۹ مکان افسانه‌ای که شاید واقعاً وجود داشته‌اند

شواهد تاریخی به تعیین دقیق موقعیت مکان‌های افسانه‌ای، از قلعه شاه آرتور گرفته تا معبد سلیمان، کمک می‌کنند.

تاریخ همواره با سرزمین‌های اسطوره‌ای عجین بوده است؛ از خانه‌های پادشاهان افسانه‌ای گرفته تا اقامتگاه‌های زمینی خدایان و هیولاها. تمدن‌ها همواره در پی مکان‌های شگفت‌انگیزی بوده‌اند که در برابر چشم همه پنهان مانده‌اند.

با این حال، در حالی که بعید است آتلانتیس یا شانگری‌لا واقعی بوده باشند، ممکن است در برخی اسطوره‌ها حقیقت بیشتری از آنچه تصور می‌شد نهفته باشد. مجموعه‌ای رو به رشد از پژوهش‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که مکان‌های خاصی ـ مانند هزارتوی مینوتور در اسطوره‌های یونانی؛ وینلند (نخستین سکونتگاه وایکینگ‌ها در آمریکای شمالی که در حماسه‌های نورس ذکر شده)؛ معبد سلیمان که در کتاب مقدس توصیف شده؛ و موارد دیگر ـ ممکن است چیزی فراتر از صرفاً افسانه بوده باشند.

از غرب ترکیه تا اورشلیم و از سواحل انگلستان تا کوه‌های آند در کلمبیا، شواهد حاکی از آن است که این ۹ مکان اسطوره‌ای ممکن است واقعاً وجود داشته‌اند.

۹. تروا، ترکیه

تروا، شهری در قلب ایلیاد هومر و انه‌اید ویرژیل، یکی از افسانه‌ای‌ترین محوطه‌های اسطوره‌شناسی کلاسیک یونان است. جزئیات خیالی فراوانی در این داستان‌ها تنیده شده است؛ از مداخله خدایان در جنگ تروا و تبار نیمه-الهی آشیل (قهرمان اسپارت) گرفته تا هدیه مشکوک اسب چوبی پر از سربازان یونانی. با این حال، باستان‌شناسان بر این باورند که برخی جنبه‌های این داستان‌ها صحت داشته است.

رستم اصلان، مدیر حفاری‌ها در تروای امروزی در ترکیه، می‌گوید

من معتقدم جنگ تروا یک رویداد تاریخی بوده است، اما نه از آن نوعی که هومر توصیف کرده است.

نزدیک به ۱۵۰ سال کاوش در این محوطه نشان داده است که این مکان نه تنها به مدت ۴۰۰۰ سال مسکونی بوده، بلکه در عصر برنز متکی (زمان وقوع جنگ ادعایی تروا) نیز تروایی‌ها ناگهان شروع به آماده‌سازی برای دفاع در برابر یک تهاجم خارجی کرده‌اند.

در حالی که پژوهشگران همچنان به دنبال شواهدی از نبردی هستند که به مدت ده سال در خارج از دیوارهای شهر جریان داشته، اصلان تردیدی ندارد که این شواهد مدفون شده‌اند؛ آن هم در زیر ۲۰ متر آبرفتی که در کنار رودخانه متغیر اسکاماندر (که امروزه کارامندرس نامیده می‌شود) انباشته شده است. در وهله اول، دهانه همین رودخانه است که تروا را تا این حد مهم ساخته است. اصلان می‌گوید

تروا بارها و بارها مسکونی شد زیرا اگر کنترل بندر را در دست داشته باشید، دریای مدیترانه و اژه را کنترل می‌کنید.

با این حال، تروا تنها محوطه اسطوره‌ای کشف‌شده در سوابق باستان‌شناسی این منطقه نیست. معبد آپولون اسمینتیون (معبد باشکوهی که برای خدای آپولو بر روی سکونتگاهی از قرن ششم پیش از میلاد ساخته شده)، آنتاندروس (یک سکونتگاه باستانی کشتی‌سازی) و جنگل‌های مقدس کوه ایدا، همگی محوطه‌های تاریخی هستند که باستان‌شناسان دریافته‌اند با مکان‌های ذکر شده در ایلیاد و انه‌اید مطابقت دارند. این مکان‌ها در مجموع مسیر انیاس در ترکیه را تشکیل می‌دهند؛ یک کریدور گردشگری که سفر حماسی انیاس (پدر رم) را پس از فرار از غارت تروا توسط یونانیان، دنبال می‌کند.

