واقعیت‌های فضا بسیار عجیب‌تر از آن چیزی هستند که فکر می‌کنید و نگاه شما را به کهکشان و جهان هستی برای همیشه تغییر خواهند داد.

در یک شب پرستاره و آرام، آسمان تیره ممکن است آرامش‌بخش به نظر برسد؛ اما این آرامش اغلب یک توهم است که از فاصله زیاد نشأت می‌گیرد. فراتر از گوشه دنج کیهان ما، جاذبه زمان را خم می‌کند، مناطق وسیعی تقریباً کاملاً خالی هستند و بیشتر آنچه جهان را در کنار هم نگه می‌دارد، چیزی است که هیچ‌کس هرگز ندیده است. هرچه دانشمندان بیشتر دربارهاسرار کیهانمی‌آموزند، این پدیده عجیب‌تر می‌شود. کشفیات جدید شبیه داستان‌های علمی-تخیلی به نظر می‌رسند، از اجرام ناشناخته که در تاریکی سرگردان‌اند تا سیگنال‌هایی که کارشناسان هنوز نمی‌توانند آن‌ها را به‌طور کامل توضیح دهند.

۱. قدم‌زدن در فضا بدون کابل اتصال؛ شجاعتی بی‌نظیر

در تاریخ ۷ فوریه ۱۹۸۴، فضانورد ناسابروس مک‌کندلس دوماولین انسانی شد که بدون هیچ کابلی که او را به فضاپیمایش متصل کند، در فضا حرکت کرد. او با استفاده از واحد مانوردهی سرنشین‌دار (Manned Maneuvering Unit) که یک کوله‌پشتی مجهز به پیشرانه‌های گاز نیتروژن بود، توانست تقریباً ۹۸ متر از XNET چلنجر دور شود. این تصویر که مک‌کندلس را به‌عنوان یک موجود تنها در تاریکی بی‌پایان بالای زمین نشان می‌دهد، به یکی از نمادین‌ترین عکس‌های تاریخ ناسا تبدیل شد. اگرچه این وسیله پس از سه مأموریت در سال ۱۹۸۴ به‌دلایل ایمنی بازنشسته شد، اما این لحظه نمادی از شجاعت انسان در مواجهه با ناشناخته‌ها باقی ماند.

۲. جاذبه بزرگ؛ نیرویی اسرارآمیز در دوردست‌ها

کهکشان راه شیری و کهکشان‌های همسایه آن با سرعت حدود ۶۰۰ کیلومتر بر ثانیه در فضا حرکت می‌کنند و به سمت یک منطقه اسرارآمیز به نامجاذبه بزرگکشیده می‌شوند. این منطقه بین ۱۵۰ تا ۲۵۰ میلیون سال نوری از ما فاصله دارد. مطالعه این پدیده دشوار بوده زیرا در پشت غبار و ستارگان کهکشان ما، در منطقه‌ای به نامZone of Avoidanceقرار گرفته است. تلسکوپ‌های رادیویی و اشعه ایکس توانسته‌اند این پرده را کنار بزنند و تنها در سال ۲۰۱۶، تلسکوپ رادیویی پارکِس استرالیا، ۸۸۳ کهکشان پنهان را در این منطقه کشف کرد؛ اما دانشمندان همچنان دلیل این کشش قوی را کاملاً درک نمی‌کنند.

۳. پهنای کیهان قابل مشاهده؛ ۹۳ میلیارد سال نوری در ۱۳٫۸ میلیارد سال

کیهان قابل مشاهده با وجود اینکه تنها ۱۳٫۸ میلیارد سال قدمت دارد، ۹۳ میلیارد سال نوری وسعت پیدا کرده است. این تفاوت به این دلیل است که فضا در تمام مدتی که نور از اجرام دوردست به سمت ما در حرکت بوده، در حال انبساط بوده است. نور از دورترین اجرام حدود ۱۳٫۸ میلیارد سال پیش حرکت خود را آغاز کرده، اما در این مدت آن اجرام بسیار دورتر شده‌اند. امروزه آن‌ها تقریباً ۴۶ میلیارد سال نوری از ما در هر جهت فاصله دارند و وسعت شگفت‌انگیزجهان هستیرا نمایان می‌سازند.

