کشف تازه: زنی ۵ هزار سال پیش در مصر باستان حکومت می‌کرد

بیش از ۵ هزار سال پیش، زنی از خاندان سلطنتی به نام مریت‌نیت، که با نام مرنیت نیز شناخته می‌شود، در مصر باستان زندگی می‌کرد. او احتمالاً دختر جِر، سومین پادشاه دودمان اول، بود؛ دوره‌ای که نخستین پادشاهان بر مصر متحد حکومت می‌کردند.

جایگاه دقیق مریت‌نیت در ساختار سلطنتی همچنان محل بحث بوده است. با این حال، مجموعه آرامگاه او مملو از ثروت و اشیای ارزشمندی بود که معمولاً برای یک فرمانروای مرد در نظر گرفته می‌شد. دست‌کم می‌توان گفت که او مدتی به‌عنوان حاکم موقت یا نایب‌السلطنه قدرت را در اختیار داشته است. پرسش اصلی این است که آیا مریت‌نیت واقعاً به‌طور مستقل بر مصر فرمانروایی می‌کرد یا خیر.

مصرشناسان سال‌ها درباره مستقل بودن مریت‌نیت به‌عنوان فرمانروای مصر اختلاف نظر داشتند. برای پایان دادن به این بحث، لازم بود متنی پیدا شود که او را به‌صراحت به‌عنوان یک فرمانروا معرفی کند. پژوهش جدید ما که در مجله Prague Egyptological Studies منتشر شده، شاید چنین مدرکی را ارائه کند. پژوهشگران با استفاده از یک روش دیجیتال تازه، هیروگلیف‌های موجود در تصویر یک اثر تاریخی گمشده را بررسی کردند و نشانه‌ها به‌وضوح مریت‌نیت را در جایگاه یکی از فرمانروایان نخستین مصر نشان می‌دهند.

اختلاف بر سر یک قطعه گِلی

در حال حاضر، تنها متنی که می‌تواند به این اختلاف پایان دهد، نوشته‌ای هیروگلیفی روی یک درپوش گِلی است؛ قطعه‌ای که برای بستن دهانه کوزه‌ها و ظروف مختلف استفاده می‌شد. این نوشته در یک عکس سیاه‌وسفید دیده می‌شود.

این متن در اصل روی ۱۳ درپوش گِلی پیدا شده بود که در دهه ۱۹۴۰ از یک آرامگاه ناشناخته در سقاره به دست آمدند. امروزه فقط تصویر یکی از نوشته‌ها باقی مانده است. این عکس در میان اسناد مصرشناس والتر بی. امری در آرشیو انجمن اکتشاف مصر در لندن نگهداری می‌شود. محل نگهداری خود قطعه اصلی یا صفحه شیشه‌ای حاوی عکس مشخص نیست.

نوشته مورد نظر شامل ردیفی از چهار سرخ یا نشان سلطنتی است. سرخ نوعی نماد هیروگلیفی برای معرفی پادشاه بود که در آن تصویر یک بنای سلطنتی، نماد خدای حامی و نام فرمانروا در کنار یکدیگر قرار می‌گرفتند.

امری معتقد بود نخستین و چهارمین نشان به جِر تعلق دارند. با این حال، بسیاری از پژوهشگران در آن زمان نظریه او را درباره اینکه دو سرخ دیگر نام مریت‌نیت را نشان می‌دهند، نپذیرفتند. یکی از مهم‌ترین دلایل مخالفت این بود که کیفیت پایین عکس منتشرشده اجازه نمی‌داد مشخص شود این نشانه‌ها دقیقاً چه چیزی را نمایش می‌دهند.

روشن شدن یک اختلاف قدیمی

پژوهشگران با همکاری کریستال میلر، متخصص فناوری دیجیتال در دانشگاه مک‌کواری در سیدنی، روش تازه‌ای برای واضح‌تر کردن نشانه‌های موجود در عکس ایجاد کردند. هدف این بود که مشخص شود آیا این نوشته واقعاً نشان می‌دهد مریت‌نیت همان جایگاه سلطنتی فرمانروایان مرد را داشته است یا خیر.

