اخترشناسان به‌تازگی یک ساختار ۱۰ضلعی زحل را در جو سیاره حلقه‌دار کشف کرده‌اند که شباهت‌هایی به شش‌ضلعی معروف قطب شمال آن دارد اما با ویژگی‌های منحصربه‌فرد، پویایی‌های جوی این غول گازی را به چالش می‌کشد.

زحل با حلقه‌های یخی باشکوهش، همواره یکی از جذاب‌ترین سیارات منظومه شمسی برای بشر بوده است. اما در کنار این زیبایی شناخته‌شده، پدیده جوی اسرارآمیز شش‌ضلعی در قطب شمال آن، سال‌هاست ذهن دانشمندان را به خود مشغول کرده است. اکنون، کشف یک ساختار ۱۰ضلعی جدید در قطب جنوب این سیاره، نشان می‌دهد که زحل تمایل بیشتری به شکل‌های هندسی در جو خود دارد. این پدیده تازه، فرصتی بی‌نظیر برای مطالعه شکل‌گیری امواج چندضلعی در زمان واقعی را فراهم کرده است.

کشف ساختار ۱۰ضلعی در جو زحل

دهه‌هاست که شش‌ضلعی عظیم قطب شمالزحلکشف‌شده توسط کاوشگرهایوویجردر سال‌های۱۹۸۰و۱۹۸۱و پایدار برای دست‌کم۴۴ سالتوجه محققان را به خود جلب کرده است. با وجود جستجوها، هیچ ویژگی مشابهی در قطب جنوب سیاره یافت نشد تا این‌که در سال۲۰۲۴اخترشناسان آماتور یک خط موج‌دار تاریک را مشاهده کردند. این کشف در سال۲۰۲۵توسط تیمی به رهبریآگوستین سانچز-لاوگاو با استفاده از تصاویرتلسکوپ فضایی هابلتایید شد و امکان ردیابی آن تا سال۲۰۲۳را فراهم آورد. اینساختار ۱۰ضلعی زحلدر حدود۶۰ درجهعرض جغرافیایی جنوبی، موجی عظیم در جریان‌های جت شرقی زحل است و مشاهدات نشان می‌دهد که یک ساختار لایه‌ای عمودی در جو سیاره است.

تفاوت‌های ده‌ضلعی با شش‌ضلعی و فرضیه‌های شکل‌گیری

با وجود ماهیت مشابه، این دو چندضلعی آینه یکدیگر نیستند. ده‌ضلعی در عرض جغرافیایی کمتری نسبت به شش‌ضلعی قرار دارد و ممکن است به اندازه آن مستحکم نباشد، زیرا به‌تازگی شکل گرفته است. تفاوت‌هایی همچون دلیل شکل‌گیری اخیر ده‌ضلعی، موقعیت‌های عرضی و تعداد اضلاع، پرسش‌های بسیاری را ایجاد کرده است. یک فرضیه، ارتباط آن با ساختار باد زمینه‌ای یا وجود یک گرداب پرفشار مانندنقطه سرخدر عرض‌های جغرافیایی نزدیک است. اما شبیه‌سازی‌ها نتوانستند نقش قطعی این طوفان را تایید کنند، چرا که در مورد شش‌ضلعی نیز گرداب مشابهی ناپدید شد ولی شش‌ضلعی باقی ماند.

• دانشمندان ناسا برای نخستین بار صدای بین زحل و قمر انسلادوس را ثبت کردند
• قمر یخی زحل ممکن است میزبان اقیانوسی پایدار و مناسب برای حیات باشد
• حلقه های زحل یک‌شبه ناپدید شدند!
• هر آنچه باید درباره ماموریت ناسا در قمر انسلادوس زحل بدانید

اهمیت رصد ساختار ۱۰ضلعی زحل در زمان واقعی

درک نحوه تکامل اینساختار ۱۰ضلعی زحلبسیار حیاتی است. با حرکت نیم‌کره جنوبی زحل به سمت تابستان و افزایش تابش خورشیدی، رصد آن در ماه‌ها و سال‌های آینده اطلاعات ارزشمندی درباره پایداری یا تجزیه آن فاش خواهد کرد. این فرصتی بی‌نظیر برای دانشمندان است تا شکل‌گیری چندضلعی‌های زحل را در زمان واقعی مشاهده کنند. این پژوهش در نشریهساینس ادونسزمنتشر شده است.