۴. فقط ۵ درصد از کیهان قابل مشاهده است

تمام آنچه می‌توانیم ببینیم؛ شامل ستارگان، سیارات، گاز، غبار و انسان‌ها، همگی از ماده معمولی ساخته شده‌اند که تنها حدود ۵ درصد از کل جرم و انرژی کیهان را تشکیل می‌دهد. تقریباً ۲۷ درصد از آن راماده تاریکتشکیل می‌دهد، ماده‌ای نامرئی که تنها از طریق نیروی گرانش آن را شناسایی می‌کنیم. ۶۸ درصد باقیمانده نیزانرژی تاریکاست، نیرویی اسرارآمیز که باعث می‌شود جهان سریع‌تر و سریع‌تر منبسط شود. دانشمندان هنوز نمی‌دانند ماهیت دقیق این دو چیست.

• ماه چگونه به‌وجود آمد؟ داستان برخورد عظیمی که قمر زمین را متولد کرد
• کشف احتمالی اولین قمر فراخورشیدی؛ جرمی غول‌پیکر فراتر از منظومه شمسی

۵. سیگنال ۷۲ ثانیه‌ای مرموز «!Wow» از فضا

در ۱۵ اوت ۱۹۷۷، تلسکوپ رادیویی بیگ اِر دانشگاه ایالت اوهایو، یک پالس قوی و غیرعادی را از فضا دریافت کرد که به مدت ۷۲ ثانیه، یعنی تمام مدت زمانی که تلسکوپ می‌توانست آن را رصد کند، ادامه داشت. هنگامی که ستاره‌شناسجری اِهماناین سیگنال را روی یک پرینت مشاهده کرد، دور آن دایره‌ای کشید و نوشت!Wowو این نام برای آن باقی ماند. با وجود دهه‌ها جستجو، این سیگنال هرگز دوباره شناسایی نشد. یک مطالعه در سال ۲۰۲۴ یک توضیح طبیعی برای آن پیشنهاد کرد: یک شراره قدرتمند از یک مگنتار (magnetar) ممکن است به‌طور موقت یک ابر هیدروژن را روشن کرده باشد. با این حال، این فقط یک فرضیه است و سیگنال!Wowهمچنان یکی از مشهورترین اسرار حل‌نشدهعلم نجومباقی مانده است.

۶. اگر به سیاه‌چاله کوچک سقوط کنید، مثل اسپاگتی کشیده می‌شوید

نزدیک یک سیاه‌چاله، نیروی گرانش پاهای شما را بسیار قوی‌تر از سرتان می‌کشد؛ این پدیده «نیروی کشندی» (tidal force) نام دارد. در لبه یک سیاه‌چاله با جرم خورشید، این اختلاف حدود ۲ میلیارد برابر گرانش زمین خواهد بود که برای کشیدن یک فرد به یک رشته نازک کافی است؛ پدیده‌ای که دانشمندان آن را«اسپاگتی‌سازی»(spaghettification) می‌نامند. عجیب اینکه، یک سیاه‌چاله ابرجرم لطیف‌تر است: لبه آن آنقدر از مرکز دور است که می‌توانید بدون احساس کشش از آن عبور کنید، اما هرگز نمی‌توانید بازگردید.

۷. کوه‌های آیو، قمر مشتری؛ قله‌هایی غول‌پیکرتر از اورست

آیو، یکی از قمرهای مشتری، دارای کوه‌هایی است که کوه اورست را کوچک جلوه می‌دهند. این تصویر که ناسا آن را از داده‌های فضاپیمای جونو در گذر نزدیک دسامبر ۲۰۲۳ و فوریه ۲۰۲۴ ساخته، نشان‌دهنده یک قله با ارتفاع تقریبی ۵ تا ۷ کیلومتر است. اما این قمر غول‌های دیگری نیز دارد: کوه‌های بوزول مونتس با ارتفاع حدود ۱۷٫۵ کیلومتر، تقریباً دو برابر بلندترین کوه زمین هستند. با صدها آتشفشان فعال، آیو به‌عنوان فعال‌ترین دنیای آتشفشانی در منظومه شمسی شناخته می‌شود.

