دانشمندان مسیر عصبی تازه‌ای برای مقابله با کاهش حافظه کشف کردند

با افزایش سن، بسیاری از افراد در به خاطر آوردن اتفاقات اخیر یا یادآوری آنچه قصد داشتند در ادامه یک مکالمه بگویند، با مشکل مواجه می‌شوند.

گم کردن یا جا گذاشتن وسایل نیز از مشکلات رایج در این دوران به شمار می‌رود. در برخی موارد، آزمایش‌های شناختی این اختلالات حافظه را شناسایی می‌کنند؛ اما گاهی افراد خودشان متوجه کاهش توانایی‌های ذهنی‌شان می‌شوند، در حالی که نتایج آزمون‌های استاندارد همچنان در محدوده طبیعی قرار دارد.

اصطلاح اختلال شناختی خفیف (MCI) به مشکلات قابل‌اندازه‌گیری در حافظه یا سایر توانایی‌های فکری اشاره دارد که در افراد مبتلا، استقلال نسبی در زندگی روزمره همچنان حفظ می‌شود. در مقابل، زوال شناختی ذهنی (SCD) به شرایطی گفته می‌شود که فرد احساس می‌کند توانایی‌های شناختی‌اش کاهش یافته‌اند، اما عملکرد او در آزمون‌های استاندارد شناختی طبیعی باقی می‌ماند. شناخت سازوکارهای عصبی مرتبط با هر دو وضعیت می‌تواند به پژوهشگران در طراحی و ارزیابی روش‌های مقابله با افت توانایی‌های شناختی کمک کند.

پژوهشگران بیمارستان وابسته به دانشگاه پزشکی نانجینگ، دانشگاه نانجینگ و چند مؤسسه دیگر، به‌تازگی تصاویر مغزی و نتایج آزمون‌های حافظه بیش از هزار نفر را با یکدیگر مقایسه کردند. مقاله منتشرشده آن‌ها در نشریه روان‌پزشکی ترجمانی نشان می‌دهد که نواحی مختلف نازک‌شدگی قشر مغز در افراد مبتلا به اختلال شناختی خفیف ممکن است به یک شبکه عصبی مشترک مرتبط با حافظه تعلق داشته باشند؛ در حالی که چنین الگویی در افراد دارای زوال شناختی ذهنی از نظر آماری معنادار نبود.

ارتباط نازک‌شدن قشر مغز با شبکه حافظه

پژوهشگران اطلاعات ۱۳۱۲ نفر را از سه گروه مستقل بررسی کردند. این داده‌ها شامل تصاویر مغزی و نتایج آزمون‌های ارزیابی حافظه رویدادی بودند؛ توانایی ذهنی که به یادآوری اتفاقات و تجربه‌های مشخص گذشته مربوط می‌شود.

آن‌ها برای اندازه‌گیری ضخامت قشر مغز از تصویربرداری تشدید مغناطیسی ساختاری (MRI) استفاده کردند. همچنین یک نقشه مرجع مبتنی بر تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی در حالت استراحت (fMRI) در اختیار داشتند تا میزان هماهنگی معمول فعالیت بخش‌های مختلف مغز را تخمین بزنند.

هنگام بررسی تصاویر ساختاری، تمرکز اصلی تیم پژوهشی بر اندازه‌گیری ضخامت قشر مخ هر شرکت‌کننده قرار داشت. این روش به آن‌ها امکان داد نواحی‌ای را شناسایی کنند که ضخامتشان با امتیاز افراد در آزمون حافظه رویدادی ارتباط داشت.

هوانگ آن‌شینگ، جیانگ کِکه و همکارانشان در مقاله خود، مراحل انجام این پژوهش را توضیح دادند

ابتدا با مقایسه ضخامت قشر مغز افراد با گروه‌های دارای عملکرد شناختی طبیعی، نقشه‌های اختصاصی تحلیل‌رفتگی مغز برای هر فرد تهیه شد و نواحی دارای ارتباط معنادار میان ضخامت قشر و عملکرد حافظه انتخاب شدند. در مرحله دوم، این نقشه‌ها به‌عنوان نقاط مرجع در تحلیل اتصال‌پذیری عملکردی یک نقشه جامع و استاندارد از ارتباطات مغزی به کار رفتند تا شبکه‌های تحلیل‌رفتگی بر اساس میزان کاهش ضخامت نواحی مختلف مشخص شوند. در مرحله سوم، مقایسه‌های گروهی برای شناسایی شبکه‌های مختل در افراد مبتلا به اختلال شناختی خفیف و زوال شناختی ذهنی انجام گرفت. همچنین اعتبار روش‌شناسی پژوهش با استفاده از شبکه حافظه استخراج‌شده از بیماران دارای ضایعات موضعی مغز مورد ارزیابی قرار گرفت.

