برتری روسیه در بخش‌هایی از فناوری نظامی، از موتورهای جت تا تجهیزات پیشرفته یا تیراژ تولید جنگنده دیگر مانند گذشته قطعی نیست و چین با سرعت در حال کاهش این فاصله است.

طی یک نسل گذشته، توازن قدرت میان روسیه و چین به‌شدت تغییر کرده و برتری سنتی مسکو در بسیاری از حوزه‌هاینظامیکاهش یافته است. روسیه سال‌ها در زمینه‌هایی مانند موتورهای جت و فناوری کاهش صدای زیردریایی‌ها از نظر فناوری و تعداد تجهیزات نسبت به چین برتری داشت. با این حال، این شکاف‌ها اکنون یا از بین رفته‌اند یا در حال کاهش هستند و چین در بسیاری از زمینه‌های فناوری نظامی از روسیه پیشی گرفته است.

یکی از چشمگیرترین نشانه‌های این تغییر، تحول در ناوگان جنگنده‌های دو کشور و افزایش ظرفیت صنایع هوافضای چین است. شرکت‌هایی مانند داسو، لاکهید مارتین و بوئینگ معمولاً آمار دقیق جنگنده‌های تحویل‌داده‌شده خود را منتشر می‌کنند و اسناد دولتی نیز تعداد سفارش‌ها و هواپیماهای موجود را نشان می‌دهند. داسو در سال ۲۰۲۵ از تحویل ۲۶ فروند رافال، بوئینگ از تحویل ۲۳ فروند F-15 و F/A-18 و لاکهید مارتین از تحویل ۱۹۱ فروند F-35 و ۱۶ فروند F-16 خبر داده‌اند.

اما درباره چین و روسیه چنین آمار دقیقی وجود ندارد و تعداد جنگنده‌های تولیدشده و در اختیار آنها باید بر اساس داده‌های موجود برآورد شود. اکنون با تشدید رقابت تسلیحاتی پکن و مسکو در سال ۲۰۲۶، این پرسش مطرح است که چین چند برابر روسیهجنگندهتولید می‌کند؟

تولید جنگنده روسیه زیر سایه ابهام

برخی وب‌سایت‌های تخصصی مانند WDMMA، نیروی هوایی روسیه را دارای حدودهزار فروندجنگنده از انواع مختلف می‌دانند. این وب‌سایت مجموع هواپیماهای رزمی و تهاجمی روسیه را نیز حدودهزار و ۳۲۰ فروندبرآورد کرده است که هواپیماهای بیشتر مستقر در نیروی دریایی این کشور را شامل نمی‌شود.

از آنجا که روسیه، برخلاف آمریکا آمار رسمی موجودی هواپیماهای نظامی خود را منتشر نمی‌کند، بیشتر برآوردها بر پایه داده‌های آزاد انجام می‌شوند. یکی از روش‌های رایج، شمارش بدنه هواپیماهایی است که در تصاویر ماهواره‌ای در پایگاه‌های هوایی دیده می‌شوند. با این حال، همه هواپیماهای مشاهده‌شده الزاماً عملیاتی نیستند. بخشی از این ناوگان ممکن است به پایان عمر عملیاتی خود رسیده باشد و در انبار نگهداری شود، رها شده باشد یا برای تأمین قطعات یدکی سایر هواپیماها مورد استفاده قرار گیرد.

روسیه همچنین محوطه‌ای مشخص و شناخته‌شده مانند پایگاه دیویس‌مونتهن نیروی هوایی آمریکا ندارد که هواپیماهای بازنشسته خود را در آن نگهداری کند. به همین دلیل، تشخیص مرز میان هواپیماهای عملیاتی، ذخیره و از رده خارج‌شده دشوار است. علاوه بر این، مشخص نیست شمارش هواپیماهای قدیمی روسیه، از جمله Su-25، Su-24، MiG-29 و Su-27، تا چه اندازه توان واقعی این کشور را نشان می‌دهد. این هواپیماها اکنون کاربرد محدودتری دارند و در خطوط مقدم جنگ اوکراین نیز به‌ندرت مشاهده می‌شوند.

