آیا هزار سال دیگر روزها 25 ساعته خواهند شد؟

اگر روزی طول ۲۵ ساعت داشته باشد چه اتفاقی می‌افتد؟ شاید امروزه چنین چیزی غیرممکن به نظر برسد، اما نسل‌های آینده، احتمالاً حدود ۱۰۰۰ سال دیگر، ممکن است با چنین تغییری روبه‌رو شوند؛ البته اگر در آینده ساعت کبیسه به سامانه زمان‌سنجی جهان اضافه شود.

دانشمندان، دیپلمات‌ها و متخصصان زمان‌سنجی جهان روز پنجشنبه در کنفرانسی در پاریس با این ایده موافقت کردند.

در کنفرانس عمومی اوزان و مقیاس‌ها (CGPM) در سال جاری، نمایندگان با اکثریتی قاطع به پایان دادن به روش افزودن ثانیه‌های کبیسه رأی دادند. این کنفرانس هر چهار سال یک‌بار با میزبانی دفتر بین‌المللی اوزان و مقیاس‌ها (BIPM) برگزار می‌شود و کشورهای عضو در آن درباره مسائل مرتبط با اندازه‌گیری و استانداردهای جهانی گفت‌وگو می‌کنند.

چرا ثانیه کبیسه به وجود آمد؟

روش افزودن ثانیه کبیسه از سال ۱۹۷۲ و به پیشنهاد دانشمندانی به کار گرفته شد که متوجه کاهش سرعت چرخش زمین شده بودند. هدف از اجرای این روش، هماهنگ نگه داشتن زمان استاندارد جهانی با چرخش زمین بود.

زمان جهانی هماهنگ (UTC) مقیاس زمانی استاندارد جهان به شمار می‌رود که نخستین بار در سال ۱۹۶۰ برای هماهنگ‌سازی ساعت‌ها در کشورهای مختلف و مناطق زمانی گوناگون شکل گرفت.

این مقیاس بر اساس میانگین وزنی زمان ثبت‌شده توسط ساعت‌های اتمی در سراسر جهان محاسبه می‌شود و دفتر بین‌المللی اوزان و مقیاس‌ها مرجع رسمی انتشار آن به شمار می‌رود.

زمان استاندارد جهانی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا رایانه‌ها، تلفن‌های ، کشتی‌ها، هواپیماها، ماهواره‌ها و بسیاری از تجهیزات دیگر برای تنظیم ساعت و زمان‌بندی فعالیت‌های خود به آن وابسته هستند. سامانه موقعیت‌یاب جهانی (GPS) نیز اطلاعات زمانی خود را از UTC دریافت می‌کند.

با استفاده از این روش، دانشمندان نزدیک به پنج دهه توانستند اختلاف میان UTC و مقیاس UT1 را که بر اساس چرخش زمین محاسبه می‌شود، در محدوده کمتر از یک ثانیه نگه دارند. این هماهنگی مانع از ایجاد اختلاف قابل‌توجه میان ساعت‌های رسمی جهان و زمان واقعی چرخش زمین گردیده.

برای جلوگیری از افزایش این اختلاف، هر چند سال یک‌بار یک ثانیه به ساعت جهانی اضافه می‌شد. از سال ۱۹۷۲ تاکنون، در مجموع ۲۷ ثانیه کبیسه به زمان رسمی جهان افزوده شده است.

شتاب گرفتن چرخش زمین و نگرانی درباره زمان جهانی

در اواسط دهه ۲۰۱۰، دانشمندان متوجه شدند که سرعت چرخش زمین برخلاف روند پیشین افزایش یافته است. این تغییر احتمال ایجاد وضعیتی تازه را مطرح کرد؛ به‌طوری‌که شاید از سال ۲۰۲۹ به‌جای افزودن یک ثانیه کبیسه، حذف یک ثانیه از ساعت جهانی ضرورت پیدا کند.

این احتمال طی سال‌های اخیر نگرانی‌هایی را در جامعه علمی به وجود آورده است. مهندسان در بیانیه‌ای اعلام کردند که حذف یک ثانیه از زمان رسمی جهان می‌تواند رویدادی شبیه یک بحران کوچک موسوم به سال ۲۰۰۰ یا Y2K ایجاد کند. چنین تغییری ساعت‌های دیجیتال را ناگهان یک ثانیه به عقب می‌برد و احتمال بروز اختلال در زیرساخت‌های دیجیتال جهان را افزایش می‌دهد.

برای جلوگیری از نیاز به حذف ثانیه کبیسه، دانشمندان توافق کردند محدوده اختلاف مجاز میان UTC و UT1 را افزایش دهند و در آینده به‌جای ثانیه کبیسه، از ساعت کبیسه استفاده کنند.

نیک استاماتاکوس، رئیس بخش جهت‌گیری زمین در رصدخانه نیروی دریایی ایالات متحده که مدیریت شبکه GPS این کشور را بر عهده دارد، درباره دلیل این تصمیم گفت

جلوگیری از نیاز به حذف ثانیه کبیسه، یکی از مهم‌ترین انگیزه‌ها برای افزایش محدوده اختلاف مجاز میان UTC و UT1 به شمار می‌رود.

بر اساس این توافق، کشورهای جهان و متخصصان زمان‌سنجی می‌پذیرند که اختلاف میان UTC و UT1 نسبت به گذشته بیشتر شود. دانشمندان توضیح داده‌اند که اگر این اختلاف در نهایت به اندازه قابل‌توجهی برسد، امکان افزودن یک ساعت کبیسه وجود خواهد داشت.

جایگزینی ثانیه کبیسه با ساعت کبیسه، اختلاف مجاز میان UT1 و UTC را به ۳۶۰۰ ثانیه، معادل یک ساعت، افزایش می‌دهد. با این حال، پژوهشگران تأکید دارند که رسیدن به چنین مرحله‌ای احتمالاً بیش از ۱۰۰۰ سال زمان خواهد برد.

بیشتر مردم هرگز شاهد اجرای این تغییر نخواهند بود؛ زیرا برای رسیدن به آن، تقریباً ۲۵ نسل انسانی باید سپری شوند. تا آن زمان، کنار گذاشتن ثانیه‌های کبیسه می‌تواند مدیریت زیرساخت‌های دیجیتال را آسان‌تر کند و احتمال بروز خطا، اختلال یا قطعی خدمات ناشی از تغییر ناگهانی زمان را کاهش دهد.

این تصمیم پس از نزدیک به سه دهه بحث و بررسی اتخاذ شد. نوئل دیمارک، دانشمند ارشد مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه (CNRS) و رئیس کمیته مشورتی زمان و فرکانس دفتر بین‌المللی اوزان و مقیاس‌ها، اندکی پیش از رأی‌گیری درباره این توافق گفت

پس از ۳۰ سال بحث و بررسی، اکنون آماده‌ایم.

بر اساس گزارشی که در نشریه ساینتیفیک امریکن منتشر شده، این تغییر از سال آینده و هم‌زمان با روز جهانی اندازه‌شناسی در ۲۰ مه اجرایی خواهد شد؛ مناسبتی که هر سال در همین تاریخ برگزار می‌شود.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.