آیا شما می‌توانستید در روم باستان زنده بمانید؟ یک کارشناس پاسخ می‌دهد

کیم بوز استاد مطالعات کلاسیک از دانشگاه پنسلوانیا می‌گوید زندگی در دوران روم باستان از آنچه امروز تصور می‌شود، از نظر اقتصادی بسیار بی‌ثبات‌تر بوده و برای ادامه حیات، مردم ناچار بودند همانند بسیاری از انسان‌های امروزی، درآمدها، هزینه‌ها و بدهی‌های خود را دائماً مدیریت کنند.

وقتی به روم باستان فکر می‌کنیم، شاید شهری منظم و زیبا را تصور نماییم؛ خانه‌هایی با رنگ‌های درخشان که در آنها استراحت می‌کنید و از زندگی شیرین باستانی لذت می‌برید.

اما تصویری که کمتر به ذهن می‌آید، کار کردن از طلوع تا غروب، شمردن دقیق هر سکه و انجام چند شغل هم‌زمان برای جلوگیری از فشار طلبکاران است.

این نگرانی‌ها صرفاً متعلق به دنیای امروز نبودند. مردم عادی روم نیز با چنین مشکلاتی دست‌وپنجه نرم می‌کردند و گذران زندگی در دوران امپراتوری روم بسیار پیچیده‌تر از چیزی بود که معمولاً تصور می‌کنیم.

اگر ناگهان خودتان را در روم باستان می‌دیدید، برای زنده ماندن و تأمین هزینه‌های زندگی به چند راهکار مهم نیاز داشتید.

کشاورز شوید

کشاورزی رایج‌ترین شغل در روم باستان و در عین حال یکی از معتبرترین مشاغل بود. برخلاف جهان صنعتی امروز که کشاورزان بخش کوچکی از جمعیت را تشکیل می‌دهند، در آن دوران وضعیت کاملاً متفاوت بود.

برآوردها نشان می‌دهد حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد جمعیت کشاورز بودند و بیشتر آنها در زمین‌های کوچک و قطعه‌های محدود فعالیت می‌کردند. با این حال، کشاورز رومی حتی اگر زمین اندکی در اختیار داشت، الزاماً همان دهقان فقیر و ساده‌ای نبود که در تصور امروزی می‌بینیم. بسیاری از آنها برای تأمین مخارج، مقدار اضافه محصولات خود مانند شراب، علوفه، گوشت خوک، سیب یا خرما را به همسایگان یا ساکنان شهرها می‌فروختند.

کشاورزی به معنای دنبال کردن تغییرات قیمت، گرفتن وام در زمستان با امید بازپرداخت آن در پاییز و تلاش برای به دست آوردن بیشترین درآمد ممکن از تک‌تک قسمت‌های زمین بود. بنابراین اگر به روم باستان منتقل می‌شدید، کشاورزی احتمالاً انتخاب مناسبی بود، اما خبری از یک زندگی ساده و آرام از مزرعه تا سفره نبود. مانند کشاورزان خرده‌مالک امروزی، باید حسابگر و زرنگ می‌بودید، قیمت محصولات را زیر نظر می‌گرفتید، بدهی‌ها را با درآمد حاصل از فروش هماهنگ می‌کردید و میان کاشت محصولاتی پرسود مانند انگور، هلو یا حتی خردل و محصولاتی که خودتان می‌توانستید بخورید، تعادل برقرار می‌کردید.

ریاضیات یاد بگیرید

حتی اگر کشاورز بودید، برای گذران زندگی در جهان رومی باید با اعداد سروکار می‌داشتید. حساب‌های هزاران رومی عادی، از جمله مالیات‌ها، هزینه‌ها و قراردادهای اجاره زمین، روی لوح‌های چوبی و پاپیروس‌ها ثبت شده و حتی نمونه‌هایی از آنها روی دیوارها حک شده است.

این اسناد نشان می‌دهند که گروه‌های مختلف مردم مجبور بودند به‌طور مرتب محاسبات مالی انجام دهند. برخلاف قرون وسطی، پول و سکه در جامعه روم بسیار رایج بود و تقریباً هر چیزی قیمت پولی مشخصی داشت. بنابراین مردم دائماً نیازمند محاسبه بودند و دادوستد پایاپای احتمالاً چندان معمول نبود.

اگر مالیات شما بر اساس درصدی از محصول، کیفیت زمین و مقدار آن محاسبه می‌شد، باید می‌توانستید مبلغ موردنظر را تعیین کنید. اگر لازم بود تصمیم بگیرید اجاره زمین و کشاورزی از نظر اقتصادی بهتر است یا کار کردن برای فردی دیگر در برابر دستمزد، باز هم محاسبه ضروری بود. ثبت هزینه‌ها، ساعات کار، مالیات‌های پرداخت‌نشده، وام‌های گرفته‌شده و مبالغ قرض‌داده‌شده، همگی به حساب‌وکتاب مداوم نیاز داشتند.