• جنگنده بدون سرنشین X-BAT با قابلیت برخاست و فرود عمودی به باند و ناو هواپیمابر نیاز ندارد
• راز تک‌موتوره بودن جنگنده F-35 Lightning II چیست؟
• سوخو 37 ترمیناتور؛ جنگنده روسی با سرعت و مانورپذیری فوق‌العاده که فقط یک فروند از آن ساخته شد

روسیه چگونه ناوگان مدرن خود را حفظ کرده است؟

مقاله‌ای که جاستین برانک، پژوهشگر مؤسسه RUSI منتشر کرده است، نشان می‌دهد روسیه احتمالاً در پنج سال گذشته توانسته ناوگان اصلی جنگنده‌های مدرن‌شده خانواده Flanker، جنگنده پنهانکارسوخو 57و رهگیر MiG-31 خود را حفظ کند و حتی احتمالاً تعداد آن را اضافه کند. البته ارقام ارائه‌شده از سوی برانک ممکن است تا حدی محافظه‌کارانه باشند، زیرا احتمال دارد تمام خسارت‌های ناشی از فرسودگی، استهلاک و حوادث غیررزمی در آن‌ها لحاظ نشده باشد.

با وجود این، روسیه توانایی جایگزینی جنگنده‌های قدیمی خود را ندارد؛ مسئله‌ای که چین در حال حاضر با آن روبه‌رو نیست. در نتیجه، تعداد جنگنده‌های مدرن روسیه تقریباً ثابت مانده، اما ناوگان مدرن چین با سرعت زیادی در حال افزایش است. در حال حاضر، کشوری که از نظر میزان تولید جنگنده بیشترین شباهت را به روسیه دارد، فرانسه وجنگنده رافالاست، در حالی که آمریکا و چین در سطح کاملاً متفاوتی قرار گرفته‌اند.

جاستین برانک برای دوره پنج‌ساله ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ برآورد کرده است که نیروی هوایی روسیه حدود ۱۴۷ تا ۱۶۵ فروند جنگنده، شامل جنگنده‌های سری Flanker و Falcon، دریافت کرده باشد. این رقم به معنای دریافت میانگین سالانه حدود ۳۰ تا ۳۳ فروند جنگنده است. صنعت هواپیماسازی نظامی روسیه احتمالاً تعداد بیشتری هواپیما تولید کرده است، زیرا بخشی از تولید این کشور به صادرات اختصاص داشته و همه هواپیماهای ساخته‌شده به نیروی هوایی روسیه تحویل داده نشده‌اند.

همچنین بخوانید

• میگ 1.44؛ جنگنده‌ای که قرار بود رقیب F-22 باشد اما فقط ۱۸ دقیقه پرواز کرد
• بوئینگ سازنده هر دو جنگنده نسل ششم F-47 و F/A-XX آمریکا شد
• رقابت سرعت جنگنده F-35B با خودرو فراری SF90 در پایگاه هوایی ایتالیا

تحویل جنگنده‌های روسی در سال ۲۰۲۶

بر اساس پست‌های منتشرشده از سوی حساب OSINT متعلق به جان هاردی، روسیه تا سپتامبر ۲۰۲۶، در سال جاری سه محموله Su-35S، یک محموله Su-30SM2، یک محموله Su-34 و یک محموله Su-57 دریافت کرده است. روسیه معمولاً اعلام نمی‌کند هر محموله شامل چند فروند هواپیماست. با این حال، تصاویر صنعتی منتشرشده از سوی شرکت UAC معمولاً دو فروند هواپیما را در هر محموله نشان می‌دهند.

محموله Su-57 ممکن است بزرگ‌تر از محموله‌های معمول بوده باشد، زیرا از آن به‌عنوان یک محموله بزرگ یاد شده است. بر همین اساس در نظر گرفتن چهار فروند Su-57 برای این محموله منطقی به نظر می‌رسد. با این محاسبه، نیروی هوایی و نیروی دریایی روسیه در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۱۴ فروند هواپیما دریافت کرده‌اند.

بر اساس گزارش حساب OSINT با نام The Military Watch، در سال ۲۰۲۶ حدود هشت مورد از دست‌رفتن جنگنده‌های مدرن روسیه ثبت شده است. احتمال دارد دو فروند دیگر آسیب دیده و دو فروند نیز منهدم شده باشند، اما برای این موارد شواهد قانع‌کننده‌ای وجود ندارد. در مجموع، این حساب ۱۴ مورد از دست‌رفتن جنگنده‌های مدرن روسیه را در سال ۲۰۲۶ مشاهده یا برآورد کرده است.

