هم‌زمان با افت شدید تولید در سه خودروساز بزرگ، یکی از شرکت‌ها درخواست افزایش ۲۵ درصدی قیمت خودرو را ارائه کرده است.

یکی از خودروسازان خواهان افزایش ۲۵ درصدی قیمت محصولاتش شده است؛ درخواستی که هنوز به تأیید رسمی نرسیده و هم‌زمان با افت تا ۶۰ درصدی تولید سه خودروساز بزرگ مطرح می‌شود. بر اساس آمار منتشرشده در سامانه کدال، تولید خودروهای سواری این سه شرکت در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ با کاهش قابل‌توجهی روبه‌رو بوده است.

این وضعیت در حالی ادامه دارد که صنعتخودروبار دیگر با دو روند هم‌زمان مواجه شده است که شامل درخواست افزایش قیمت از یک‌سو و کندترشدن فعالیت خطوط تولید از سوی دیگر است. مشکلات تأمین قطعات، کمبود نقدینگی و افزایش هزینه‌های تولید نیز همچنان پابرجاست و بر روند تولید خودروسازان فشار وارد می‌کند. در چنین شرایطی این پرسش مطرح می‌شود که افزایش قیمت تا چه اندازه می‌تواند به حل مشکلات صنعت خودرو کمک کند.

آیا افزایش قیمت خودرو به رشد تولید منجر می‌شود؟

گزارش‌های مالیایران‌ خودروسایپا و پارس‌ خودرو از عملکرد شش‌ماهه نخست سال جاری نشان می‌دهد هر سه خودروساز در این دوره با کاهش تولید روبه‌رو شده‌اند، اما میزان افت در آن‌ها یکسان نبوده است. تولید ایران‌ خودرو ۲۳ درصد، سایپا ۴۳ درصد و پارس‌ خودرو ۶۰ درصد کاهش داشته است. این ارقام نشان می‌دهد افزایش قیمت خودروهای داخلی به‌تنهایی نتوانسته مانع کاهش تولید شود.

پارس‌خودرو بیش از نیمی از تیراژ خود را از دست داده و افت تولید سایپا نیز به این میزان نزدیک شده است. در چنین شرایطی، درخواست تازه یکی از خودروسازان برای افزایش قیمت محصولات، این پرسش را دوباره مطرح می‌کند که اصلاح قیمت‌ها تا چه اندازه می‌تواند به افزایش تولید و عرضه خودرو کمک کند.

البته ثبت درخواست افزایش قیمت به معنای موافقت نهادهای مسئول یا اجرای قیمت‌های جدید نیست. همچنین جزئیات مربوط به خودروساز متقاضی این افزایش هنوز به‌صورت رسمی تأیید نشده است؛ بنابراین، تا زمان اعلام نظر رسمی نمی‌توان درخواست مطرح‌شده را به‌منزله قطعی‌شدن افزایش قیمت در نظر گرفت.

افزایش قیمت با افزایش تولید یکسان نیست

بالارفتن قیمت فروش خودرو و افزایش ظرفیت تولید دو موضوع جداگانه‌ هستند. تغییر قیمت می‌تواند درآمد اسمی خودروساز را بیشتر کند، اما تبدیل این درآمد به تولید بیشتر به عوامل دیگری نیز بستگی دارد؛ از جمله دسترسی به قطعات، امکان تأمین مواد اولیه، میزان سرمایه در گردش، وضعیت بدهی شرکت به تأمین‌کنندگان و توان استفاده مؤثر از ظرفیت خطوط تولید.

درآمد بیشتر از فروش الزاماً به معنای بهبود جریان نقدی عملیاتی نیست و اگر هزینه نهاده‌های تولید هم‌زمان افزایش پیدا کند یا بخش بزرگی از منابع دریافتی صرف پرداخت بدهی‌های انباشته و هزینه‌های جاری شود، ممکن است پول کافی برای خرید قطعات بیشتر، توسعه ظرفیت تولید یا نوسازی تجهیزات باقی نماند.

• تغییرات بزرگ در صنعت خودرو؛ ۱۲۲ استاندارد اجباری جدید در راه است
• واردات قطعات خودرو از مسیر ریلی آغاز شد؛ آیا راه‌آهن ناجی تولید خودروسازان می‌شود؟
• جنگ و محاصره، تولید خودروسازان داخلی را 65 درصد کاهش داد
• پرونده واگذاری سایپا روی میز هیئت وزیران رفت

در چنین وضعیتی اصلاح قیمت شاید برای ادامه فعالیت خودروساز ضروری باشد، اما لزوماً به افزایش محسوس تیراژ منجر نمی‌شود. حتی در شرایطی که منابع مالی بیشتری در اختیار شرکت قرار بگیرد، نبود یک قطعه کلیدی یا طولانی‌بودن زمان تأمین آن می‌تواند مانع افزایش متناسب تولید شود.

به همین دلیل، بررسی درخواست افزایش ۲۵ درصدی قیمت نباید تنها به رشد هزینه‌های تولید محدود بماند. باید مشخص شود این میزان افزایش بر پایه چه تغییراتی در هزینه تمام‌شده محاسبه شده، چه مقدار از مشکلات مالی خودروساز را پوشش می‌دهد و آیا برنامه روشنی برای استفاده از منابع حاصل در مسیر افزایش تولید و بهبود کیفیت وجود دارد یا خیر.