خوشبختانه این محاسبات چندان پیچیده نبودند و حتی الزاماً به سواد خواندن و نوشتن احتیاج نداشتند. رومی‌ها سیستم پیشرفته‌ای برای شمارش با انگشتان داشتند که با آن می‌توانستند عملیات مختلف و حتی محاسبه بهره را انجام دهند. چرتکه‌های ساده نیز همین کار را آسان‌تر می‌کردند.

حتی اگر قادر به خواندن آثار ویرژیل نبودید، احتمال داشت حروف و اعداد پایه را بشناسید و حساب‌های ساده خودتان را ثبت کنید؛ نوشته‌هایی که شاید پر از غلط املایی بودند، اما مبلغ‌ها را تا یک‌چهارم سسترتیوس با دقت مشخص می‌کردند.

چند شغل داشته باشید

در روم باستان، تأمین هزینه‌های زندگی تنها با دستمزد یک شغل تقریباً غیرممکن بود. همانند بسیاری از جوامع امروزی، دستمزد کارگران غیرماهر برای تأمین هزینه‌های یک فرد و به‌ویژه یک خانواده کافی نبود. سفالگران، معدن‌کاران، کشتی‌سازان و حتی کشاورزان بارها با مشکل کمبود درآمد روبه‌رو می‌شدند.

بنابراین اگر قصد داشتید تنها با دستمزد زندگی کنید، باید چند منبع درآمد ایجاد می‌کردید. برای نمونه، یک قصاب ممکن بود در کنار شغل اصلی خود علوفه بفروشد. فردی شاید در یک فصل سفالگر باشد و در فصل دیگر به کشاورزی روی بیاورد. زنان نیز می‌توانستند پشم را بر اساس وزن بفروشند، خوراک دام عرضه کنند و هم‌زمان به همسایگان خود پول قرض دهند.

کودکان خانواده نیز گاهی برای به دست آوردن چند سکه وارد بازار کار می‌شدند؛ کارهایی مانند جمع کردن برگ‌ها یا حمل آب. کنار هم گذاشتن تمام این درآمدهای کوچک به خانواده‌ها کمک می‌کرد غذای کافی تهیه کنند، بدهی‌هایشان را کاهش دهند و گاهی مبلغ اندکی نیز کنار بگذارند.

برای حضور در جامعه هزینه کنید

رومی‌ها علاقه زیادی به داشتن وسایل مختلف داشتند. هرکس از موزه‌های باستان‌شناسی بازدید کرده و آثار مربوط به دوران روم را دیده باشد، احتمالاً از تعداد زیادی وسایلی که حتی مردم عادی در اختیار داشتند، شگفت‌زده شده است. عطر، گوشواره، اسباب‌بازی کودکان، کفش و لباس‌هایی با مدل‌ها و رنگ‌های گوناگون بخشی از این وسایل بودند.

اما همانند انسان‌های امروزی، مسئله فقط علاقه به خرید نبود. مردم روم در جامعه‌ای زندگی می‌کردند که داشتن وسایل مناسب برای مشارکت اجتماعی و پذیرفته شدن اهمیت داشت. امروزه نیز برای حضور عادی در جامعه به چند دست لباس و کفش، کیف، وسایل تزئینی خانه و تلفن همراه نیاز داریم.

رومی‌ها، حتی افراد فقیر و کارگران، برای زندگی اجتماعی خود به مجموعه‌ای قابل‌توجه از وسایل احتیاج داشتند؛ چند تونیک، چند جفت کفش، مقداری زیورآلات ساده، بشقاب‌ها و لیوان‌های گوناگون، ابزارهای فلزی و چراغ‌های شیشه‌ای.

حتی کشاورزان نیز کالاهای مختلفی خریداری می‌کردند و ساکنان شهرها برای هماهنگ شدن با جامعه شلوغ و پیچیده اطرافشان به وسایل بیشتری احتیاج داشتند. در نتیجه، خرید کالاهای مصرفی برای رومی‌ها تجمل محسوب نمی‌شد، بلکه بخشی از الزامات زندگی بود.

همین موضوع هزینه زندگی را بالا می‌برد. مخارج فقط به نان روزانه و سقفی برای خوابیدن محدود نمی‌شد؛ داشتن مجموعه‌ای از کالاها می‌توانست تعیین کند که فرد دوستان و شغل داشته باشد یا به یک فرد منزوی و طردشده تبدیل شود.

بنابراین اگر وارد جهان روم می‌شدید، باید خودتان را برای خریدهای مداوم آماده می‌کردید و در عین حال شاهد از بین رفتن بخش بزرگی از درآمد اندکتان برای تهیه وسایل موردنیاز اجتماعی بودید.

آماده فروش هر چیزی باشید

اگر تمام درآمدتان را صرف کفش و عطر کرده بودید، هنوز جای نگرانی کامل وجود نداشت. وسایلی که در اختیار داشتید لزوماً پولتان را از بین نبرده بودند، بلکه بخشی از ثروت شما به شکل کالا درآمده بود. وقتی شرایط سخت می‌شد، می‌توانستید همین وسایل را بفروشید یا برای دریافت پول به گرو بگذارید.