• شبح خاکستری آمریکا که از F-22 مخفی‌کارتر بود؛ چرا جنگنده YF-23 هرگز ساخته نشد؟
• پرفروش‌ترین جنگنده‌های غربی در سال ۲۰۲۶؛ از Typhoon تا F-35 Lightning II
• نیروی هوایی کره جنوبی اولین جت جنگنده KF-21 خود را تحویل گرفت

ترکیب ناوگان مؤثر جنگنده‌های روسیه

در ژانویه ۲۰۲۶، اندیشکده RUSI مقاله‌ای از جاستین برانک منتشر کرد که در آن ترکیب ناوگان مؤثر جنگنده‌های روسیه در پایان سال ۲۰۲۵ بررسی شده بود. این برآورد جنگنده‌های نیروی دریایی روسیه را نیز دربرمی‌گیرد. بر اساس ارزیابی برانک، روسیه در پایان سال ۲۰۲۵ حدود ۱۳۵ تا ۱۴۰ فروند جنگنده برتری هوایی Su-35S، حدود ۱۴۰ تا ۱۴۵ فروند جنگنده چندمنظوره Su-30، حدود ۲۰ فروند جنگنده پنهانکار Su-57، حدود ۱۲۵ فروند جنگنده بمب‌افکن Su-34 و حدود ۱۲۵ تا ۱۳۰ فروند رهگیر ارتقایافته MiG-31 در اختیار داشته است.

مجموع این ارقام، تعداد جنگنده‌های مدرن روسیه را به حدود ۵۴۵ تا ۵۶۰ فروند می‌رساند. با این حال، احتمال دارد برآورد برانک کمتر از میزان واقعی باشد. به نظر می‌رسد او تعداد تحویل‌های جدید را با کسر خسارت‌های مشاهده‌شده محاسبه کرده است. چنین روشی ممکن است خسارت‌های تأییدنشده، حوادثی را که گزارش نشده‌اند و هواپیماهایی را که به‌دلیل فرسودگی از خدمت خارج شده‌اند، به‌طور کامل در نظر نگیرد.

هواپیماهای مدرن روسیه مانند Su-34 و Su-30 را می‌توان در محوطه‌های نگهداری پایگاه‌های هوایی این کشور، از جمله پایگاه هوایی لیپتسک مشاهده کرد. با وجود این، مشاهده این هواپیماها در چنین محوطه‌هایی به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که همه آن‌ها در وضعیت عملیاتی قرار دارند. تحلیل دیگری از سوی یاکوب یانوفسکی، تحلیلگر شناخته‌شده OSINT و مدیر وب‌سایت Oryx در وب‌سایت Fronts.co منتشر شده است.

یانوفسکی نوشته است روسیه بیش از ۶۲۵ جنگنده دارد که احتمالاً عملیاتی هستند. از این تعداد، بیش از ۴۷۵ فروند برای ناتو اهمیت دارند. این رقم دوم حدود ۵۰ فروند MiG-29 و ۱۰۰ فروند Su-27 را شامل نمی‌شود. یانوفسکی همچنین برآورد کرده است روسیه حدود ۱۰۰ فروند Su-25 و ۷۵ فروند Su-24 در اختیار دارد. با این حال، او این هواپیماها را در گروه جنگنده‌های ضربتی و پشتیبانی هوایی نزدیک قرار داده و آن‌ها را در شمار هواپیماهای مرتبط با ناتو لحاظ نکرده است.

افزایش سریع تولید جنگنده در چین

چین نیز مانند روسیه اندازه دقیق ناوگان یا تعداد هواپیماهای تحویل‌داده‌شده خود را اعلام نمی‌کند. برآوردها درباره آمار تولید جنگنده در چین بر پایه مجموعه‌ای از منابع آزاد، از جمله تصاویر ماهواره‌ای، اطلاعات صنعتی و شماره‌های سریال هواپیماها به دست می‌آیند. جاستین برانک در همان مقاله RUSI برآورد کرده است که تولیدجنگنده J-10چین در سال ۲۰۲۵ حدود صفر تا ۴۰ فروند بوده است.

