دیسک M-DISC که برای ذخیره‌سازی اطلاعات به مدت هزار سال طراحی شده بود، با وجود نوآوری بی‌نظیر، سرنوشتی غیرمنتظره یافت و عمر سازنده‌اش به یک دهه هم نرسید.

حفظ و نگهداری اطلاعات همواره یکی از چالش‌های بزرگ بشر بوده است. حادثه آتش‌سوزی کتابخانه اسکندریه نمادی از از دست رفتن دانش و تاریخ است. اما در عصر دیجیتال، چطور می‌توانیم از ذخیره‌سازی طولانی‌مدت اطلاعات اطمینان حاصل کنیم؟ اینجاست که داستان نوآوری‌های عجیب و غریب شروع می‌شود.

فناوری دیسک M-DISC: وعده هزار ساله چه بود؟

پوسیدگی دیسک یک مشکل واقعی برای دیسک‌های نوری است، به‌ویژه برای دیسک‌های قابل‌رایت که از لایه‌های رنگ ارگانیک استفاده می‌کنند و عمرشان حداکثر به یک دهه می‌رسد. دیسک‌هایM-DISCبا جایگزینی این لایه رنگ با یک لایه معدنی غیرارگانیک، راه حلی نویدبخش ارائه کردند. این فناوری به کاربر اجازه می‌داد تا یک رکورد مستحکم و دائمی را بر روی لایه داده حک کند. وعده عمر هزار ساله بر اساس آزمایش‌های استرس و کهن‌سازی سریع به‌دست آمد که نشان می‌داد دیسک M-DISC بسیار بیشتر از دیسک‌های معمولی دوام می‌آورد.

هنگامی که دیسک M-DISC در سال ۲۰۱۱ میلادی معرفی شد، هر دیسک حدود سه دلار قیمت داشت و برای استفاده از آن به یک درایو رایت مخصوص نیاز بود. ظرفیت اولیه این دیسک‌ها معادل یک DVD تک‌لایه، یعنی ۴.۷ گیگابایت بود. در آن زمان نیز، ۴.۷ گیگابایت ظرفیت محدودی محسوب می‌شد؛ در حالی که هارد درایوها در مقیاس صدها گیگابایت و حتی ترابایت اطلاعات را ذخیره می‌کردند. اگرچه بعدها فناوریM-DISCبرای دیسک‌های بلوری نیز عرضه شد و ظرفیت‌هایی مانند ۲۵، ۵۰ و ۱۰۰ گیگابایت را فراهم آورد، اما این افزایش ظرفیت نیز در برابر نیازهای پشتیبان‌گیری آن زمان و پیشرفت سریع تکنولوژی ناچیز بود و نتوانست آن را به یک راه‌حل پشتیبان‌بانه‌گیری کاربردی تبدیل کند.

• از نوستالژی تا فناوری: با دستگاه CD/DVD قدیمی خود چه کارهایی می‌توان کرد؟

سرنوشت تلخ M-DISC: پایان یک رویا

دهه ۲۰۱۰ میلادی با افول درایوهای نوری در رایانه‌ها همراه بود. شرکتMillenniataخالق فناوریM-DISCاین ابزار ذخیره‌سازی انقلابی را دقیقاً در زمانی به بازار عرضه کرد که گرایش عمومی به سمت خدمات ابری و اینترنت پرسرعت افزایش یافته بود و نیاز به درایوهای دیسک نوری رو به کاهش بود. با رایج شدن سرویس‌هایی مانند گوگل درایو، نیاز به ذخیره‌سازی محلی بر روی دیسک‌های قابل رایت به شدت کم شد. در نتیجه، Millenniata تا سال ۲۰۱۶ میلادی ورشکست شد. اگرچه هنوز هم می‌توان محصولاتM-DISCرا از شرکت‌هایی مانندVerbatimبه‌صورت آنلاین خریداری کرد، اما عملاً این فناوری دیگر کاربرد اصلی خود را از دست داده است.

حتی با وجود دوام فیزیکی بالای دیسک‌هایM-DISCچالش اصلی در قابلیت خواندن آن‌ها در آینده نهفته است؛ زیرا درایوهای نوری قطعاً صدها سال دوام نمی‌آورند و جامعه آینده ممکن است ابزارهای لازم برای خواندن این دیسک‌ها را در اختیار نداشته باشد. راهکارهای دیگری مانندپروژه سیلیکا مایکروسافتکه در آن اطلاعات با لیزر روی شیشه حک می‌شوند و عمر نامحدودی دارند، امیدبخش‌تر به نظر می‌رسند. در نهایت، بخش عمده کاربران نیازی به چنین عمر طولانی برای داده‌های خود ندارند؛ بلکه انتقال منظم اطلاعات به رسانه‌های جدیدتر، برای حفظ قابلیت خوانده شدن توسط دستگاه‌های معاصر و هماهنگی با تغییرات نرم‌افزاری، روشی کاربردی‌تر و منطقی‌تر است.