نتایج نشان داد که نواحی دارای قشر مغزی نازک‌تر در افراد مختلف یکسان نیستند. با وجود این، در بیشتر شرکت‌کنندگان مبتلا به اختلال شناختی خفیف، این نواحی به شبکه عصبی مشترکی مرتبط بودند که با حافظه رویدادی ارتباط دارد.

پژوهشگران در افراد دارای زوال شناختی ذهنی، شواهد آماری معناداری از وجود همین الگوی شبکه‌ای مشترک پیدا نکردند. البته این نتیجه لزوماً به معنای نبود نازک‌شدگی قشر مغز یا سایر تغییرات مغزی در این افراد نیست.

بررسی تأثیر تحریک مغناطیسی مغز

هوانگ آن‌شینگ، جیانگ کِکه و همکارانشان آزمایش دیگری نیز با حضور ۲۵ فرد مبتلا به اختلال شناختی خفیف و ۱۳ فرد دارای زوال شناختی ذهنی انجام دادند.

در این آزمایش، شرکت‌کنندگان یک دوره چهار‌هفته‌ای تحریک مغناطیسی مکرر فراجمجمه‌ای (rTMS) را پشت سر گذاشتند. این روش با استفاده از یک سیم‌پیچ قرارگرفته روی پوست سر، پالس‌های مغناطیسی متوالی را به مغز منتقل می‌کند.

پژوهشگران دریافتند که مداخله تحریک مغناطیسی با تغییراتی در اتصال‌پذیری عملکردی مغز افراد مبتلا به اختلال شناختی خفیف همراه بوده است. به‌طور مشخص، پس از تحریک، فعالیت سیگنال‌های نواحی مختلف شبکه شناسایی‌شده هماهنگی بیشتری با یکدیگر پیدا کرد.

نویسندگان پژوهش در مقاله خود نوشتند

با وجود تفاوت‌های قابل‌توجه میان افراد، نواحی دچار تحلیل‌رفتگی در بیشتر بیماران مبتلا به اختلال شناختی خفیف از نظر عملکردی با یک شبکه مشترک و مختل مرتبط با حافظه رویدادی ارتباط داشتند. این پدیده در افراد دارای زوال شناختی ذهنی به سطح معناداری نرسید. بررسی ارتباط میان ضایعات مغزی و شبکه حافظه، همراه با اعتبارسنجی داده‌ها در مجموعه‌های مستقل، ثبات این نتایج را در گروه‌های مختلف تأیید کرد. نکته مهم اینکه تحریک مغناطیسی مکرر فراجمجمه‌ای می‌تواند شبکه مختل‌شده را در افراد مبتلا به اختلال شناختی خفیف تعدیل کند که این تغییر عمدتاً در افزایش اتصال‌پذیری عملکردی میان بخش‌های مختلف همان شبکه مشاهده شد.

مسیر تازه برای پژوهش‌های آینده و درمان

یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهند مشکلات افراد مبتلا به اختلال شناختی خفیف در یادآوری اتفاقات گذشته ممکن است با نازک‌شدن قشر مغز در نواحی مرتبط با یک شبکه عصبی مشترک ارتباط داشته باشند. همچنین پژوهشگران مشاهده کردند که پس از استفاده از تحریک مغناطیسی مکرر فراجمجمه‌ای، اتصال‌پذیری عملکردی درون این شبکه افزایش پیدا می‌کند.

نویسندگان مقاله درباره اهمیت نتایج پژوهش خود نوشتند

این مطالعه روشی قابل‌اعتماد برای ترسیم شبکه‌های کلیدی تحلیل‌رفتگی مغز بر اساس وزن و میزان آسیب توسعه داده و توانسته است شبکه‌های مشترک مختل مرتبط با حافظه رویدادی را در افراد مبتلا به اختلال شناختی خفیف و زوال شناختی ذهنی شناسایی کند. تعدیل فعالیت این شبکه مختل‌شده می‌تواند به‌عنوان راهبرد درمانی احتمالی برای به تأخیر انداختن پیشرفت اختلال شناختی خفیف مورد توجه قرار گیرد.

با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران هنوز مشخص نکرده‌اند که آیا تغییرات مشاهده‌شده در تصاویر مغزی واقعاً به بهبود حافظه یا کند شدن روند افت شناختی منجر می‌شوند یا خیر.

در آینده، این یافته‌ها می‌توانند زمینه‌ساز مطالعات بیشتری درباره شبکه عصبی شناسایی‌شده و تأثیر احتمالی تحریک آن بر حافظه رویدادی افراد مبتلا به اختلال شناختی خفیف باشند.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.