۸. غار گورهام (غار مدوسا)، جبل‌الطارق

برای دریانوردان باستان، غار گورهام (یک غار طبیعی در پای ستون‌های هرکول در تنگه جبل‌الطارق)، لبه جهان شناخته‌شده بود. با این حال، مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۱ در نشریه PLOS One نشان می‌دهد که این سایت زیرزمینی ممکن است نقشی حتی بزرگ‌تر در اسطوره‌شناسی یونان ایفا کرده باشد.

باستان‌شناسان در اعماق این غار، قطعاتی از سر یک مجسمه سرامیکی بزرگ از گورگون‌ها را کشف کردند که قدمت آن به حدود قرن ششم پیش از میلاد بازمی‌گردد. گورگون‌ها سه خواهر هیولا بودند که با خیره شدن به ملوانان یونانی آن‌ها را به سنگ تبدیل می‌کردند و به وحشت می‌انداختند. اسطوره‌ها مکان استقرار آن‌ها را ـ یعنی جایی که پرسئوس (قهرمان یونانی) شرورترین خواهر یعنی مدوسای مارمو را در حال خواب سر بریده بود ـ در نزدیکی صخره جبل‌الطارق می‌دانند.

مجسمه‌های دیگری از مدوسا در این منطقه پیدا شده، اما این نخستین بار است که چنین اثری در داخل یک غار کشف می‌شود. پژوهشگران با ترکیب شواهد باستان‌شناسی با روایت‌های تاریخی، جغرافیا و اسطوره، به این نتیجه رسیده‌اند که غار گورهام احتمالاً همان مکان معنوی مورد نظر دریانوردان اولیه بوده که آن را اقامتگاه گورگون‌ها و محل شکست مدوسا می‌پنداشته‌اند. بازدیدکنندگان می‌توانند در تورهای تابستانی دو هفته یک‌بار، از ورودی این غار دیدن کنند. این مکان در قلمرو بریتانیایی جبل‌الطارق واقع شده و به عنوان سایت میراث جهانی مجموعه غار گورهام، یک پشته آهکی خیره‌کننده در سواحل جنوبی اسپانیا به شمار می‌رود.

۷. قلعه تینتاگل (قلعه شاه آرتور)، انگلستان

از زمانی که جفری مونموث نویسنده، قلعه تینتاگل را به عنوان زادگاه شاه آرتور توصیف کرد، این دژ چشمگیر قرن سیزدهمی در ساحل صخره‌ای کورنوال در انگلستان، با افسانه او پیوند خورده است. اما تا همین اواخر، هیچ‌کس نمی‌دانست که در زیر ویرانه‌های این قلعه، سکونتگاهی بسیار کهن‌تر با ویژگی‌هایی وجود دارد که می‌تواند با این رهبر افسانه‌ای مطابقت داشته باشد.

جکی نوواکوفسکی، باستان‌شناس و سرپرست پروژه تحقیقات باستان‌شناسی قلعه تینتاگل، می‌گوید

ما شواهد بسیار محکمی در دست داریم که نشان می‌دهد این مکان استثنایی بوده و کالاها و اجناس لوکس به وفور از دنیای مدیترانه به آن می‌رسیده است.

او توضیح می‌دهد که اگرچه این تیم نمی‌تواند با قطعیت بگوید چه کسی بر سکونتگاه اولیه حکومت می‌کرده، اما شاه آرتور از نظر ویژگی‌هایی که در این مقطع حساس از تاریخ بریتانیا در قرن پنجم و ششم میلادی انتظار داریم، کاملاً با این مشخصات همخوانی دارد.

