مصوبه ۳۲ بندی «تسهیل دسترسی به سکوهای خارجی» که مسیر مرحله‌ایرفع فیلتر تلگرام، واتس‌اپ و یوتیوبرا مشخص می‌کند، از محرمانگی خارج شد. آیا بازگشایی قریب‌الوقوع است؟

این سند مهم، در دی‌ماه ۱۴۰۳ با امضای رئیس‌جمهور در شورای عالی فضای مجازی به تصویب رسیده و جزئیات آن توسط سیدمحمدامین آقامیری، دبیر این شورا، تشریح شد. این مصوبه راهبردهای چهار مرحله‌ای را برایتسهیل دسترسی به این پلتفرم‌هاو مدیریت فضای مجازی کشور تعیین می‌کند، اما زمان‌بندی آن مشروط و بدون تاریخ قطعی است.

مراحل رفع فیلتر پلتفرم‌های خارجی؛ از گوگل‌پلی تا تلگرام

مصوبه ۳۲ بندی، یک برنامه اقدام چهار مرحله‌ای را برایرفع فیلتر پلتفرم‌های خارجیو تنظیم فضای مجازی ایران پیش‌بینی کرده است.

• مرحله اولبازگشاییگوگل‌پلی(Google Play)وواتس‌اپ (WhatsApp)در این مرحله پیش‌بینی شده که مسئولیت اجرای آن بر عهده شورای عالی فضای مجازی و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات است. حمایت از سکوهای محتوایی داخلی با اختصاص زیرساخت و بسته حمایتی تبلیغاتی ۵۰۰ میلیارد تومانی نیز جزو اقدامات این مرحله است.
• مرحله دومدر این مرحله، ارائهیوتیوب (YouTube)از طریق درگاه‌های حکمرانی‌پذیر مطرح شده است که با رفع فیلتر مستقیم متفاوت است. همچنین، حمایت از تولید محتوای مردمی، توسعه سکوهای داخلی و ارائه انحصاری برخی خدمات مانند نسخه‌نویسی الکترونیکی در پیام‌رسان‌های داخلی منتخب دنبال می‌شود.
• مرحله سومرفع فیلتر تلگرام (Telegram)در این مرحله قرار دارد و به مذاکره و پذیرش شروط مصوب کارگروه مربوطه وابسته است. در صورت عدم توافق، تلگرام از طریق پیام‌رسان‌های داخلی منتخب ارائه خواهد شد. بهبود کیفیت دسترسی به سکوهای داخلی و افزایش سرعت نیز در این مرحله مدنظر است.

• مرحله چهارمبازگشایی سایر سکوهای خارجی، مشروط به مذاکره و پذیرش شروط کارگروه راهبری است. در این مرحله، تقویت دانش فنی برای مقابله با ابزارهای پالایش‌شکن، تشدید برخورد با ابزارهای غیرمجاز و تدوین قوانین مربوط به مالکیت فکری و جرم‌انگاری عرضه ابزارهای حاکمیت‌گریز نیز پیش‌بینی شده است.

نهاد ناظر و شاخص‌های ارزیابی مصوبه رفع فیلتر

نظارت بر اجرای این مصوبه مهم بر عهده «کارگروه راهبری» است که به ریاست مرکز ملی فضای مجازی و دبیری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات تشکیل می‌شود. وزارت اطلاعات، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و دادستانی کل کشور نیز اعضای این کارگروه هستند. وظایف اصلی این کارگروه شامل تأیید برنامه‌های عملیاتی، تعیین شاخص‌های ارزیابی، پیگیری مذاکرات با سکوهای خارجی و اختیار بازگشت به مراحل قبلی در صورت تخلف است.

مرکز ملی فضای مجازی نیز موظف است شاخص‌های نظارت و ارزیابی را به‌صورت مستمر و ماهانه بررسی کند. این شاخص‌ها شامل نسبت ترافیک داخلی به خارجی، میزان استفاده ازفیلترشکنتعداد کاربران فعال سکوها، رضایت کاربران از سکوهای داخلی و خارجی و سرعت و کیفیت اینترنت است.

آیا رفع فیلتر پلتفرم‌ها زمان‌بندی قطعی دارد؟

با انتشار جزئیات مصوبه ۳۲ بندی، مسیر احتمالیرفع فیلتر پلتفرم‌های خارجیمشخص‌تر شده است. با این حال، در متن منتشرشده هیچ تاریخ قطعی و مستقلی برای اجرای هر مرحله اعلام نشده است. اجرای این برنامه به تأیید کارگروه راهبری، تحقق اقدامات پیش‌بینی‌شده و پذیرش شروط تعیین‌شده توسط پلتفرم‌های موردنظر وابسته است. بنابراین، انتشار این مصوبه به معنایرفع فیلتر فوری و بدون قیدوشرطهمه این پلتفرم‌ها نیست و فرآیندی مشروط و مرحله‌ای خواهد بود.