کشتی ۲۱۰۰ ساله‌ای در اعماق مدیترانه پیدا شد؛ هزاران ظرف آن هنوز سالم مانده‌اند

کشتی حامل انبوهی از ظروف سفالی باستانی ۲۱۰۰ سال پیش در سواحل ترکیه غرق شد؛ محموله سرامیکی آن هنوز به‌طرز شگفت‌انگیزی سالم است.

پژوهشگران معتقدند بشقاب‌ها و کاسه‌های این کشتی در شهر باستانی روسوس ساخته شده‌اند؛ شهری که سیاستمدار رومی، سیسرون، زمانی ظروف سفالی مرغوب آن را ستوده بود.

بیش از ۲ هزار سال پیش، یک کشتی مملو از ظروف نفیس غذاخوری پس از ترک منطقه‌ای که امروزه بخشی از ترکیه محسوب می‌شود، به اعماق دریای مدیترانه رفت. غواصان و باستان‌شناسان از سال گذشته کاوش در بقایای این کشتی و محموله آن را آغاز کرده‌اند و بخش بزرگی از این آثار همچنان در وضعیت بسیار خوبی قرار دارد. این محموله شامل تعداد زیادی بشقاب، کاسه و سینی است که هرکدام برای سرو مواد غذایی متفاوتی مانند آجیل، ماهی و سوپ طراحی شده بودند.

محمد نوری ارسوی، وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه، در مطلبی که در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد، گفت

این آثار که به دلیل قرار گرفتن خاک رس میان ظروف هنگام بسته‌بندی در جعبه‌ها تا امروز در وضعیت مطلوبی باقی مانده‌اند، شواهدی از مهارت تولید در آناتولی و تاریخ تجارت در منطقه مدیترانه را حفظ کرده‌اند.

نخستین بار پژوهشگران دانشگاه آکدنیز ترکیه در جریان یک بررسی باستان‌شناسی زیرآبی در سال ۲۰۲۳ به بقایای این کشتی برخوردند. محل کشف در نزدیکی شهر آدراسان و در امتداد سواحل جنوبی ترکیه قرار دارد. تیمی به سرپرستی هاکان اونیز، باستان‌شناس متخصص در پژوهش‌های زیرآبی، از سال گذشته کاوش در این محوطه را آغاز کرده است.

کشف محموله در اعماق مدیترانه

این کشتی در عمقی حدود ۴۲ تا ۵۵ متر زیر سطح آب قرار گرفته است. پژوهشگران در میان بقایای مدفون‌شده در شن، سکه‌هایی متعلق به شهر آنتیوخ در آناتولی پیدا کردند که قدمت آنها به قرن نخست پیش از میلاد می‌رسد. همین یافته‌ها نشان دادند که غرق شدن کشتی دست‌کم ۲ هزار سال پیش رخ داده است.

پژوهشگران هزاران قطعه سفالی را بررسی و آنها را در ۱۲۲ گونه مختلف ظروف دسته‌بندی کردند. این مجموعه شامل بشقاب‌ها، کاسه‌ها، سینی‌ها و آمفوراهایی در اندازه‌های گوناگون بود. احتمال می‌رود آمفوراها در جزایر دریای اژه ساخته شده باشند، در حالی که بخش عمده بشقاب‌ها و کاسه‌ها ظاهراً در بندر روسوس تولید شده‌اند؛ شهری که امروزه با نام آرسوز در ترکیه شناخته می‌شود.

روسوس در دوران باستان به دلیل تولید ظروف سفالی شهرت داشت و محصولاتش با عنوان ظروف روسیکا شناخته می‌شدند. سیسرون، سیاستمدار سرشناس روم، نیز در سال ۵۰ پیش از میلاد در نامه‌ای به دوستش آتیکوس از این شهر یاد کرده و ظروف آن را سفالینه‌های مرغوب توصیف کرده بود.

امپراتوری روم بیش از یک قرن پیش از نگارش آن نامه، روند گسترش خود در آناتولی را آغاز کرده بود. این شبه‌جزیره از نخستین مناطق شرقی بود که به قلمرو روم پیوست. توسعه سرزمینی روم پس از عبور از این بندر سفالگری نیز ادامه یافت و در نهایت قلمرو این امپراتوری تا مناطق پیرامون دریای سیاه گسترش پیدا کرد.

آیا می‌دانستید؟ امپراتوری شرقی روم

نیمه شرقی امپراتوری روم بعدها با نام امپراتوری بیزانس شناخته شد و حدود هزار سال بیشتر از بخش غربی امپراتوری دوام آورد.

پژوهشگران بر این باورند که کشتی غرق‌شده در چارچوب یک شبکه تجاری میان آنتیوخ، یونان و شبه‌جزیره ایتالیا حرکت می‌کرده است. بر اساس مقاله‌ای که در سال ۲۰۲۳ در نشریه باستان‌شناسی دریایی منتشر شد، احتمالاً کشتی در مسیر حرکت به سوی روم گرفتار طوفان شده و پس از برخورد با آبسنگ‌های پنهان به گل نشسته و غرق شده است.

هاکان اونیز و امِره اوکان، باستان‌شناس دانشگاه دوزجه ترکیه و همکار او، در این پژوهش نوشتند که این کشتی در گروه نادری از کشتی‌های غرق‌شده قرار می‌گیرد که محموله آنها از یک گونه مشخص و قابل تشخیص از ظروف سفالی تشکیل شده است.

تیم دانشگاه آکدنیز همچنان به کاوش در بقایای کشتی ادامه می‌دهد و برای پیشبرد عملیات از ربات‌های زیرآبی نیز کمک می‌گیرد. محمد نوری ارسوی درباره ادامه این عملیات گفت

ما در حال بیرون آوردن ظروف غذاخوری ۲۱۰۰ ساله از اعماق دریای مدیترانه هستیم.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.