دانشمندان در اعماق اقیانوس هند کرم‌های عجیبی کشف کردند

درست زمانی که تصور می‌کنید اعماق بستر اقیانوس هند دیگر نمی‌تواند موجودی عجیب‌تر از این به نمایش بگذارد، جانداری شبیه به کابوس‌های علمی‌تخیلی از تاریکی سر برمی‌آورد.

دانشمندان در عمق چندصد متری آب‌های اطراف جزیره کریسمس و جزایر کوکوس (کیلینگ)، سرده‌ای کاملاً جدید از کرم‌های ساکن بستر دریا کشف کرده‌اند.

این جانوران با نام کرم‌های اسپاگتی شناخته می‌شوند، اما ظاهرشان بیشتر به کابوسی ترسناک شباهت دارد تا غذایی خوشمزه. رشته‌های بلند و شبیه اسپاگتی از بدن نرم آن‌ها بیرون می‌آیند و در اطراف محیط حرکت می‌کنند، در حالی که بخش اصلی بدنشان تمام عمر را درون لوله‌ای محافظ سپری می‌کند..

ویژگی متمایز سه گونه متعلق به سرده تازه‌معرفی‌شده Terebellosuctoria، بدن نرم آن‌ها و ساختارهای غیرمعمولی در قسمت زیرین بدنشان است. این زائده‌های تغییرشکل‌یافته، پدهایی شبیه بادکش ایجاد می‌کنند که در هیچ‌یک از سرده‌های شناخته‌شده دیگر کرم‌های اسپاگتی مشاهده نشده‌اند.

دانشمندانی که این سرده را در مقاله‌ای منتشرشده در نشریه Records of the Australian Museum معرفی کردند، سرنخ‌هایی درباره کارکرد این بادکش‌ها در اختیار دارند، اما وظیفه دقیق آن‌ها همچنان نامشخص باقی مانده است.

البته اگر بخواهیم با کمی شوخی به موضوع نگاه کنیم، شاید این بادکش‌ها برای مکیدن روح ملوانان غرق‌شده به کار بروند؛ هرچند دانشمندان هنوز چنین احتمالی را تأیید نکرده‌اند.

النا کوپریانووا، جانورشناس دریایی موزه استرالیا و نویسنده اصلی مقاله، درباره اهمیت این ویژگی گفت

ساختارهای شبیه بادکش، مهم‌ترین عاملی هستند که این سرده جدید را تا این اندازه جالب و منحصربه‌فرد می‌کنند.

زندگی عجیب کرم‌های اسپاگتی در اعماق دریا

با وجود ظاهر نسبتاً ترسناک این جانوران در خارج از زیستگاهشان، کرم‌های اسپاگتی در واقع موجوداتی کوچک و کم‌تحرک به شمار می‌روند. خانواده آن‌ها با نام علمی Terebellidae شناخته می‌شود و از نظر خویشاوندی به کرم‌های خاکی ارتباط دارد؛ هرچند ساختار بدنی کرم‌های اسپاگتی پیچیدگی و ظرافت بسیار بیشتری دارد.

این کرم‌ها معمولاً در بستر دریا مستقر می‌شوند و برای محافظت از بدنشان لوله‌ای می‌سازند. سپس شاخک‌های بلند خود را که به رشته‌های اسپاگتی شباهت دارند، به اطراف گسترش می‌دهند تا ذرات غذایی و مواد مغذی موجود در رسوبات پیرامون را پیدا کنند.

البته زندگی در اعماق اقیانوس ویژگی مشترک تمام این کرم‌ها نیست. بسیاری از گونه‌های خانواده Terebellidae در آب‌های کم‌عمق‌تر زندگی می‌کنند و تقریباً تمام گونه‌های استرالیایی که تاکنون توصیف شده‌اند، در بخش‌هایی از دریا ساکن هستند که نور خورشید به آن‌ها می‌رسد.

با این حال، دانش دانشمندان درباره موجودات ساکن اعماق دریا همچنان بسیار محدودتر از شناخت آن‌ها از زیستگاه‌های کم‌عمق است.

در جریان سفرهای پژوهشی سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲، دانشمندان حاضر در کشتی تحقیقاتی اینوستیگیتور استرالیا، کوه‌های دریایی اطراف جزیره کریسمس و جزایر کوکوس (کیلینگ) را بررسی کردند. آن‌ها در این مأموریت‌ها نمونه‌های مختلفی از اکوسیستم‌های عمیق و کمترشناخته‌شده منطقه جمع‌آوری کردند.

این سفرها به کشف گونه‌های متعددی انجامید که پیش از آن برای علم ناشناخته بودند. برخی از این گونه‌ها تاکنون معرفی شده‌اند، اما شناسایی و توصیف رسمی تعداد دیگری همچنان ادامه دارد.

در میان صدها نمونه جمع‌آوری‌شده از بستر دریا، دو گروه از کرم‌ها بیش از سایر نمونه‌ها توجه پژوهشگران را به خود جلب کردند؛ زیرا ویژگی‌های غیرمعمولی داشتند که آن‌ها را از گونه‌های شناخته‌شده متمایز می‌کرد.