بازار کالاهای دست‌دوم و لباس‌های استفاده‌شده در جهان روم بسیار گسترده بود و تقریباً هر چیزی ارزش مالی داشت. اسناد مربوط به فعالیت رهن‌فروشان نشان می‌دهد زنان، که معمولاً مسئول نگهداری وسایل خانه بودند، برای تأمین مقداری پول نقد، از جواهرات گرفته تا ظروف آشپزخانه را به گرو می‌گذاشتند. این کار اغلب در پایان ماه یا در ماه‌های دشوار پیش از برداشت محصول اتفاق می‌افتاد.

اگر دیگر چیزی برای فروش نداشتید، گزینه‌های تلخ‌تری هم وجود داشت؛ می‌توانستید نیروی کار خود یا حتی اعضای خانواده را در اختیار دیگران قرار دهید. زنی که تازه فرزندش را به دنیا آورده بود، می‌توانست به عنوان دایه شیر خود را در اختیار خانواده‌ای دیگر بگذارد.

اگر خواهر یا برادر کوچک‌تر داشتید، امکان داشت آنها را برای کار نزد دیگران بفرستید؛ به این ترتیب هم دستمزدشان را دریافت می‌کردید و هم هزینه خوراکشان از دوش خانواده برداشته می‌شد. در یکی از مجموعه حساب‌های بسیار تلخ باقی‌مانده از آن دوران، پدری دختر شش‌ساله خود را برای چندین سال به کار در یک آسیاب سپرد تا بتواند تنها بهره یک وام را پرداخت کند.

برخی نامه‌های باقی‌مانده از اردوگاه‌های ارتش نیز از خانواده‌ای سخن می‌گویند که برای نیروهای نظامی کالا تهیه می‌کرد و مقدارهای محدودی ماهی و سبزیجات و احتمالاً حتی اعضای زن خانواده را به پادگان‌ها می‌فروخت. فروش دختران برای کار یکی از بی‌رحمانه‌ترین راهکارهایی بود که خانواده‌های فقیر در جامعه‌ای با دستمزدهای پایین و قیمت داشتن تقریباً هر چیز، گاهی به آن متوسل می‌شدند.

تحمل درد بالایی داشته باشید

در نهایت، اگر یک رومی عادی بودید و با کارهای یدی امرار معاش می‌کردید، باید خودتان را برای حجم بسیار زیادی از کار آماده می‌کردید. اسکلت‌های کشف‌شده در گورستان‌های دوران روم نشانه‌هایی از کار مداوم و فرساینده دارند؛ میزان آسیب‌های جسمی آنها بسیار بیشتر از افرادی بود که در برخی جوامع دیگر زندگی می‌کردند.

در این بقایای انسانی نشانه‌هایی از آرتروز، التهاب مفاصل، دیسک‌های آسیب‌دیده و تعداد زیادی شکستگی دیده شده است. تولید محصول اضافه برای فروش در بازار و انجام چند شغل دیگر در کنار کشاورزی، فشار سنگینی بر بدن وارد می‌کرد.

کار در صنایع بزرگ و رو به گسترش آن دوران، مانند رنگرزی لباس، آجرسازی و شکل دادن فلزات، فشار زیادی بر استخوان‌ها و عضلات وارد می‌کرد؛ به‌ویژه به دلیل حرکات تکراری مانند شست‌وشو، کوبیدن و چکش‌کاری.

اگر در روم باستان زندگی می‌کردید، احتمالاً عمر چندان طولانی نداشتید. میانگین امید به زندگی حدود ۲۵ تا ۳۰ سال بود و این میزان برای زنان حتی پایین‌تر می‌رفت، زیرا آنها با یکی از خطرناک‌ترین تجربه‌های زندگی یعنی زایمان روبه‌رو بودند. حتی اگر تا ۲۰ سالگی زنده می‌ماندید، آثار فرسودگی بدن می‌توانستید شبیه وضعیت جسمی یک فرد ۶۰ یا ۷۰ ساله امروزی باشد؛ آرتروز دست‌ها، مفاصل متورم زانو و کمردرد دائمی بخشی از این فرسودگی بود.

نتیجه‌گیری

بنابراین اگر تصور می‌کنید زندگی در روم باستان آسان بوده، بهتر است دوباره به آن فکر کنید. احتمالاً حدود ۹۰ درصد مردم زندگی‌هایی سخت، پیچیده و مهم‌تر از همه کوتاه داشتند. آنها مجبور بودند درآمدهای مختلف را کنار هم قرار دهند، برای تأمین مخارج خود دائماً راه‌های تازه پیدا کنند و بدنشان را تا مرز فرسودگی به کار بگیرند. زنده ماندن در آن جامعه خشن و پیچیده به تصمیم‌های دشواری وابسته بود؛ از انتخاب زمان خرید و فروش گرفته تا نحوه استفاده از تمام منابع موجود، حتی نیروی کار فرزندان.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.