آنچه نوواکوفسکی با اطمینان می‌داند این است که شاه آرتور، چه واقعاً آنجا حضور داشته و چه نداشته، به بخش بزرگی از داستان تبدیل شده که نسل اندر نسل در اطراف تینتاگل نقل شده است. حتی قلعه‌ای که ریچارد کورنوال در حدود سال ۱۲۰۳ میلادی در آنجا ساخت، تا حدی با این هدف بنا شد تا میان اقتدار خود و این پادشاه افسانه‌ای ارتباط ایجاد کند. جالب اینجاست که اسطوره آرتور تنها اسطوره‌ای نیست که تینتاگل به آن متصل است.

نوواکوفسکی می‌گوید

داستان تریستان و ایزولد نیز وجود دارد؛ یک افسانه سلتیک که در قرن دوازدهم به عنوان داستانی از عشق ممنوعه روایت شد و در آن، شوالیه تریستان عاشق شاهدخت ایزولد می‌شود، در حالی که قرار است او با شاه مارک از کورنوال ازدواج کند. اگر در سرتاسر کورنوال نگاهی بیندازید، مکان‌های متعددی را می‌یابید که با شاه مارک، تریستان و ایزولد مرتبط هستند. این داستان در همان زمان اسطوره شاه آرتور در اروپا رواج داشت، اما به همان شکل به تینتاگل متصل نشده است. من فکر می‌کنم این امر تا حدی به موفقیت نویسندگان و نقاشان دوره ویکتوریا مربوط می‌شود که تینتاگل را با ویرانه‌های قلعه شاه آرتور پیوند زدند.

۶. لانس او مادو (وینلند)، نیوفاندلند

سال‌ها کاشفان به دنبال شواهدی از وینلند بودند؛ مکانی دوردست با چمنزارهای سرسبز، ماهی‌های آزاد فراوان و انگورهای وحشی که در حماسه گرلندی‌ها متعلق به قرن سیزدهم توصیف شده است. اگر این افسانه حقیقت داشت، این سکونتگاه ساحلی که به طور موقت توسط لیف اریکسون، وایکینگ و خدمه‌اش در حدود سال ۱۰۰۰ میلادی مسکونی شده بود، نخستین مکانی به شمار می‌رفت که توسط اروپاییان در دنیای جدید کشف شده و تقریبا ۵۰۰ سال از کریستف کلمب جلوتر بوده است. بنابراین، هنگامی که در دهه ۱۹۶۰ شواهدی از ساختمان‌های چمن‌بریده با معماری نورس در دورترین نقطه شمالی ساحل نیوفاندلند در کانادا کشف شد، باستان‌شناسان امیدوار شدند که این مکان همان گمشده موعود باشد.

شناسایی سایر آثار باستانی اروپایی ـ شامل یک سنجاق قفلی برنزی، یک دوک‌ریسمان‌بافی و قطعه‌ای از جنس برنج طلاکاری‌شده ـ به همراه محلی برای ذوب و فرآوری آهن، به زودی از راه رسید و محققان را متقاعد کرد که مکان کشف‌شده همان وینلند افسانه‌ای است. امروزه باستان‌شناسان به مطالعه اسرار دیرینه این مکان که اکنون سایت تاریخی ملی لانس او مادو نامیده می‌شود، ادامه می‌دهند؛ سایتی که شامل بازسازی‌های اقامتگاه‌های اصلی است که وایکینگ‌ها حدود ۲۰ سال به طور متناوب در آن‌ها زندگی می‌کردند.

۵. دریاچه گواتاویتا (ال دورادو)، کلمبیا

فتح‌کنندگان اسپانیایی نخستین بار در سال ۱۵۴۱ پادشاهی افسانه‌ای در آمریکای جنوبی را توصیف کردند که از ثروتی بی‌کران برخوردار بود و توسط ال ری دورادو (پادشاه طلا) اداره می‌شد؛ فرمانی که آیین‌های تشرف او شامل پوشاندن خود با گرد طلا و انداختن تشریفاتی گنجینه‌ها به مرکز یک دریاچه مقدس بود. در قرن‌های پس از آن، کاشفان به طور تب‌آلودی در سراسر کلمبیا، ونزوئلا، گویان و برزیل به دنبال پادشاهی ال دورادو گشتند، اما به نتیجه‌ای نرسیدند. در نهایت، آن‌ها امید خود را برای یافتن این مکان از دست دادند.

