XNET با معرفی سامانه هوشمند «دیوان»، گام تازه‌ای در همکاری با قوه قضاییه برداشته است؛ پلتفرمی مبتنی بر هوش مصنوعی که با هدف ساده‌تر کردن دسترسی شهروندان به خدمات حقوقی و قضایی توسعه یافته است.

سامانه «دیوان» به نشانیdivanai.irدر مراسمی با حضور محمد کاظمی‌فرد، رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه و جمعی از مدیران XNET رونمایی شد. این سامانه در چارچوب همکاری‌های راهبردی اپراتور اول تلفن همراه کشور و دستگاه قضایی و با هدف گسترش خدمات هوشمند قضایی به بهره‌برداری رسیده است.

توسعه این پلتفرم بخشی از برنامه ایجاد یک زیست‌بوم هوشمند در حوزه خدمات قضایی محسوب می‌شود؛ رویکردی که در آن، توانمندی شرکت‌های خصوصی و فناوری‌های نوین برای ارائه خدمات ساده‌تر، سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر به مردم به کار گرفته می‌شود.

حرکت قوه قضاییه به سمت نسل سوم خدمات هوشمند

محمد کاظمی‌فرد در مراسم رونمایی از این سامانه، با اشاره به روند تغییر و تحول فناوری در دستگاه قضایی کشور، آغاز این مسیر را به سال ۱۴۰۰ مرتبط دانست؛ زمانی که توسعه فناوری‌های جدید و فراهم کردن امکان دسترسی آسان و رایگان مردم به خدمات قضایی مورد توجه قرار گرفت.

به گفته رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، بخشی از دستاوردهای این برنامه اکنون در قالب یک زیست‌بوم جدید از خدمات قضایی در دسترس قرار گرفته است. هدف از شکل‌گیری این مجموعه، بهبود ارتباط میان مردم و دستگاه قضایی و افزایش سرعت، دقت و سهولت دریافت خدمات است.

کاظمی‌فرد همچنین خدمات قضایی را به سه دوره اصلی تقسیم کرد. در مرحله نخست، دفاتر خدمات الکترونیک قضایی راه‌اندازی شدند تا شهروندان برای انجام بسیاری از امور، ناچار به مراجعه حضوری به دادگستری‌ها نباشند.

در مرحله دوم، امکانات خودکاربری برای گروه‌هایی مانند وکلا، نمایندگان حقوقی سازمان‌ها و افرادی که به شکل حرفه‌ای با خدمات قضایی سروکار دارند، توسعه پیدا کرد.

اکنون قوه قضاییه وارد مرحله سوم شده است؛ دوره‌ای که در آن، شرکت‌های فناور و کسب‌وکارهای فعال در بخش خصوصی با استفاده از هوش مصنوعی، خدمات قضایی را از طریق پلتفرم‌های خود به عموم مردم ارائه می‌کنند.

ارائه خدمات حقوقی بدون مراجعه به دفاتر قضایی

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با اشاره به قابلیت‌های جدید این زیست‌بوم اعلام کرد که امکان تنظیم و ارسال اظهارنامه و لایحه از طریق سکوهای بخش خصوصی فراهم شده است.

به گفته او، برای نخستین بار دو خدمت تخصصی قضایی در اختیار شرکت‌های خصوصی قرار گرفته تا شهروندان بتوانند در هر زمان و بدون نیاز به مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، امور مربوط به این خدمات را انجام دهند. همچنین قرار است امکان تنظیم و ارائه شکواییه نیز در ادامه این برنامه و با کمک فناوری هوش مصنوعی به مجموعه خدمات اضافه شود.

کاظمی‌فرد درباره میزان مشارکت شرکت‌های فناوری در این طرح توضیح داد که بیش از ۵۰ شرکت برای حضور در زیست‌بوم خدمات هوشمند قضایی اعلام آمادگی کرده بودند. این شرکت‌ها از نظر توانایی‌های مرتبط با هوش مصنوعی، میزان تسلط بر دانش حقوقی و کیفیت راهنمایی کاربران مورد ارزیابی تخصصی قرار گرفتند. در نتیجه این بررسی‌ها، تاکنون ۱۰ شرکت فعالیت خود را در این حوزه آغاز کرده‌اند و پیش‌بینی می‌شود ۶ شرکت دیگر نیز در آینده نزدیک به این مجموعه بپیوندند.

سامانه «دیوان» XNET نیز یکی از محصولات توسعه‌یافته در همین چارچوب است که با تکیه بر فناوری هوش مصنوعی و با هدف ارائه خدمات حقوقی و قضایی هوشمند طراحی شده است.

نقش هوش مصنوعی در پیشگیری از اختلافات حقوقی

کاظمی‌فرد در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرد که اهمیت تحول دیجیتال در خدمات قضایی صرفا به استفاده از فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی محدود نمی‌شود، بلکه تغییر در شیوه حکمرانی و نحوه ارائه خدمات به مردم، بخش مهم‌تری از این تحول را تشکیل می‌دهد. او یکی از کاربردهای مهم دستیارهای هوشمند حقوقی را راهنمایی افراد پیش از ورود اختلافات به مراحل رسمی قضایی عنوان کرد.

بر اساس توضیحات رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، چنین ابزارهایی می‌توانند به شهروندان کمک کنند تا شناخت دقیق‌تری از حقوق خود به دست آورند، برای حل اختلافات مسیر مناسب‌تری انتخاب کنند و از طرح پرونده‌ها و دعاوی غیرضروری جلوگیری شود.

این قابلیت می‌تواند علاوه بر تسهیل دسترسی مردم به اطلاعات و خدمات حقوقی، به کاهش مراجعات غیرضروری و استفاده کارآمدتر از ظرفیت دستگاه قضایی نیز کمک کند.

تأکید بر همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در پایان، توسعه همکاری با شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان را یکی از الزامات گسترش خدمات هوشمند قضایی دانست. به اعتقاد او، استفاده از توان متخصصان جوان، فناوری‌های بومی و داده‌های معتبر می‌تواند زمینه مناسبی برای توسعه ابزارهای هوشمند و بهبود کیفیت خدمات قضایی ایجاد کند. این مسیر همچنین فرصت تازه‌ای برای آسان‌تر شدن دسترسی شهروندان به عدالت فراهم خواهد کرد.

حضور XNET با سامانه «دیوان» در این مجموعه نیز در راستای همین سیاست انجام شده است؛ همکاری‌ای که بر مشارکت بخش خصوصی و استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی برای هوشمندسازی خدمات حقوقی و قضایی تمرکز دارد.