ پیش‌بینی شده است؛ با این‌ حال برای دیدن بارش شهابی جبار لازم نیست تا بازگشت خود دنباله‌دار منتظر ماند، زیرا زمین هر سال از میان ذرات به‌جامانده از آن عبور می‌کند.

تعداد شهاب‌ها و تأثیر روشنایی ماه

بر اساس برآورد سازمان بین‌المللی شهاب، نرخ ساعتی سرسویی این بارش در شرایط ایده‌آل می‌تواند به ۲۰ شهاب یا بیشتر برسد. این برآورد به معنای آن نیست که هر رصدگر در هر ساعت حتماً ۲۰ شهاب خواهد دید. میزان تاریکی آسمان، موقعیت نقطه تابش بارش و گستره میدانی که رصدگر زیر نظر دارد، همگی بر تعداد شهاب‌های قابل مشاهده اثر می‌گذارند.

ماه در ۱۸ اکتبر، برابر با ۲۶ مهر ۱۴۰۵ به تربیع اول می‌رسد و در ادامه مسیر کامل‌شدن خود، در شب اوج بارش شهابی جبار حدود ۸۰ درصد روشنایی خواهد داشت. نور این ماه پس‌زمینه آسمان را روشن‌تر می‌کند و در نتیجه، تشخیص شهاب‌های کم‌نور دشوارتر می‌شود. بنابراین، با وجود فعال بودن بارش و رسیدن آن به اوج ممکن است تعداد شهاب‌هایی که از زمین دیده می‌شوند کمتر از نرخ اعلام‌شده در شرایط ایده‌آل باشد.

• سیاره‌ای با آب‌وهوای شبیه زمین در خارج از منظومه شمسی شناسایی شد
• چند سیاره می‌توانند در منظومه شمسی جا بگیرند؟
• اخترشناسان نخستین ستاره سبز جهان را کشف کردند؛ یک زامبی کیهانی عجیب
• جیمز وب از جایی از فضا که چیزی دیده نمی‌شود یک سیگنال دریافت کرد؛ دانشمندان سردرگم‌اند
• منظومه شمسی ما ممکن است 100 برابر سریع‌تر از آنچه فکر می‌کردیم نابود شود

بهترین زمان و شرایط رصد

با نزدیک‌شدن به سپیده‌دم، آسمان برای مدتی تاریک‌تر می‌شود و فرصت مناسب‌تری برای دیدن شهاب‌ها فراهم می‌آید. ساعت‌های دقیق این بازه تقریبی است، زیرا زمان غروب ماه و طلوع خورشید با توجه به موقعیت جغرافیایی تغییر می‌کند. ازاین‌رو، رصدگران باید زمان‌های محلی را بررسی کنند و در صورت امکان، فاصله زمانی پس از غروب ماه تا آغاز روشن‌شدن آسمان را برای رصد در نظر بگیرند.

کارتر توصیه می‌کند پیش از برنامه‌ریزی برای تماشای بارش، پیش‌بینی آب‌وهوا بررسی شود؛ چراکه در آسمان ابری، حتی انتخاب زمان مناسب نیز امکان مشاهده شهاب‌ها را فراهم نمی‌کند. در مقابل، آسمان صاف و دوری از چراغ‌های شهر می‌تواند احتمال دیدن شهاب‌ها را افزایش دهد.

از آنجا که بارش شهابی جبار چندین هفته ادامه دارد، فرصت رصد به شب اوج محدود نیست و در شب‌های پیش و پس از آن نیز می‌توان شهاب‌هایی مشاهده کرد. اگر شرایط در شب اوج مناسب نباشد، انتخاب شبی دیگر می‌تواند تصمیم منطقی‌تری باشد. برای رصد این بارش در ایران پیشنهاد شده است در شب ۲۹ به ۳۰ مهر پس از غروب ماه و پیش از روشن‌شدن آسمان در سپیده‌دم به محلی دور از آلودگی نوری شهرها بروید.