بررسی دلایل کاهش تولید

افت ۲۳ درصدی تولید ایران‌ خودرو، ۴۳ درصدی سایپا و ۶۰ درصدی پارس‌ خودرو نشان می‌دهد مسئله صنعت خودرو را نمی‌توان فقط به قیمت فروش محصولات نسبت داد. برای مشخص‌کردن دلایل کاهش تولید، لازم است عواملی مانند محدودیت‌های تأمین، ترکیب محصولات هر شرکت، برنامه تولید خودروسازان و عملکرد آن‌ها در دوره‌های مشابه نیز بررسی شود. بدون درنظرگرفتن این عوامل، نمی‌توان علت افت تولید هر شرکت را به یک عامل مشخص نسبت داد.

از نگاه اقتصادی، افزایش قیمت کارخانه‌ای زمانی می‌تواند به بهبود پایدار وضعیت صنعت کمک کند که با اقداماتی مانند اصلاح ساختار هزینه‌ها، افزایش بهره‌وری و بهبود توان تأمین قطعات همراه باشد. در غیر این صورت، ممکن است بخش زیادی از منابع تازه صرف پوشش هزینه‌های جاری شود و ظرفیت تولید تغییر چشمگیری نکند. همچنین افزایش قیمت به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که زیان شرکت کاهش یافته یا سودآوری آن پایدار شده است.

نقش ساختار بازار و بهره‌وری

مصطفی پوردهقان، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس بخشی از مشکلات صنعت خودرو را ناشی از ساختار انحصاری بازار و حمایت‌های طولانی‌مدت از خودروسازان می‌داند. بررسی هزینه تولید بر پایه صورت‌های مالی به‌تنهایی کافی نیست؛ زیرا ثبت‌شدن هزینه‌ها در صورت‌های مالی نشان نمی‌دهد که منابع با بالاترین بهره‌وری مصرف شده‌اند.

برای سنجش عملکرد واقعی خودروسازان، باید هزینه تمام‌شده را در کنار شاخص‌هایی مانند بهره‌وری نیروی کار، میزان ضایعات، کیفیت محصول، هزینه‌های سربار و عملکرد شرکت‌های قابل‌مقایسه بررسی کرد. در بازاری که رقابت در آن محدود است، افزایش قیمت ممکن است بخشی از فشار مالی تولیدکننده را کاهش دهد اما لزوماً انگیزه کافی برای اصلاح فرایندهای تولید و کم‌کردن هزینه‌ها ایجاد نمی‌کند.

• آغاز توزیع مستقیم لاستیک و روغن خودرو با نرخ مصوب در ۳۰۰ نقطه تهران
• با دستور رئیس جمهور، واردات خودروهای لوکس به مناطق آزاد ممنوع شد
• قوی‌ترین موتور تاریخ ایران خودرو در راه است؛ پیشرانه توربوشارژ با سوخت گاز
• یک شرکت دیگر به جمع واردکنندگان خودروهای تویوتا و بی وای دی اضافه شد

پیامدهای احتمالی افزایش قیمت برای بازار

اگر درخواست افزایش ۲۵ درصدی قیمت خودرو تأیید شود، میزان اثر آن بر بازار به چگونگی اجرای سیاست، میزان افزایش قیمت هر محصول و واکنش عرضه و تقاضا بستگی خواهد داشت. افزایش قیمت کارخانه‌ای می‌تواند هزینه خرید خودرو را برای مصرف‌کننده بالا ببرد، اما لزوماً قیمت بازار آزاد را به همان نسبت تغییر نمی‌دهد. قیمت بازار علاوه بر نرخ کارخانه، از میزان عرضه، سطح تقاضا، انتظارات تورمی و شرایط معاملات نیز تأثیر می‌پذیرد.

اگر قیمت‌ها افزایش پیدا کنند، اما عرضه به‌دلیل ادامه محدودیت‌های تولید بهتر نشود، ممکن است مصرف‌کنندگان ناچار به پرداخت هزینه بیشتری شوند، بی‌آنکه دسترسی آسان‌تری به خودرو پیدا کنند. در مقابل، اگر منابع حاصل از اصلاح قیمت برای رفع گلوگاه‌های تولید به کار گرفته شود و افزایش عرضه در عمل محقق شود، امکان دارد تعادل بازار به‌تدریج بهبود پیدا کند.

در نهایت، مسئله فقط موافقت یا مخالفت با افزایش قیمت نیست و باید روشن شود این افزایش قرار است کدام مشکل را برطرف کند و در برابر آن چه تعهد قابل‌اندازه‌گیری برای خودروساز در نظر گرفته می‌شود. انتشار جزئیات محاسبات هزینه تمام‌شده، برنامه تأمین قطعات، وضعیت بدهی به قطعه‌سازان و اهداف تولید پس از اصلاح قیمت می‌تواند مبنای شفاف‌تری برای ارزیابی تصمیم فراهم کند.