• جهان توسط یک پدیده کوانتومی عجیب در جای خود قفل شده است
• چند سیاره می‌توانند در منظومه شمسی جا بگیرند؟
• جیمز وب از جایی از فضا که چیزی دیده نمی‌شود یک سیگنال دریافت کرد؛ دانشمندان سردرگم‌اند

۸. برفک تلویزیون‌های قدیمی، بازتابی از بیگ‌بنگ

اگر تاکنون یک تلویزیون آنالوگ قدیمی را روی یک کانال خالی تنظیم کرده باشید، صفحه نمایش را پر از «برفک» سیاه و سفید دیده‌اید. بیشتر این برفک‌ها از منابع عادی مانند الکترونیک داخلی تلویزیون یا سیگنال‌های رادیویی می‌آمدند. اما حدود ۱ درصد از آن، از منبعی بسیار قدیمی‌تر نشأت می‌گرفتپس‌زمینه مایکروویو کیهانینور ضعیف باقی‌مانده از بیگ‌بنگ. این نور حدود ۳۸۰,۰۰۰ سال پس از آغاز کیهان منتشر شد و در طول ۱۳٫۸ میلیارد سال بعد، انبساط فضا آن را به امواج مایکروویو تبدیل کرد. در سال ۱۹۶۴آرنو پنزی‌یاسورابرت ویلسوناز آزمایشگاه بل این پدیده را به‌طور تصادفی کشف کردند که برای آن جایزه نوبل فیزیک ۱۹۷۸ را دریافت کردند.

۹. سیاه‌چاله‌ای که میلیون‌ها سال است یک نت را می‌نوازد

سیاه‌چاله ابرجرم در مرکز خوشه کهکشانی پِرسه، در فاصله حدود ۲۴۰ میلیون سال نوری، امواج فشاری را از طریق گاز داغ اطراف خود ارسال می‌کند. در سال ۲۰۰۳، ستاره‌شناسان متوجه شدند که این امواج با نتسی بملدر ۵۷ اکتاو پایین‌تر از نت «دو وسط» مطابقت دارند، که برای گوش انسان بسیار پایین است. در سال ۲۰۲۲، ناسا این صدا را به دامنه‌ای قابل شنیدن برای انسان تبدیل کرد و نتیجه آن چنان وهم‌انگیز بود که یک روزنامه واکنش شنوندگان را «وحشت کیهانی» توصیف کرد.

۱۰. یک تکه ستاره نوترونی، معادل یک میلیارد تن وزن دارد

هنگامی که یک ستاره پرجرم فرو می‌ریزد، می‌تواند یکستاره نوترونیاز خود به جا بگذارد که یکی از چگال‌ترین اجرام در کیهان است. ستاره‌های نوترونی جرمی بیشتر از خورشید را در کره‌ای با قطر حدود ۲۰ کیلومتر (تقریباً به اندازه یک شهر) متراکم می‌کنند. طبق اعلام ناسا، یک تکه ستاره نوترونی به اندازه یک حبه قند، روی زمین حدود یک میلیارد تن وزن خواهد داشت که معادل وزن یک کوه است.

۱۱. سریع‌ترین ستاره چرخنده در کیهان؛ ۷۱۶ دور در ثانیه

سریع‌ترین ستاره چرخنده که تاکنون کشف شده، یک ستاره نوترونی به نامPSR J1748-2446adاست. این ستاره در هر ثانیه حدود ۷۱۶ بار می‌چرخد که معادل تقریباً ۴۳,۰۰۰ چرخش در دقیقه است. این ستاره در سال ۲۰۰۴ در خوشه‌ای ستاره‌ای به نام تِرزان ۵، در فاصله حدود ۱۸,۰۰۰ سال نوری، کشف شد. سرعت حرکت سطح آن در استوا، تقریباً ۲۴ درصد سرعت نور است.