شناسایی سرده جدید با کمک دی‌ان‌ای

این کرم‌ها از کوه‌های دریایی در عمق ۴۶۷ تا ۶۷۴ متری جمع‌آوری شدند. هنگامی که پژوهشگران آن‌ها را از لوله‌های محافظشان خارج کردند، ساختارهای شبیه بادکش را در قسمت زیرین بخش جلویی بدنشان مشاهده کردند. این ساختارها از پدهای تغییرشکل‌یافته‌ای تشکیل شده بودند که روی بدن بندبند کرم‌ها قرار داشتند.

امروزه یکی از مراحل رایج برای شناسایی و توصیف گونه‌های جدید، تعیین توالی دی‌ان‌ای آن‌هاست. هنگامی که پژوهشگران مواد ژنتیکی این کرم‌های عجیب را بررسی کردند، شواهد حاصل از تحلیل دی‌ان‌ای در کنار ویژگی‌های بدنی خاص آن‌ها، به کشفی مهم‌تر از شناسایی دو گونه جدید منجر شد: دانشمندان با یک سرده کاملاً جدید روبه‌رو بودند.

این سرده Terebellosuctoria نام گرفت؛ نامی که به ساختارهای غیرمعمول و بادکش‌مانند این جانوران اشاره دارد. دو گونه تازه‌شناسایی‌شده نیز با نام‌های علمی Terebellosuctoria jimii و Terebellosuctoria keelingensis معرفی شدند.

با این حال، خوانندگان دقیق ممکن است به یاد داشته باشند که در ابتدای گزارش به سه گونه از سرده Terebellosuctoria اشاره شد. عضو سوم این گروه عجیب، در واقع پیش‌تر کشف شده بود؛ اما محل کشف آن هزاران کیلومتر دورتر، در آب‌های عمیق‌تر سواحل ژاپن و در عمق ۸۴۳ متری قرار داشت.

این گونه در مقاله‌ای منتشرشده در سال ۲۰۲۵ توصیف شده بود و به‌طور موقت در سرده Lanice قرار گرفته بود. نام علمی آن نیز Lanice spongicola تعیین شد، اما ساختار بدنی غیرمعمولش باعث شده بود که جایگاه دقیق آن در روابط تکاملی کرم‌ها همچنان نامشخص باقی بماند.

پژوهشگران ژاپنی نیز پیش‌تر دی‌ان‌ای این کرم را بررسی کرده بودند. نتایج تحلیل آن‌ها نشان می‌داد که این جانور احتمالاً با اعضای سرده‌های Lanice و Loimia خویشاوندی دارد، اما شواهد برای قرار دادن قطعی آن در هیچ‌یک از این دو سرده کافی نبود.

آن پژوهشگران حتی احتمال داده بودند که کشف کرم‌های دیگری با ساختارهای بادکش‌مانند مشابه، بتواند به شناسایی یک شاخه تکاملی کاملاً جدید منجر شود.

اکنون همین اتفاق رخ داده است. النا کوپریانووا و همکارانش با مقایسه ساختار بدنی و دی‌ان‌ای نمونه‌های استرالیایی با گونه کشف‌شده در ژاپن، توانستند این معما را حل کنند. در نتیجه، گونه Lanice spongicola از جایگاه قبلی خود خارج شد و با نام علمی Terebellosuctoria spongicola در سرده جدید قرار گرفت.

سرنخ جالب دیگری نیز درباره عملکرد بادکش‌های مرموز این جانور وجود دارد. پژوهشگران ژاپنی مشاهده کرده بودند که کرم مورد مطالعه از ساختار بادکش‌مانند خود برای چسبیدن به دیواره داخلی لوله‌اش استفاده می‌کند؛ لوله‌ای که به یک اسفنج شیشه‌ای اعماق دریا متصل بود.

آن‌ها احتمال دادند که این ساختار به جانور کمک می‌کند تا در زیستگاهی که رسوبات سست در آن کمیاب هستند، محکم به محل زندگی خود بچسبد. با این حال، هنوز مشخص نیست که گونه‌های استرالیایی نیز از بادکش‌هایشان به همین شیوه استفاده می‌کنند یا خیر.

پاسخ این پرسش احتمالاً به پژوهش‌های آینده موکول خواهد شد. سفرهای تحقیقاتی یادشده ظرفیت کشف گونه‌های جدید بسیاری را آشکار کردند. مقاله مورد بحث در مجموع هفت گونه جدید را توصیف کرده است که دو گونه آن به کرم‌های اسپاگتی تعلق دارند و پنج گونه دیگر از کرم‌های حلقوی هستند.

با وجود این، هنوز نمونه‌های فراوان دیگری برای بررسی و شناسایی باقی مانده‌اند؛ آن هم تنها در بخش نسبتاً کوچکی از اعماق اقیانوس.

النا کوپریانووا درباره دشواری شناسایی این نمونه‌ها گفت

ممکن است یک سفر اکتشافی صدها یا حتی هزاران نمونه جمع‌آوری کند، اما تشخیص دقیق هویت آن‌ها گاهی سال‌ها زمان می‌برد.

او در ادامه توضیح داد

نمونه‌ها به مجموعه‌های پژوهشی موزه‌ها اضافه می‌شوند و آرایه‌شناسان می‌توانند مدت‌ها پس از پایان سفر تحقیقاتی، بررسی آن‌ها را ادامه دهند. هفت گونه‌ای که در این مقاله توصیف شده‌اند، گام دیگری در مسیر بررسی و شناسایی این آرشیو شگفت‌انگیز به شمار می‌روند.

نتایج این پژوهش در نشریه Records of the Australian Museum منتشر شده است.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.