خوان پابلو کینترو-گوزمان، باستان‌شناس و سرپرست موزه طلای کلمبیا، می‌گوید این بدان معنا نیست که حقیقتی در این داستان وجود ندارد. او می‌گوید

تمام دریاچه‌ها در قلمرو قوم موئیسکا مکان‌هایی برای پیشکش کردن بودند. این احتمال وجود دارد که آیین‌هایی مشابه ال دورادو در برخی از آن‌ها انجام شده باشد، اما من معتقدم که دریاچه گواتاویتا برای مدتی در طول دوره موئیسکا (۶۰۰ تا ۱۶۰۰ میلادی)، مکانی بوده که این آیین با بیشترین تأثیر در آن اجرا می‌شده است.

طی ۴۰۰ سال گذشته، آثار متعددی از دریاچه گواتاویتا بیرون کشیده شده است؛ از تومباگا (آلیاژی از طلا و مس)، زمردها و ظروف سفالی انسان‌نما گرفته تا مو، پنبه و جمجمه‌های حیوانات. کینترو-گوزمان در تحقیقات خود شواهدی یافته است که نشان می‌دهد آیین‌هایی در حاشیه آب در مکانی انجام می‌شده که به گفته او می‌توانسته یک معبد یا سایت تشریفاتی برای تقدیم هدایای ارزشمند باشد. در حالی که این یافته‌ها به طور قطعی ثابت نمی‌کند که دریاچه گواتاویتا همان مکان مورد نظر فاتحان اسپانیایی بوده است، اما کینترو-گوزمان می‌گوید

این امر همچنین این احتمال را که آیین افسانه‌ای ال دورادو در اینجا انجام شده باشد، رد نمی‌کند.

دست‌کم در حال حاضر، سالارنشین موئیسکای گواتاویتا که روزگاری یک سایت زیارتی تشریفاتی برجسته به دلیل مهارت زرگرانش بود، محتمل‌ترین منبع پیدایش این اسطوره است.

۴. عین دارا (معبد سلیمان)، سوریه

در سال ۲۰۱۸، درگیری‌های مسلحانه، عین دارا را ویران کرد؛ معبدی ۳۰۰۰ ساله در شمال غربی سوریه که برخی باستان‌شناسان در دهه ۱۹۸۰ آن را همان معبد کتاب مقدسی سلیمان معرفی کرده بودند. این محوطه باستانی ویژگی‌های مشترک زیادی با معبد توصیف‌شده در کتاب پادشاهان داشت که بیش از هر معبد دیگری که پیش یا پس از آن کشف شده بود، به چشم می‌خورد؛ از جمله دیوارهای منقوش به برجستگی‌های شیرها و فرشتگان مقرب، حیاطی فرش‌شده با سنگ‌فرش، راه‌پله‌ای monumental (با ابهت) محافظت‌شده توسط ابوالهول‌ها و یک راهرو چندطبقه.

حتی موقعیت آن بر روی سکویی مرتفع که مشرف به یک شهر است، بازتاب‌دهنده تصویر معبد در کتاب مقدس است. اگرچه بمباران و غارت این محوطه مانع از آن می‌شود که باستان‌شناسان شواهد بیشتری از وضعیت افسانه‌ای آن بیابند، اما برخی از مهم‌ترین آثار باستانی آن را همچنان می‌توان در موزه ملی حلب مشاهده کرد.

۳. کاستلی (هزارتوی مینوتور)، یونان

کارگران حین ساخت فرودگاه جدیدی در جزیره کرت در تابستان امسال، با کشف غیرمنتظره‌ای روبه‌رو شدند. این سایت با یک ساختمان دایره‌ای مرکزی که توسط هشت حلقه سنگی احاطه شده و دیوارهایی آن را قطع کرده بود، شباهت زیادی به سبک مقبره‌های ساخته‌شده توسط تمدن مینوسی در حدود ۲۰۰۰ تا ۱۷۰۰ پیش از میلاد داشت. اما برای هر کسی که با اساطیر یونان آشنا بود، این مکان چیز دیگری را هم تداعی می‌کرد: هزارتوی مینوتور.