آن‌ها تصویر دیجیتالی اسکن‌شده از عکس آرشیوی را طی چند مرحله پردازش کردند. ابتدا هیروگلیف‌ها را از تصویر جدا کردند، سپس رنگ‌ها را معکوس کردند و در نهایت تصویر را به یک گرافیک برداری تبدیل کردند؛ روشی که نتیجه‌ای شبیه تهیه یک اثر دقیق و دیجیتالی از روی سطح یک سکه به دست می‌دهد.

این افزایش وضوح، خوانایی نوشته را به شکل چشمگیری بهتر کرد و نتیجه به دست آمده نیز نسبت به طرح دستی اولیه‌ای که امری از روی عکس تهیه کرده بود، جزئیات دقیق‌تری داشت.

بر اساس این بازسازی دیجیتال، نشانه‌های موجود در بخش نامِ دومین و سومین سرخ با علامت اصلی مورد استفاده برای نوشتن نام مریت‌نیت مطابقت دارند. پژوهشگران بر همین اساس معتقدند این نتیجه، مریت‌نیت را با همان نماد اصلی سلطنتی که برای فرمانروایان آن دوره به کار می‌رفت، شناسایی می‌کند.

این یافته به این معناست که مریت‌نیت احتمالاً یک پادشاه زن بوده؛ یعنی صرفاً یک ملکه محسوب نمی‌شده، بلکه جایگاهی معادل پادشاهان مرد داشته است. بر اساس این تفسیر، او دومین فرمانروای زن مصر باستان بود که نامش در قالب نشان سلطنتی سرخ ثبت شده است.

مجموعه‌ای از شواهد درباره حکومت مریت‌نیت

شواهد دیگری نیز از نقش سلطنتی مریت‌نیت پشتیبانی می‌کنند. مجموعه آرامگاهی باشکوه او در گورستان سلطنتی قرار دارد و کتیبه‌هایی نام او را در کنار عناوین اداری و بخش‌های حکومتی ثبت کرده‌اند. همچنین نام او روی مهرهای سلطنتی مربوط به آرامگاه‌ها دیده می‌شود. برخی مطالعات نیز تخمین زده‌اند که او دست‌کم ۳۰ سال، در قالب‌های مختلف، در ساختار قدرت مصر نقش داشته است.

با وجود این مدارک، جزئیات مسیر سیاسی مریت‌نیت هنوز کاملاً روشن نیست. پژوهش جدید این احتمال را مطرح می‌کند که دوران فعالیت سیاسی او باید به چند مرحله متفاوت تقسیم شود؛ مراحلی که هرکدام با نوع خاصی از شواهد تاریخی مطابقت دارند.

متون مختلف می‌توانند نقش‌های سیاسی گوناگون او را در طول زندگی‌اش مشخص کنند. نشان سلطنتی موجود در کنار نام جِر می‌تواند بیانگر نقش او به‌عنوان هم‌فرمانروا باشد، در حالی که مهرهای آرامگاهی از نقش بعدی او به‌عنوان مادر یک پادشاه نایب‌السلطنه حکایت دارند.

مصریان همچنین جایگاه سیاسی او را با ثبت نامش روی مهر آرامگاه فرمانروای بعدی، سمرخت، به رسمیت شناختند. برخی نوشته‌های دیگر نیز نشان می‌دهند که مریت‌نیت بر خزانه و مقام‌های حکومتی نظارت داشته و بدون داشتن یک عنوان سیاسی مشخص، عملاً در جایگاه یک حاکم عمل می‌کرده است.

پژوهشگران معتقدند امکان تغییر نقش سیاسی مریت‌نیت در دوره‌های مختلف زندگی، تا حدی به جنسیت و جایگاه او در خاندان سلطنتی مربوط می‌شد. به باور آن‌ها، مریت‌نیت می‌توانست متناسب با شرایط سیاسی، وارد عرصه قدرت شود یا از آن فاصله بگیرد؛ امکانی که برای بسیاری از پادشاهان مرد پس از او وجود نداشت، زیرا آن‌ها پس از به قدرت رسیدن حکومت می‌کردند، می‌مردند و جانشینانشان وظیفه دفن و ادامه دودمان را بر عهده می‌گرفتند.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.