تولید جنگنده J-16 که از خانواده Flanker مشتق شده، حدود ۸۰ تا ۱۰۰ فروند برآورد شده است. همچنین چین احتمالاً حدود ۲۰ تا ۳۰ فروند J-15 تولید کرده که نسخه ناونشین خانواده Flanker به شمار می‌رود. تولید جنگنده نسل پنجم J-20 نیز حدود ۱۲۰ فروند برآورد شده است. مجموع این ارقام، تولید سالانه ۲۲۰ تا ۲۹۰ جنگنده مدرن را برای چین در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد. این میزان در مقایسه با سال ۲۰۲۰ افزایش قابل‌توجهی دارد؛ زیرا برآورد می‌شود چین در آن سال حدود ۱۱۰ فروند جنگنده تولید کرده باشد.

• 5 جت جنگنده با قدرتمندترین سیستم های راداری
• جنگنده پنهانکار J-35A چین با اسم رمز اژدهای ابری به میدان می‌آید
• لاکهید مارتین F-117 نایت‌هاوک را بازسازی کرد؛ بازگشت هواپیمای رادارگریز افسانه‌ای

برخی تحلیلگران مسائل چین با این برآوردها مخالف هستند و ارقام متفاوتی ارائه می‌دهند، اما اختلاف درباره تعداد دقیق تولید، نتیجه‌گیری کلی را تغییر نمی‌دهد. دو حساب OSINT فعال در زمینه رصد توان نظامی چین، یعنی Hurin و RupprechtDeino، هر دو توافق دارند که چین سالانه بیش از ۲۰۰ جنگنده تحویل می‌دهد. هیرین در ژانویه ۲۰۲۶ و در واکنش به مقاله RUSI تخمین زد که چین حدود ۲۰ تا ۳۰ فروند J-35، حدود ۱۲ فروند J-10، حدود ۶۰ فروند J-16، حدود ۳۰ فروند J-15 و ۱۰۰ فروند J-20 تحویل داده است.

بر این اساس، نیروی هوایی چین حدود ۲۰۰ جنگنده جدید و نیروی دریایی این کشور حدود ۵۰ فروند جنگنده دریافت کرده‌اند. این میزان تحویل می‌تواند تا ۱۰ برابر تحویل جنگنده‌های روسی باشد؛ هرچند احتمال دارد رقم واقعی به حدود هشت برابر نزدیک‌تر باشد.

برآورد تعداد جنگنده‌های مدرن چین

چین اعلام نمی‌کند کدام هواپیماها در ناوگان فعال قرار دارند و کدام‌یک بازنشسته یا از چرخه عملیاتی خارج شده‌اند. بنابراین، تعداد جنگنده‌های عملیاتی این کشور نیز باید از طریق برآوردهای غیررسمی محاسبه شود. جاستین برانک تخمین زده است چین با احتساب نیروی هوایی و نیروی دریایی، تا پایان سال ۲۰۲۵ حدود ۵۵۰ فروند J-10، حدود ۴۵۰ فروند J-16، حدود ۸۰ تا ۱۰۰ فروند J-15 و حدود ۳۲۰ تا ۳۵۰ فروندجنگنده J-20در خدمت داشته است.

مجموع این ارقام به حدود هزار و ۴۰۰ تا هزار و ۴۵۰ جنگنده مدرن می‌رسد. این رقم نیز ممکن است کمتر از تعداد واقعی باشد. هیرین در اواسط سال ۲۰۲۵ تخمین زده بود که چین بیش از ۴۰۰ فروند J-20 عملیاتی دارد. در مقابل، روپرت داینو برآورد کرده بود که تعداد J-20های عملیاتی ممکن است از ۵۰۰ فروند نیز بیشتر باشد. با این حال، مشخص نیست این دو تحلیلگر درباره تعداد جنگنده‌های نسل چهارم چین و جنگنده نسل پنجم ناونشین J-35 چه برآوردی دارند.

به همین دلیل، ارزیابی RUSI همچنان یکی از بهترین منابع برای تخمین تعداد جنگنده‌های چینی در سایر مدل‌ها محسوب می‌شود. اگر فرض شود چین هیچ‌یک از جنگنده‌های نسل چهارم خود را بازنشسته نکرده باشد و تولید نیز در سال ۲۰۲۶ با همان نرخ سال ۲۰۲۵ ادامه یافته باشد، احتمال دارد این کشور تا حدود سپتامبر ۲۰۲۶ بیش از هزار و ۶۰۰ جنگنده مدرن نسل چهارم و پنجم در اختیار داشته باشد.