مینوتور، موجودی درنده با سر گاو و بدن انسان، در هزارتویی که توسط ددالوس (معمار یونانی) ساخته شده بود، به دام افتاده بود. آتن هر هفت سال یک بار هفت جوان و هفت دختر جوان را به عنوان قربانی به این هیولا پیشکش می‌کرد تا اینکه تسئوس، شاهزاده شهر، داوطلب کشتن او شد. تسئوس با ردیابی مسیر خود به وسیله یک کلاف نخ، راه خود را از میان هزارتو پیدا کرد، جانور را کشت، قربانیان نجات‌نیافته را آزاد کرد و سپس با پیروی از نخ، به سلامت راه بازگشت را در پیش گرفت.

اگرچه باستان‌شناسان هنوز به طور کامل کاستلی را مورد مطالعه قرار نداده‌اند، اما شباهت‌های معماری آن با هزارتوی اسطوره‌ای، به همراه شواهدی از پیشکش‌های تشریفاتی و مهمانی‌های جمعی که در این محوطه پیدا شده، ممکن است نشان دهد که این مکان بخشی از منشأ این داستان بوده است. این محوطه به روی عموم باز نیست، اما کنوسوس (کاخ باستانی که پیش‌تر تصور می‌شد محل هزارتوی مینوتور باشد) برای بازدید عموم آزاد است.

۲. استاینکیر، نروژ

اگرچه حماسه‌های نورس از یک مرکز تجاری باستانی سخن می‌گویند که برای مدتی کوتاه بزرگ‌ترین مرکز در جهان وایکینگ‌ها بوده است، اما هیچ‌کس نمی‌دانست این مکان کجا قرار دارد و آیا واقعاً وجود داشته است یا خیر. سپس در سال ۲۰۱۳، باستان‌شناسان شواهد جالب توجهی کشف کردند.

طی بررسی‌های باستان‌شناسی پیش از توسعه بزرگراه اصلی نروژ در نزدیکی استاینکیر در شهرستان نورد-تروندلاگ، پژوهشگران دو گور قایقی مجزا را کشف کردند که با طیف گسترده‌ای از کالاهای تجاری با وضعیت اجتماعی بالا، از جمله یک دکمه نقره‌ای، یک مجموعه ترازو، جواهرات وارداتی و مهره‌های کهربا، همراه بودند. این یافته‌ها به سوابق باستان‌شناسی به طور غیرعادی غنی این منطقه اضافه می‌شود که شامل ۲۲ نمونه از شمشیرهای ویژه دوران وایکینگ‌ها مرتبط با تجارت است. مجموع این آثار باستانی نشان می‌دهد که استاینکیر همان شهر تجاری بزرگی بوده که در حماسه‌های نورس توصیف شده است ـ و مرکز آن احتمالاً همان جایی است که کلیسای مدرن امروزی در آن قرار دارد.

۱. حوض سیلوان، اورشلیم

در انجیل یوحنا در عهد جدید، عیسی مسیح در حوض سیلوان در اورشلیم، بینایی را به یک مرد نابینا بازمی‌گرداند. مسیحیان قرن‌ها به دنبال این مکان بودند تا اینکه در سال ۲۰۰۴، کارهای تعویض لوله آب در جنوب کوه معبد، دو پله سنگی باستانی را آشکار کرد.

در بررسی‌های باستان‌شناسی پس از آن، پژوهشگران حوضی ذوزنقه‌ای شکل به طول حدود ۶۸ متر و قدمت ۲۷۰۰ سال را کشف کردند که معتقدند همان مکانی است که عیسی معجزه خود را در آن انجام داده است. این اثر معماری علاوه بر اینکه بخش مهمی از سیستم آب‌رسانی اورشلیم باستان بود، احتمالاً یک حمام آیینی مورد استفاده زائران بازدیدکننده نیز بوده است. حفاری‌های دقیق و کارهای مرمتی طی ۲۰ سال گذشته، حوض باستانی سیلوان را حفظ کرده است که سال گذشته به عنوان بخشی از پارک ملی شهر داوود به روی عموم گشوده شد.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.