چین در کنار این ناوگان مدرن، همچنان تعداد قابل‌توجهی هواپیمای قدیمی‌تر مانند Shenyang J-8، Xi’an JH-7 و Su-27 دارد. این هواپیماها به‌تدریج از خدمت خارج می‌شوند. به همین دلیل، ممکن است تعداد کلی جنگنده‌های عملیاتی چین افزایش چشمگیری نداشته باشد، اما سهم جنگنده‌های مدرن در ساختار ناوگان این کشور به‌سرعت افزایش می‌یابد.

روسیه در مسیر حفظ ناوگان و چین در مسیر گسترش آن

در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶، به نظر می‌رسد روسیه حدود ۱۴ جنگنده جدید دریافت کرده باشد. این تعداد احتمالاً برای جبران بخشی از خسارت‌های مستقیم کافی است، اما برای جایگزینی جنگنده‌های قدیمی یا هواپیماهایی که بر اثر فرسودگی و استهلاک به پایان عمر عملیاتی خود می‌رسند، کافی نخواهد بود.

برای روسیه، بازنشسته‌کردن جنگنده‌های قدیمی مانند Su-24، MiG-29 و Su-27 به معنای کاهش محسوس اندازه اسمی ناوگان است. در نهایت، بخش اصلی ناوگان روسیه به جنگنده‌های خانواده Flanker، تعداد محدودی MiG-31 با کاربرد محدود و جنگنده‌های Su-57 که هنوز در حال بلوغ عملیاتی هستند، محدود خواهد شد.

• ژاپن F-15J را مدرن می‌کند؛ جنگنده‌ای برای مقابله با تهدیدات جدید
• آیا جنگنده J-20 چین برتری هوایی آمریکا را به چالش می‌کشد؟
• اف 22 رپتور، جنگنده 350 میلیون دلاری با تنها سه شکار هوایی
• نوآورانه‌ترین جنگنده‌های تاریخ در هر نسل؛ ۱۲ جنگنده پیشگام که تاریخ نبرد هوایی را تغییر دادند

به بیان دیگر، روسیه در تقریباً پنج سال گذشته و در طول جنگ توانسته است هسته اصلی ناوگان جنگنده‌های خود را که بر خانواده Flanker متمرکز است، تا حد زیادی حفظ کند. با این حال بخش قابل‌توجهی از هواپیماهای قدیمی‌تر همچنان در حال فرسوده‌شدن و خروج از خدمت است و تولید داخلی نیز با سرعت کافی برای جبران این روند انجام نمی‌شود.

در مقابل، چین می‌تواند سالانه بیش از ۲۰۰ جنگنده جدید به نیروی هوایی و دریایی خود تحویل دهد. همین ظرفیت به پکن اجازه می‌دهد جنگنده‌های قدیمی را بازنشسته کند و هم‌زمان ناوگان خود را با سرعت زیادی به یک نیروی مدرن تبدیل کند. بنابراین، حتی اگر تعداد کلی جنگنده‌های عملیاتی چین به‌دلیل خروج هواپیماهای قدیمی افزایش چشمگیری نداشته باشد، سهم مدل‌های جدید و پیشرفته در این ناوگان به شکل محسوسی افزایش خواهد یافت.

برآورد تولید دو کشور در سال ۲۰۲۶

با وجود نبود آمار رسمی و قطعی، این احتمال وجود دارد که نیروی هوایی و نیروی دریایی روسیه در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۵ جنگنده جدید دریافت کنند. رقم نهایی به تعداد هواپیماهایی بستگی خواهد داشت که با تأخیر تحویل داده می‌شوند. در مقابل، چین ممکن است در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۵۰ جنگنده جدید تحویل دهد؛ یعنی تقریباً ۱۰ برابر بیشتر از روسیه.

بر اساس گزارش‌های منابع OSINT، می‌توان نرخ فعلی تولید جنگنده در چین را با اطمینان نسبی حدود هفت تا بیش از ۱۰ برابر نرخ تولید روسیه برآورد کرد. این اختلاف نشان می‌دهد روسیه در حال حاضر بیشتر بر حفظ هسته اصلی ناوگان مدرن خود تمرکز دارد، در حالی که چین علاوه بر حفظ توان موجود، ظرفیت لازم برای جایگزینی گسترده هواپیماهای قدیمی و توسعه سریع ناوگان نسل چهارم و پنجم را نیز در اختیار دارد.